II SA/Bd 1101/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2012r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokat Z.D.-D. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] czerwca 2011r. nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił T W uchylenia decyzji własnej z [...] kwietnia 2010r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2010r. nr [...]. Jak wskazano w uzasadnieniu, T W złożył do Urzędu wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji z [...] kwietnia 2010r. w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W powyższym piśmie wnioskodawca nie wskazał, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Odnosząc się do postanowień ustawy o świadczeniu pieniężnym, organ zwrócił uwagę, iż sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Ze zgromadzonego natomiast w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że strona nie została deportowana do pracy przymusowej, ponieważ w czasie wojny wnioskodawca pracował w miejscowości B W położonej w pobliżu ówczesnego miejsca zamieszkania, L K. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy T W podniósł, iż pracę przymusową wykonywał przez 4 lata i 4 miesiące (od października 1940r. do stycznia 1945r.), do miejsca pracy został przewieziony przez żandarmerię. Wnoszący o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, iż wykonywał pracę przymusową jako dziewięciolatek, a sam fakt wykonywania pracy potwierdzony został zeznaniami świadków. Odwołujący się zwrócił się o sprawdzenie jego wiarygodności w Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie. Decyzją z [...] lipca 2011r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję. Jak wskazał organ, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wnioskodawca nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Organ podkreślił, że decyzja z [...] kwietnia 2010r., jak również decyzja ją poprzedzająca nie tworzą dla strony żadnych praw, zatem mogłyby zostać wzruszone zgodnie z art. 154 k.p.a., jednakże jedynie wówczas, gdyby za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Powołując się na orzecznictwo sądowe, Kierownik Urzędu ds. kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że za słuszny interes strony, o którym mowa w art. 154 k.p.a. nie może zostać uznane dążenie strony do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Powtarzając uprzednio przywołane argumenty organ ponownie stwierdził, że strona nie została deportowana do pracy przymusowej, ponieważ w czasie wojny wnioskodawca pracował w miejscowości B W położonej w pobliżu ówczesnego miejsca zamieszkania, L K. W skardze do sądu administracyjnego T W wniósł o uchylenie wyżej wskazanej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, jak również uprzednio wydanej decyzji i przyznanie skarżącemu świadczenia, o którym mowa w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy zgłaszanych przez skarżącego. Skarżący podniósł, iż wykonywana przez niego praca, mimo iż była świadczona w odległości niewielkiej od miejsca zamieszkania, była pracą przymusową, a skarżący dotknięty był represjami, o których mowa w ww. ustawie. Skarżący wskazał, że rozpatrując jego sprawę organ nie odniósł się do zmian wprowadzanych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 16 grudnia 2009r. wyroku w sprawie o sygn. akt K 49/07 oraz dokonanych w drodze ustawy z 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380). Skarżący podniósł, że był deportowany do pracy przymusowej i chociaż świadczył ją blisko miejsca zamieszkania, nie miał wolnej woli w kontaktach z rodziną i znajomymi. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W sytuacji w której zaskarżona decyzja lub postanowienia narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub narusza przepisy prawa procesowego w sposób mogący w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, jak również w sytuacji wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania, orzeczenie stanowiące przedmiot skargi może zostać uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W przeciwnym wypadku sąd na podstawie art. 151 ww. ustawy skargę oddala. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, stwierdzić trzeba, iż za jego pomocą skarżący starał się wykazać, że obowiązek przymusowej pracy połączony z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska, dotyczy również miejsca zamieszkania w niewielkim oddaleniu, co jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, miało miejsce w przypadku skarżącego. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby w przedmiotowej sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, przez którą należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej. Sąd administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 133 § 1 p.p.s.a orzeka na podstawie akt sprawy. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby skarżący był deportowany do pracy przymusowej, a więc siłą wyrwany z dotychczasowego środowiska. Sąd nie kwestionuje faktu, że skarżący przymusowo pracował w miejscowości B W. Okoliczności, które doprowadziły do tego, że znalazł się on w tej miejscowości przemawiają za tym, że w sprawie miała zastosowanie represja pracy przymusowej, a nie deportacji (przymusowego wywiezienia). Otóż w aktach sprawy znajduje się protokół z przesłuchania strony na okoliczność wysiedlenia do pracy przymusowej z dnia [...] kwietnia 2010r. Z informacji zawartych w tym dokumencie wynika, że wykonywanie pracy wiązało się z opuszczeniem domu. Do B W skarżący udał się po zamknięciu szkoły w L K. w odwiedziny do babci. Z tego miejsca zabrała go żandarmeria do gospodarstwa rolnika niemieckiego. Natomiast w rubryce dotyczącej opisu wysiedlenia, deportacji (data, przebieg, czy wysiedlono całą miejscowość, rodzinę, pojedyncze osoby, czy w wyniku akcji policyjnej okupanta, wezwań sołtysa, urzędu pracy itp.), skarżący wpisał "nie" co oznacza, że w stosunku do niego nie miała miejsca deportacja, a jedynie praca przymusowa. Z akt zatem wynika, że skarżący pracował w gospodarstwie rolnika niemieckiego K A, zlokalizowanego w B W, a więc w miejscowości, w której mieszkała jego babka (oświadczył we wniosku, że rodzice nie żyli). Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07: "szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. (...) Znajdowały się one w znaczenie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. (...) Poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu". Jak zwracał również uwagę w swym wcześniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, a co w dalszym ciągu zachowało aktualność i na co też zwracał uwagę Trybunał w przedstawionym wyżej wyroku, przepisy ustawy będącej materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie, nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, osadzenie w obozie pracy bądź deportację. Jest to istotne ze względu na realizowany w praktyce powszechny obowiązek pracy, obejmujący wszystkich mieszkańców Generalnej Guberni bez względu na wiek i stan zdrowia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 1). W świetle powyższych rozważań uznać należało, że w obowiązującym na czas wydania zaskarżonej decyzji stanie prawnym za deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej w rozumieniu ww. przepisu nie można było uznać wywiezienia z jednej miejscowości do miejscowości sąsiedniej, albo zabranie do pracy zabranie do pracy przymusowej z miejscowości, w której przebywało się w czasie okupacji i świadczenie w tej miejscowości pracy na rzecz okupanta, w sytuacji, gdy nie było to połączone z dodatkowymi, szczególnie dotkliwymi elementami, które spotykały osoby świadczące pracę poza dotychczasowym miejscem zamieszkania, o których mowa powyżej. Nie nastąpiło zatem w przedmiotowej sprawie zerwanie związków kulturowych czy językowych w związku ze zmianą miejsca wykonywania przymusowej pracy w niewielkiej odległości. Przepis artykułu 1 ww. ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie z tym, że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani był obywatele polscy. Przedmiotowa ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, ustawa wylicza enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmuje: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; 2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z poszczególnych przepisów wynika więc, że uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego przewidzianego ww. ustawą wymaga – uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, wyrażone w wyroku Trybunału z dnia 16 grudnia 2009 r. (K 49/07) – ustalenia, że wykonywana na rzecz okupanta praca połączona była z wysiedleniem, tj. przymusową zmianą miejsca pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska, ponieważ osoby dotknięte taką formą represji znajdowały się w zupełnie sobie obcym środowisku i były w bez porównania znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu prace, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub niewielkim oddaleniu. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje nowelizacja przepisu art. 2 pkt 2 ww. ustawy, na podstawie której zdanie wstępne zmieniono przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. (Dz. U. z 2011r., Nr 72, poz. 380) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 20 kwietnia 2011 r. Nie ma wpływu na wynik sprawy okoliczność, że wniosek skarżącego został rozpoznany w trybie art. 154 kpa. Organ mianowicie w piśmie z dnia [...] maja 20011r. poinformował skarżącego o przyjętym przez organ trybie. Skarżący nie zakwestionował stanowiska organu w tym względzie, a jedynie domagał się wydania decyzji. Organ rozpoznając wniosek skarżącego przeprowadził postępowanie z uwzględnieniem znowelizowanych przepisów ustawy. Spełniony zastał zatem cel ustawodawcy wynikający z art. 2 ustawy zmieniającej. Organ jeszcze raz ocenił stan faktyczny przedmiotowej sprawy, mając na uwadze obowiązujący w dacie orzekania przepis. Przy wydawaniu decyzji miał na uwadze słuszny interes skarżącego, który w związku z nowelizacją przepisów, zażądał ponownego zbadania sprawy. Zarówno organ jak i Sąd nie kwestionuje świadczenia przez skarżącego pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckiego rolnika. Przepisy jednak obowiązujące nie dały podstaw ku temu, aby uznać spełnienie przez skarżącego przesłanki deportacji wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu . Nie dopatrując się więc naruszenia obowiązującego prawa, Sąd, wobec braku przesłanek wynikających z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 151 tej ustawy, oddalił skargę. O zwrocie kosztów pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).