II SA/Bd 1102/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych oddala skargę. Naczelnik Urzędu Celnego w T. postanowieniem z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego Przedsiębiorstwa G. w K. o zawieszenie postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych [...] na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, odmówił zawieszenia postępowania w tej sprawie. Przytaczając treść art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej oraz orzeczenia sądów administracyjnych, organ stwierdził, że zakończenie prawomocnym wyrokiem postępowania karnego, lub postępowania karnego skarbowego nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu podatkowym oraz, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała sytuacja uzależniająca wydanie decyzji w postępowaniu podatkowym od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, więc nie została spełniona przesłanka zawieszenia toczącego się postępowania podatkowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i o zwieszenie postępowania w sprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej poprzez jego błędną wykładnię i odmowę zastosowania w sprawie. Uzasadniając zażalenie skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, zaś ocena tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Skarżący wyjaśnił, że podstawą cofnięcia rejestracji [...] jest stwierdzenie niezgodności jego stanu rzeczywistego z warunkami rejestracji i że jest to okoliczność faktyczna, która, w razie gdyby miała miejsce, pociągałoby ze sobą poważne konsekwencje prawne, przede wszystkim odpowiedzialność karną podmiotu, który dopuścił się prowadzenia lub urządzenia gry na takim automacie. Jeżeli zatem, stwierdził skarżący, toczy się postępowanie mające na celu ustalenie, czy popełniony został czyn zabroniony stypizowany w art. 107 § 1 kks, to orzeczenie wydane w tej sprawie stanowi zagadnienie wstępne dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzenia gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946; ze zm.), dalej powoływane w skrócie, jako "rozporządzenie". Do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karno skarbowego należy zatem, zdaniem skarżącego, zawiesić postępowanie administracyjne na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. W innym wypadku organ administracji publicznej ustalałby jedną z podstaw odpowiedzialności karnej, co stanowiłoby naruszenie kompetencji sądów, które zgodnie z Konstytucją RP sprawują wymiar sprawiedliwości. Dyrektor Izby Celnej w T. postanowieniem z dnia [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ po pierwsze wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w T. w sposób nieprawidłowy wydał swoje rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy ordynacji podatkowej. W związku z tym, że nie utraciły mocy przepisy art. 15 b ust. 4 i art. 16 ustawy o grach i zakładach wzajemnych wraz z wydanymi na ich podstawie aktami wykonawczymi dotyczącymi kwestii związanych z dopuszczeniem do eksploatacji i użytkowania automatów do gier, postępowanie w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatów do gier o niskich wygranych powinno być prowadzone w oparciu o regulacje zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "kpa". W ocenie organu II instancji, takie naruszenie nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy. Następnie organ II instancji wyjaśnił, że organ I instancji prowadząc postępowanie w sprawie jest związany rygorami procedury administracyjnej i dlatego ma nie tylko prawo, lecz przede wszystkim obowiązek samodzielnego ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej i podejmować samodzielnie wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Ciąży na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego i uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w przepisach postępowania. Przy czym zakres podlegających udowodnieniu okoliczności sprawy wyznaczają przepisy prawa materialnego. Organ wskazał, że w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znajduje § 14 ust. 5 rozporządzenia, zgodnie z którym w razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji, wyznaczony naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier. W zakresie pojęcia "warunki rejestracji", o których mowa ww. przepisie mieszczą się, zdaniem organu ustalenia dotyczące m.in. tego, czy automat do gier, zgodnie z konwencją legislacyjną przyjętą przez ustawodawcę w art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych, spełnia warunki dotyczące wartości jednorazowej wygranej i maksymalnej stawki za udział w jednej grze, a w konsekwencji, czy może on być dalej eksploatowany. Organ wskazał, że przepisy prawa w sposób jednoznaczny kreują po stronie naczelnika urzędu celnego kompetencje do samodzielnej oceny, czy zarejestrowany automat funkcjonuje zgodnie z warunkami rejestracji, a w przypadku ustalenia, że automat tych warunków nie spełnia, obowiązek cofnięcia rejestracji. Z uwagi na powyższe organ II instancji podkreślił, że stoi na stanowisku, iż w trakcie postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatów toczące się równoległe postępowanie karne skarbowe, nie stanowi przeszkody dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia administracyjnego. W skardze na powyższe postanowienie skarżący wniósł o stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 kpa i art. 126 kpa. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania skutkujące jego nieważnością, tj. skierowanie postanowienia do podmiotu niebędącego stroną postępowania - do spółki G. z siedzibą w N., zamiast do spółki Przedsiębiorstwo G. z siedzibą w K. Podkreślono, że spółka G. w N. nie jest właścicielem automatu o niskich wygranych będącego przedmiotem postępowania i nie występuje w sprawie jako strona na żadnej innej podstawie. Dodatkowo z tzw. ostrożności procesowej skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa procesowego tj. art. 97 § 1 pkt 4 kpa, co przejawiało się w uznaniu przez organ, że prawomocne zakończenie postępowania karno skarbowego, w ramach którego doszłoby ewentualnie do stwierdzenia, że automat do gier o niskich wygranych umożliwia grę ze stawką wyższą niż dopuszczalna, nie stanowi zagadnienia wstępnego dla decyzji w postępowaniu w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Uzasadniając ten zarzut skarżący przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych w tym wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt III SA 32/2000, w którym sąd wyjaśnił, że pod podjęciem "zagadnienia wstępnego" należy rozumieć sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, zaś ocena tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. W ocenie skarżącego taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie tj. w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych, bowiem wykazanie, że automat nie spełnia warunków rejestracji rodziłoby w pierwszym rzędzie odpowiedzialność karną podmiotu, który świadomie dopuścił się prowadzenia lub urządzania gry na takim automacie. Skarżący przywołując treść art. 107 § 1 kks wskazał, że czyn karalny w nim wskazany może przejawiać się m.in. w urządzaniu lub prowadzeniu gier na automatach o niskich wygranych w przypadku, gdy stan rzeczywisty takiego automatu jest niezgodny z warunkami rejestracji. Podstawę wszczęcia postępowania w sprawie określenia zgodności stanu rzeczywistego automatu do gier o niskich wygranych z warunkami rejestracji stanowiły ustalenia Urzędu Celnego poczynione podczas kontroli przeprowadzonej w punkcie gier na tych automatach, kiedy to funkcjonariusze stwierdzili, że automat o niskich wygranych dopuszcza grę za stawkę większą niż dopuszczalna. Na tej podstawie Urząd Celny prowadzi postępowanie karne skarbowe z art. 107 § 1 kks. Skarżący wskazał, że ustalenia postępowania karnego skarbowego warunkują wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, bowiem postępowania karne skarbowe ma na celu nie tylko ustalanie sprawcy przestępstwa i jego winy, ale w postępowaniu przygotowawczym ustala się, czy popełnienie czynu zabronionego w ogóle miało miejsce. Natomiast kwalifikacja ustalonego stanu faktycznego jako przestępstwa i ewentualna odpowiedzialność karna konkretnych osób ustalone jest w dalszym toku sprawy. Zdaniem skarżącego dopóki toczy się postępowanie mające na celu m.in. ustalenia, czy popełniony został czyn zabroniony stypizowany w art. 107 § 1 kks, to orzeczenie wydane w tej sprawie stanowi zagadnienie wstępne dla wydania decyzji w sprawie określenia zgodności stanu rzeczywistego automatu z warunkami rejestracji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do pierwszego zarzutu skargi organ wyjaśnił, że całe postępowanie administracyjne dotyczyło Przedsiębiorstwa G., które było adresatem postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w T. z dnia [...], a także wszelkie czynności organu odwoławczego były podejmowane w stosunku do tej spółki. Tak więc pominięcie członu nazwy skarżącej spółki oraz wskazanie niewłaściwego adresu należało uznać za oczywistą omyłkę (przeoczenie), które notabene organ z urzędu sprostował postanowieniem z dnia [...], a nie za przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Co do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa, organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem oceny sądu w niniejszym postępowaniu jest postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania wszczętego w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych (dalej w skrócie "aonw") w związku z niezgodnością tego automatu z warunkami rejestracji. Zgodzić się należy z organem II co do tego, że postępowanie to prowadzone być powinno na podstawie przepisów kpa, ponieważ regulacje dotyczące dopuszczenia do eksploatacji i użytkowania automatów i urządzeń do gier znajduje się nadal w przepisach ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27; ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako u.g.z.w. z 1992 r., a do postępowań prowadzonych w oparciu o tę ustawę stosowano reguły określone w k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 144 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540; ze zm.) nie utraciły mocy przepisy art. 15 b ust. 4 i art. 16 pkt 2 i 3 u.g.z.w. z 1992 r. wraz z wydanymi na ich podstawie przepisami rozporządzeń wykonawczych, które dotyczą kwestii związanych z dopuszczeniem do eksploatacji i użytkowaniem automatów do gier. Tak więc postępowanie w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, jako związane z eksploatacją i użytkowaniem tego typu automatów, powinno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w kpa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 535/10 dostępny na str. cbois. nsa.gov.pl). Zastosowanie przez organ I instancji przepisów ordynacji podatkowej nie stanowiło jednak takiego naruszenia, które powodowałoby konieczność wydania przez organ II instancji decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 lub art. 138 § 2 kpa. W związku z powyższym i odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że podstawą prawną obligatoryjnego zawieszenia postępowania jest art. 97 kpa, który w § 1 pkt 4 stanowi, że organ administracji publicznej zwiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Nie budzi wątpliwości, że pod pojęciem zagadnienia wstępnego należy rozumieć sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie, będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znacznie prawne. Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest przy tym od wystąpienia łącznie trzech przesłanek, to jest: 1) postępowanie administracyjne musi być w toku, 2) rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, 3) zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1543/09, Lex nr 746624). Podkreślić należy także, że zależność pomiędzy wydaniem orzeczenia merytorycznego w sprawie a rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego ma charakter związku bezpośredniego, chodzi bowiem o bezwzględnie uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydanie decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1993 r., sygn. akt II SA 1678/92, dostępne na stronach cbois.nsa.gov.pl). Przyczyną zwieszenia postępowania administracyjnego nie może też być taka okoliczność, którą organ, prowadzący postępowanie administracyjne, może ocenić we własnym zakresie, nawet gdy okoliczność ta może być przedmiotem oceny dokonywanej także przez inne organy lub sądy w odrębnych postępowaniach. Ocena spełniania ustawowo określonych przesłanek do rozstrzygnięcia danej sprawy jest podstawowym obowiązkiem organów administracji, dlatego też organy te nie mogą się od niej uchylać, jeżeli nie zostało to wyłączone z ich właściwości, oczekując na dokonanie takiej oceny przez inne organy lub sąd (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 300/08, Lex nr 509846). Mając na uwadze powyżej przytoczone poglądy, które sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, stwierdzić należy, że ewentualne ustalenia poczynione w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 111, z 2007 r., poz. 765) nie stanowią, wbrew twierdzeniom skarżącej spółki zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w niniejszej sprawie. Zgodzić należy się z organami orzekającymi w sprawie, w obu instancjach, że w toku postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu, w którym zastosowanie znajduje przepis § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 102, poz. 946, ze zm.), zgodnie z którym w razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji wyznaczony naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier, organy te zobowiązane są i mają możliwość samodzielnie ustalić istotne okoliczności faktyczne sprawy i podjąć stosowne rozstrzygnięcie, niezależnie od wyników postępowania karno- skarbowego. Odnosząc się zaś do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ II instancji w sposób rażący przepisów postępowania przez skierowanie zaskarżonego postanowienia do podmiotu nie będącego stroną postępowania, to stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że postępowanie z wniosku Przedsiębiorstwa G. z siedzibą w K. o zawieszenie postępowania toczyło się niewątpliwie wobec Przedsiębiorstwa G. z siedzibą w K., a jedynie błędnie, wskutek oczywistej omyłki zaadresowano postanowienie z dnia [...] Dyrektora Izby Celnej w T. do G. w Ni. - błąd ten został sprostowany postanowieniem z dnia [...]. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia iż zaskarżane postanowienie narusza prawo i to w sposób rażący. Mając na uwadze powyższe, uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w sposób, skutkujący jego uchyleniem bądź stwierdzeniem nieważności, orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) o oddaleniu skargi.