II SA/Bd 1107/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej N. T. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak:[...] Burmistrz C. przyznał N. T. prawo do świadczenia wychowawczego - na córkę M. T. w wysokości [...] zł na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. (pkt 1) oraz - na pierwsze dziecko - syna- P. T. w wysokości [...] zł na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. (pkt 2). Postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie powyższej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. znak: [...] Burmistrz C. w ramach wznowionego postępowania - uchylił w części decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko - P. T. i odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W wyniku wniesionego odwołania, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. znak: [...] wydano decyzję reformatoryjną, którą uchylono zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r. w całości i przyznano N. T. świadczenie wychowawcze na syna P. T. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] maja 2016 r., jednocześnie odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. T. w okresie od [...] czerwca 2016 r. do [...] września 2017 r. We wniesionej przez N. T. skardze na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym - art. 146 § 1 k.p.a. przez brak podstaw do uchylenia decyzji Burmistrza C. z dnia [...] kwietnia 2016 r., decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. (doręczoną [...] kwietnia 2021 r.) z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., z uwagi na upływ 5-letniego terminu od doręczenia decyzji przyznającej Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego, --naruszenie art. 7 w zw. z art. 8, art. 77 k.p.a. przez wybiórcze rozważenie materiału dowodowego i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, co skutkowało błędnym uznaniem, że brak było podstaw faktycznych i prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości. - naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie materiału dowodowego (w szczególności potwierdzenia doręczenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz decyzji uchylającej), co w konsekwencji przemawiało za niedopuszczalnością jej uchylenia z uwagi na upływ 5 lat od dnia doręczenia Skarżącej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Z ostrożności procesowej zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: - art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przez niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że Skarżąca nienależnie pobrała świadczenia wychowawcze na syna P. T. w okresie od [...] czerwca 2016 r. do [...] września 2017 r. podczas, gdy nie miała najmniejszej świadomości, że w ww. okresach czasu jest ono nienależne oraz, że nigdy nie została pouczona o okolicznościach, których zaistnienie w przeszłości, tj. przed datą złożenia wniosku, miałoby spowodować uznanie tego świadczenia za nienależne, czy też o obowiązku każdorazowego informowania właściwego organu o zmianie sytuacji materialnej w jej rodzinie. Zdaniem Skarżącej, rzecz dotyczyła ewentualnych zmian stanu faktycznego mogących powstać w przyszłości, po dniu wydania decyzji Burmistrza C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. a nie zmian mających miejsce w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o ww. świadczenie. W tych warunkach Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz decyzji Burmistrza C. z dnia [...] kwietnia 2021 r. 2. umorzenie postępowania administracyjnego. 3. zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r., poz. 1842 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Prezydenta M. z dnia [...] kwietnia 2021 r. wydaną po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] kwietnia 2016 r. i orzekło o przyznaniu świadczenia wychowawczego na syna skarżącej za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] maja 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie a za okres od 1czerwca 2016 r. do [...] września 2017 r., odmówiło przyznania tego świadczenia. Postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. zostało wznowione na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r. znak: [...] powołało się na art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. wydając błędną decyzję reformatoryjną na dwóch płaszczyznach. 1.Organ uznał, że zaistniały warunki do wydania decyzji w oparciu o przepis art.151 § 1 pkt 2 k.p.a. Kontrolowana przez Sąd decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej– wznowienia postępowania. Postępowanie zostało wznowione z urzędu w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Burmistrza C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci. Podstawę do wznowienia postępowania stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., dotyczący nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi I instancji. Stosownie do art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, co w myśl art. 151 § 1 k.p.a. może doprowadzić do wydania decyzji o odmowie uchylenia dotychczasowej decyzji, gdy organ stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b kpa (pkt 1), bądź o uchyleniu decyzji dotychczasowej gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b Kpa i wydania decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (pkt 2). Inny sposób załatwienia sprawy przepisy przewidują w przypadku wystąpienia przesłanek negatywnych, tamujących możliwość uchylenia decyzji ostatecznej (art. 151 § 2 w zw. z art. 146 Kpa). W kontrolowanej sprawie, z uwagi na zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uchylona została decyzja dotychczasowa w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na syna skarżącej, na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie i wydane zostało rozstrzygnięcie co do istoty sprawy – o odmowie przyznania tego świadczenia za podany okres. Stosownie do art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło pięć lat. Po upływie okresu przedawnienia w sprawie rozpoznawanej w trybie wznowienia postępowania, organ administracji publicznej traci uprawnienie do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. W takiej sytuacji, organ jest zobligowany do wznowienia postępowania, którego skutkiem nie będzie uchylenie decyzji, lecz zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 17.09. 1999 r., I SA 1956/98, Lex nr 48560). Oznacza to, że w przypadku upływu powyższego terminu nie istniała podstawa do wydania orzeczenia w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ odwoławczy wydając decyzję reformatroryjną tej okoliczności nie zbadał. Jak wskazała skarżąca, decyzja z [...].04.2016 r. została doręczona skarżącej N. T. w dniu [...] kwietnia 2016 r. W związku z upływem terminu o jakim mowa w art. 146 § 1 k.p.a., zastosowanie powinien mieć art. 151 § 2 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. 2. Po rozpoznaniu sprawy wznowieniowej, organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. znak: [...] orzekł o uchyleniu decyzji w części przyznającej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko i odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na wskazany w decyzji okres. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. uchylono zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r. w całości i przyznano N. T. świadczenie wychowawcze na syna P. T. w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] maja 2016 r., jednocześnie odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. T. w okresie od [...] czerwca 2016 r. do [...] września 2017 r. Organ nie uchylił jednak w części, decyzji Prezydenta M. z dnia [...] kwietnia 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Organ uchylił tylko decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r. znak: [...], którą Burmistrz C. w ramach wznowionego postępowania - uchylił w części decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko - P. T. i odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Spowodowało to, że w obrocie pozostaje ta część decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...], która przyznaje świadczenie wychowawcze na dziecko - P. T., zatem orzekając w ten sposób, że organ przyznał za część okresu świadczenie, a w części odmówił, doprowadził do ponownego orzekania co do istoty w tej samej sprawie. Ponieważ z art. 146 § 1 k.p.a. wynika bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie po upływie wskazanego w tym przepisie terminu, to należy zauważyć, że nawet w przypadku, gdyby nie upłynął termin z art..146 k.p.a. to organ odwoławczy chcąc orzec reformatoryjnie w sprawie po wznowieniu postępowania nie powinien uchylać decyzji organu I instancji w części, która uchylała decyzję z 2016 r. ewentualnie skoro już uchylił decyzję organu I instancji w całości to powinien uchylić również decyzję z 2016 r., która w części podlegała reformatoryjnemu rozstrzygnięciu. Zaniechanie tego doprowadziło do dwukrotnego orzekania co do istoty w przedmiocie świadczenia na syna skarżącej. Jest to zatem kolejna rażąca wada wydanej decyzji, (o ile nie byłoby przeszkody do wydania decyzji merytorycznej z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a.) co prowadzi do stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego z powodu wystąpienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania - wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł. i opłaty od pełnomocnictwa, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).