II SA/Bd 1115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Wichrowski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012r. sprawy ze skargi E.M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 11 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o pomocy społecznej") oraz 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jako "kpa"), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...], którą organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku E. W. z dnia [...] o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od miesiąca [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (477 zł), będące konsekwencją stwierdzenia uzyskania przez wnioskodawczynię w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochodu w wysokości 3.449,52 zł, wynikającego z rozliczenia kwoty jednorazowego dochodu, o którym mowa w art. 8 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej, wynoszącego po stosownych odliczeniach 41.394,27 zł, a uzyskanego w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku na skutek sprzedaży przez wnioskodawczynię w miesiącu [...] lokalu mieszkalnego przy ul. [...] za kwotę 144.000 zł od której to kwoty odliczono kwotę wydatków poniesionych w związku ze sprzedażą i z koniecznością zapłaty zaległych opłat dotyczących sprzedanego lokalu tj. sumę 10.105,73 zł oraz kwotę zakupu przez wnioskodawczynię w tym samym miesiącu lokalu użytkowego za sumę 92.550 zł (144.000 - 10.105,73 - 92.550 = 41.394,27), co w efekcie spowodowało, że od miesiąca [...], na skutek wyliczenia 1/12 kwoty ww. jednorazowego dochodu uzyskanego przez wnioskodawczynię, dochód jej wyniósł 3.449,52 zł (41.394,2 :12 = 3.449,52). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytaczając treść przepisów art. 37 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1, ust 3 i ust. 11 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazując, że w sprawie zakwestionowany został ustalony przez organ I instancji dochód wnioskodawczyni, podkreślił że z przepisu art. 8 ust. 3 ww. ustawy wynika, że dla potrzeb ustalenia dochodu, od którego zależy przyznanie bądź nie pomocy społecznej, należy wziąć pod uwagę kwotę pieniężną uzyskaną w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc lub w którym złożono wniosek gdy dochód został utracony, bez względu na źródło uzyskania tej kwoty, przy czym pomniejsza się ją o składniki wskazane w pkt 1-3 tego przepisu, z jednym zastrzeżeniem, tj. o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zastrzeżenie to należy odnieść, jak wyjaśnił organ, m.in. do wyjątku określonego w przepisie art. 8 ust. 11 ww. ustawy, który stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego, przekraczającego pięciokrotną kwotę kryterium dochodowego, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Organ zaznaczył, że przytoczony przepis stanowi szczególne unormowanie ustawy o pomocy społecznej polegające na tym, że dochód jednorazowy traktowany jest jako uzyskiwany przez cały rok, przy czym nie każdy jednorazowy dochód a jedynie uzyskany w wysokości wskazanej w tym przepisie. Od wyniku więc rozliczenia na 12 miesięcy tego dochodu zależeć będzie przyznanie bądź odmowa przyznania pomocy społecznej. Jednocześnie organ podkreślił, że w art. 8 ust. 3 ww. ustawy wskazuje się wyraźnie, że chodzi o każdy dochód, niezależnie od źródła jego pozyskania, w związku z czym ustalając dochód wnioskodawcy należy brać pod uwagę każdą uzyskaną kwotę, o ile pochodzi ona z okresów wskazanych w tym przepisie lub w ust. 11 art. 8 ww. ustawy. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, że skoro w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w [...] dochód wnioskodawczyni wyniósł 3.449,52 zł, stanowiąc 1/12 kwoty 41.394,27 zł, tj. kwoty pozostałej na skutek odliczeniu od kwoty uzyskanej przez stronę z tytułu sprzedaży mieszkania kwoty ww. wydatków i kwoty zakupu przez nią innego lokalu, to tym samym nie ulega wątpliwości, że dochód ten wielokrotnie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające organ do przyznania wnioskowanej pomocy (477 zł). Organ podkreślił, że w świetle ww. przepisów organ I instancji nie miał podstawy aby nie uwzględnić przy ustalaniu dochodu kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania oraz, że fakt rozdysponowania już uzyskanej kwoty, nawet na bardzo ważne cele, nie mógł stanowić przesłanki umożliwiającej pominięcie uzyskanego dochodu lub potraktowania go jako dochodu utraconego. Wskazując, że pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują w dacie ubiegania się o pomoc społeczną środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego, organ zaznaczył, że w związku z tym nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania środków finansowych, albowiem uzyskana przez stronę jednorazowa, bardzo znacząca kwota, jest dochodem mogącym stanowić źródło utrzymania. Ponadto organ podkreślił, że nie może wziąć pod uwagę sytuacji życiowej strony, gdyż przyznanie zasiłku stałego nie jest oparte na zasadzie uznania administracyjnego, ale na obligatoryjnym spełnieniu przesłanek zawartych w ww. przepisach prawa. Na powyższą decyzję E. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wskazując, iż wydanymi w sprawie orzeczeniami czuje się bardzo skrzywdzona i pozostawiona bez środków do życia, zwróciła się do Sądu o przyznanie jej wnioskowanego zasiłku stałego oraz pozytywne i wnikliwe pochylenie się nad jej sprawą i wyjątkowo trudną sytuacją finansową i zdrowotną w jakiej się obecnie znajduje. Podkreśliła, że wyliczony przez organy dochód jest w rzeczywistości diametralnie inny i, że od miesiąca listopada nie będzie już w stanie regulować swoich rachunków. Wskazała, że gdyby faktycznie dysponowała wyliczonymi w decyzjach organów obu instancji środkami finansowymi, to nie walczyłaby o przyznanie zasiłku stałego, pogarszając swój zły stan zdrowia. Wyjaśniła, że została zmanipulowana i oszukana przy sprzedaży swojego dużego mieszkania i kupnie obecnego lokalu użytkowego, którego przystosowanie do zamieszkania pochłonęło znaczne nakłady pieniężne. Zaznaczyła, że z kwoty uzyskanej z niekorzystnej sprzedaży lokalu mieszkalnego, zakupiła lokal użytkowy, poniosła wydatki związane z przystosowaniem go do zamieszkania oraz spłaciła obciążające ją zobowiązania. Tym samym więc pozostała bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowi ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku stałego, o którym mowa w art. 37 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest, od spełnienia wymienionej w tym przepisie przesłanki sytuacyjnej - niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055), obowiązującego na dzień złożenia wniosku, kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Istotą w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy orzekające organy prawidłowo określiły dochód wnioskodawczyni i w konsekwencji czy prawidłowo stwierdziły, że przekroczyła ona ww. kryterium dochodowe. Sprzeciw skarżącej budzi bowiem zaliczenie przez organy obu instancji do jej dochodu kwoty uzyskanej ze sprzedaży lokalu mieszkalnego po odliczeniu od niej kwoty poniesionych w związku ze sprzedażą wydatków oraz kwoty zakupu lokalu użytkowego. Biorąc pod uwagę przedmiot sporu, wskazać należy, że za dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej uważa się, zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przepis art. 8 ust. 11 pkt 1 ww. ustawy stanowi zaś, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (477 zł), to kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Z przytoczonych regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika, że przepis art. 8 ust. 11 pkt 1 tej ustawy stanowi wyjątek, szczególną regulację w stosunku do tej zawartej w art. 8 ust. 3, określającym to, co uważa się za dochód. Ustawodawca w tym przepisie szczególnym uregulował sposób rozliczenia kwoty dochodu wnioskodawcy w sytuacji uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej jednorazowego dochodu, przewyższającego pięciokrotnie wskazaną w tym przepisie kwotę, w zależności od sposobu gospodarowania wnioskodawcy. Przepis ten, w powiązaniu z art. 8 ust. 3 ww. ustawy, określa sposób wpływu uzyskanego dochodu na rodzaj i wielkość świadczenia z pomocy społecznej. Stanowi on postawę do przyjęcia fikcji prawnej polegającej na rozliczeniu jednorazowego świadczenia o jakim w nim mowa, w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Skutkiem zastosowania powyższej fikcji do przedmiotu sprawy jest stwierdzenie, że skarżąca w okresie 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym uzyskała sporny dochód ([...]), a zatem i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku ([...]), nie spełniała obligatoryjnego warunku z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania zasiłku stałego dotyczącego kryterium dochodowego, gdyż w tym czasie jej dochód był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. od kwoty 477 zł. Z akt sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że w miesiącu [...] skarżąca sprzedała lokal mieszkalnego przy ul. [...] za kwotę 144.000 zł. Nie ulega również wątpliwości, że skarżąca poniosła w tym czasie wydatki związane ze sprzedażą lokalu i z koniecznością zapłaty zaległych opłat dotyczących tego lokalu (10.105,73 zł) oraz że w miesiącu [...] zakupiła ona lokal użytkowy za kwotę 92.550 zł. Odliczenie więc od dochodu uzyskanego ze sprzedaży lokalu mieszkalnego ww. kwot (144.000 - 10.105,73 - 92.550 = 41.394,27), daje kwotę jednorazowego dochodu, o jakim mowa w art. 8 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej, w wysokości 41.394,27 zł. Rozliczenie zaś tej kwoty, stosownie do dyspozycji art. 8 ust. 11 ww. ustawy, w równych częściach, na kolejnych 12 miesięcy, powoduje że od miesiąca [...] dochód skarżącej wyniósł 3.449,52 zł. Tym samym więc, wbrew twierdzeniom skarżącej, w przedmiotowej sprawie nastąpiło wielokrotne przekroczenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (477 zł), będące konsekwencją uzyskania przez skarżącą w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku jednorazowego dochodu przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, i w efekcie koniecznością zastosowania sposobu rozliczenia dochodu określonego w art. 8 ust. 11 ww. ustawy, co też orzekające w sprawie organy prawidłowo uczyniły. Dokonane zgodnie ze wskazanym przepisem wyliczenie dochodu skarżącej, stanowi o braku uprawnienia strony do otrzymania wnioskowanego zasiłku stałego. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że dla ustalenia dochodu skarżącej oraz w efekcie jej prawa bądź też nie do otrzymania zasiłku stałego, nie ma znaczenia, jak słusznie wskazał to organ w zaskarżonej decyzji, okoliczność że kwotę uzyskanego dochodu strona już rozdysponowała, w tym na cele związane z przystosowaniem zakupionego lokalu użytkowego na cele mieszkalne. Ta okoliczność bowiem w świetle ww. przepisów prawa nie stanowi podstawy do pomniejszenia czy też pominięcia uzyskanego przez skarżąca jednorazowego dochodu. Odnosząc się natomiast do wniosku skargi o pochylenie się nad sprawą skarżącej, z uwzględnieniem jej wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, należy wyjaśnić, że sądy administracyjne dokonują kontroli zaskarżonych decyzji jedynie pod kątem legalności (zgodności z prawem) wydanego aktu prawnego. W związku z tym, jak już Sąd wcześniej wskazał, nie jest ich rolą badanie sprawy z punktu widzenia kryteriów słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy też jakiś szczególnych pozaprawnych okoliczności danej sprawy. Oznacza to, że przesądzenie o zgodności z prawem kontrolowanej decyzji, obliguje Sąd do oddalenie skargi i wyklucza możliwość oceny sprawy pod kątem innych niż legalność kryteriów odnoszących się do danej sprawy. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji.