II SA/Bd 1135/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007r. sprawy ze skargi G.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r., orzekł o uchyleniu decyzji [...] Działu Pomocy Środowiskowej MOPR z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie przyznania G.O. pomocy w formie zasiłku stałego i na podstawie art. 4, art. 6 ust. 16, art. 7 pkt. 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 98, art. 104 ust. 1, ust. 3, art. 106 ust. 1 i 5, art. 107 ust. 5, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity - Dz.U. z 2004 r., nr 64, poz. 593 z późn. zm.) postanowił przyznać pomoc w formie zasiłku stałego od dnia [...] czerwca 2004 r. do [...] czerwca 2004 r. na wniosek złożony w dniu [...] czerwca 2004 r. w wysokości [...] zł, ustalił jako nienależnie pobrane świadczenie w łącznej kwocie [...] zł i wezwał do jego zwrotu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca mimo prawidłowego pouczenia w decyzji z dnia [...] lipca 2004r. przyznającej mu zasiłek stały o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, nie ujawnił nowych okoliczności mających wpływ na objęcie pomocą, które istniały w dniu wydania przedmiotowej decyzji. Natomiast w miesiącu lipcu 2005 r. organ I instancji uzyskał informację, że w dniu [...] czerwca 2004 r. G.O. zawarł związek małżeński z W.S. oraz zmienił miejsce zamieszkania tj. wyprowadził się do [...]. O powyższych faktach wnioskodawca nie poinformował pracownika socjalnego, jak również wielokrotnie składał nieprawdziwe oświadczenia o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego. Organ l instancji zauważył także, iż pomimo licznych prób skontaktowania się z wnioskodawcą celem ujawnienia nowych okoliczności mających wpływ na objęcie pomocą społeczną, nie nawiązywał on kontaktu i nie podejmował współpracy z pracownikiem socjalnym. Brak wyjaśnień ze strony wnioskodawcy spowodował, iż organ I instancji uznał dzień zawarcia związku małżeńskiego tj. [...] czerwca 2004 r., jako moment rozpoczęcia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z W.O. i jej córką A.S., zaś na podstawie uzyskanych z Urzędu Skarbowego zeznań podatkowych PIT za 2004 r. i 2005 r. ustalono dochody wnioskodawcy i jego rodziny, w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe wynikające z przepisów art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym organ orzekł, iż od dnia [...] czerwca 2004 r. zainteresowany nie spełniał przesłanek zawartych w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wobec czego stwierdzono, że przyznane G.O. świadczenie pieniężne w postaci zasiłku stałego w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi. W odwołaniu od decyzji organu I instancji G.O. wyraził swoje niezadowolenie z zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Odwołujący bardzo szczegółowo opisał szereg wydarzeń ze swojego życia na przestrzeni ostatnich kilku lat, począwszy od opisu chorób, poprzez przebieg kariery zawodowej, na zawarciu związku małżeńskiego kończąc. Zwrócił też uwagę na swoją trudną sytuację materialną, wnosząc jednocześnie, o darowanie jemu, zażądanych do zwrotu kwot i o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy uznał prawidłowość dokonanych ustaleń w postępowaniu przed organem I instancji stwierdzających, że z dniem zawarcia związku małżeńskiego tj. od dnia [...] czerwca 2004 r. odwołujący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną W.O. i jej córką A.S., zaś na podstawie uzyskanego przez organ l instancji zeznania PIT za 2004 r. i PIT za 2005 r. ustalono dochód rodziny odwołującego, jako przekraczający kryterium dochodowe, wynoszące w przedmiotowej sprawie [...] zł, co stanowiło wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. przyznającej G.O. pomoc w formie zasiłku stałego na okres od [...] czerwca 2004 r. do [...] grudnia 2006 r. i ustalenia jednocześnie nienależnie pobranego świadczenie w łącznej wysokości [...] zł, czego skutkiem było wezwanie odwołującego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, iż kwestią nie budzącą wątpliwości jest w tej sprawie fakt, że G.O. uzyskał prawo do zasiłku stałego, nie będąc jednak do niego uprawnionym, co potwierdzają przedstawiane przez odwołującego nieprawdziwe informacje o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego oraz fakt, że odwołujący nie poinformował organu I instancji o zmianie swej sytuacji życiowej, osobistej i majątkowej w związku z zawarciem małżeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy G.O. obszernie przedstawił swoją skomplikowaną i trudną sytuację rodzinno – materialną, wyrażając jednocześnie swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Jego zdaniem niesłusznie uwzględniane są jako dochód całej rodziny, alimenty otrzymywane przez córkę jego żony – A.S. od jej ojca. Podnosi też, że ewentualny zwrot otrzymanych z pomocy społecznej świadczeń, narazi go na całkowitą niewypłacalność i zaprzepaści dotychczasowe starania o wyjście z trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znalazła się rodzina skarżącego. Ostatecznie skarżący wnosi o uznanie jego przypadku jako szczególnego i odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości, w trybie określonym przepisem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, iż zarzuty podniesione w skardze były już przedmiotem postępowania wyjaśniającego i podjęte rozstrzygnięcie zostało umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż rozstrzygając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku stałego, zarówno organ I jak i II instancji, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i integracji ze środowiskiem. Stosownie zaś do art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy świadczenie w formie zasiłku stałego przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przedstawione unormowanie zawiera katalog podmiotowych przesłanek przyznania zasiłku okresowego, wyraźnie różnicując sytuację podmiotu samotnie gospodarującego lub osoby pozostającej w rodzinie, co znajduje potem swoje odbicie w konieczności zastosowania właściwych kryteriów dla potrzeb obliczenia wysokości przysługującego świadczenia. Analiza akt niniejszej sprawy wskazuje, iż skarżący na mocy decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. uzyskał pomoc w formie zasiłku stałego na okres od [...] czerwca 2004 r. do [...] grudnia 2006 r. jako osoba samotnie gospodarująca. Ustalenie więc okoliczności samotnego prowadzenia gospodarstwa domowego, stanowiło jedną z istotnych przesłanek wydania pozytywnej decyzji o przyznaniu określonego świadczenia z pomocy społecznej i jego wysokości. Dalsza analiza akt i wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego w sposób bezsporny wskazuje, iż skarżący w dniu [...] czerwca 2004 r. zawarł związek małżeński z W.S, o czym nie poinformował organu I instancji. Powyższe oznacza istotną zmianę sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącego. Słuszne jest zatem stanowisko orzekających w sprawie organów administracji co do tego, że z dniem zawarcia związku małżeńskiego skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną W.O. i jej córką A.S.. Słusznie też ustalono dochód rodziny odwołującego na podstawie uzyskanego przez organ l instancji zeznania wysokości dochodu PIT za 2004 r. i PIT za 2005 r. Okazało się, że dochód ten przekracza kryterium dochodowe, wynoszące w przedmiotowej sprawie [...] zł. Przedstawiona powyżej sytuacja wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowiąc przesłankę wznowienia postępowania w związku z wyjściem na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Potwierdzenie zaistnienia powyższej podstawy wznowieniowej skutkować musiało uchyleniem decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. przyznającej G.O. pomoc w formie zasiłku stałego na okres od [...] czerwca 2004 r. do [...] grudnia 2006 r. i ustalając jednocześnie nienależnie pobrane świadczenie w kwocie [...] zł - wezwaniem odwołującego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. w kwocie [...] zł. Jak wynika bowiem z treści art. 98 powołanej ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu, przy czym jako nienależnie pobrane świadczenie zgodnie z art. 6 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej traktować należy świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie pozostawia wątpliwości, że po dniu [...] czerwca 2004 r. skarżący korzystał z przyznanego uprzednio prawa do zasiłku stałego, nie będąc już ipso iure do niego uprawnionym, co potwierdza ustalony w sprawie stan faktyczny wskazujący w bezsporny sposób na zmianę sytuacji życiowej, osobistej i majątkowej w związku z zawarciem małżeństwa. Przedstawione więc przez skarżącego informacje o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego zdezaktualizowały się, a nie doszło do wypełnienia przewidzianego przepisem art. 109 ustawy o pomocy społecznej obowiązku osób i rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczeń. Sąd zwraca również uwagę, iż w niniejszym postępowaniu nie ma możliwości zastosowania regulacji przewidzianej w art. 104 ust. 4 cyt. ustawy umożliwiającej w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, odstąpienie od żądania takiego zwrotu przez właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Przedmiot rozpatrywanej sprawy ogranicza się bowiem do weryfikacji decyzji przyznającej określone świadczenie w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania, natomiast przewidziane powyżej cytowanym przepisem uprawnienie może zostać zrealizowane po rozstrzygnięciu rozpoznawanej sprawy, stanowiąc przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej. Dodatkowo wskazać należy, że nie znajduje uzasadnienia zarzut niesłusznego uwzględniania alimentów otrzymywanych przez córkę żony skarżącego – A.S. jako składnika dochodu całej rodziny. Odnoszący się do tej kwestii przepis art. 8 ust. 3 wyraźnie definiuje ustawowe określenie dochodu wskazując, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2) oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Należy zatem zwrócić uwagę, że dochód rodziny istotnie podlega zmniejszeniu o określoną kwotę alimentów, ale tylko alimentów świadczonych na rzecz innych osób, a nie otrzymywanych przez członka rodziny wnioskodawcy. Utrzymanie więc w mocy decyzji organu I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze było zgodne z prawem. Kolegium dokonało prawidłowej oceny postępowania organu I instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poń. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.