II SA/Bd 1146/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. ze skargi I.W. na decyzję SKO w T. z dnia [...]sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. U z a s a d n i e n i e: Działający z upoważnienia Prezydenta [...], Kierownik Działu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], decyzją z [...]2011 r., na podstawie art. 20, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r, Nr 139, poz.992 z późn. zm.), art.104 ustawy z 14.06.1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej zwanej: kpa, zobowiązał I. W. – skarżącą - do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...]2006 r. do dnia [...]2011 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które za okres od dnia [...]2006r. do dnia [...]2011 r. wynoszą [...] zł [...] gr. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej [...]2011 r. W dniu [...]2011 r., skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, w którym użyła sformułowania, że wnosi o "umorzenie" kwoty objętej w/w decyzją oraz wykazywała brak przesłanek do orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Odwołanie to zostało potraktowane jako podanie o umorzenie kwoty objętej w/w decyzją. Prezydent [...] decyzją z [...]2011 r., na podstawie art. 20, art.30 ust.9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, art.104 kpa odmówił umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...]2006r. do dnia [...].2011 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które za okres od dnia [...]2006r. do dnia [...]2011 r. wynoszą [...] zł [...] gr. W uzasadnieniu powyższej decyzji, organ wyjaśnił, że na mocy decyzji z [...]2005 r., przyznano skarżącej - na okres od [...]2005 r. do odwołania - prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia (w kwocie [...] zł miesięcznie). Następnie decyzją z [...]2006 r., ustalono nową wysokość przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego - w kwocie [...] zł miesięcznie. Następnie, jak wskazał organ, na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż począwszy od [...]2006 r., przyznano skarżącej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] Inspektorat w [...], prawo do renty rodzinnej, przy której przyznano również dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia ( co potwierdza pismo w/w instytucji z dnia [...].2011r. znak: [...]). Uwzględniając zatem, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, między innymi, osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego - w oparciu o decyzję z dnia [...]2011 r. znak: [...], stwierdzono brak podstawy do pobierania w/w świadczenia, począwszy od [...]2006 r., tj. od miesiąca, od którego skarżąca uzyskała prawo do renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Kolejną decyzją z [...]2011r., zobowiązano skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...]2006r. do dnia [...]2011r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, wynoszącymi na dzień sporządzenia decyzji [...]zł [...] gr. Organ ustalił, że skarżąca mieszka z córką U. Z., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca choruje m.in. na chorobę Parkinsona, niewydolność krążenia, nadczynność tarczycy, niewydolność nerek oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, w związku z czym ponosi stałe koszty związane z leczeniem, udokumentowane kwotą [...]zł., na dzień [...]2011r. oraz kwotą [...] zł., na dzień [...]2011r. Skarżąca nie korzysta ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z tytułu pobieranej z ZUS renty rodzinnej w miesięcznej wysokości [...] zł [...] gr netto. Strona opłaty za mieszkanie dzieli z córką na połowę (rachunki za czynsz - [...]zł oraz za energię elektryczną - [...]zł). W oparciu o tak zebrany materiał dowodowy, organ stwierdził brak podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. W ocenie organu w sprawie nie występują bowiem szczególnie uzasadnione okoliczności (ubóstwo, klęska żywiołowa, brak jakichkolwiek dochodów, utrzymywanie się wyłącznie ze środków pomocy społecznej przy jednoczesnym występowaniu w rodzinie niepełnosprawności lub ciężkiej choroby, nagłe pogorszenie sytuacji materialnej w związku z utratą zatrudnienia, utratą majątku), uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu, skarżąca wyjaśniła, że odwołanie, które złożyła na decyzję z [...]2011 r., nie zostało przekazane organowi odwoławczemu. Podnosiła również, że ma niskie dochody, jak też cierpi na ogrom schorzeń. Wyjaśniła, że nie miała na celu wyłudzenia orzeczonej kwoty. Podała, że kiedy ukończyła 75 lat i otrzymała zasiłek pielęgnacyjny, ze względu na jej schorzenia, sprawą tą zajmował się jej mąż. Przyznała również, że po śmierci męża, otrzymała rentę rodzinną z ZUS, lecz nie powzięła żadnej świadomości, iż otrzymuje drugi zasiłek pielęgnacyjny. Powoływała się też na takie okoliczności jak: - duże trudności z pisaniem i czytaniem, - ukończenie [...] lat, - cierpienie na wiele schorzeń takich jak: choroba Parkinsona, niewydolność krążenia, napadowa tachyarytmia nadkomorowa, stabilna dławica piersiowa, nadczynność tarczycy, przewlekła niewydolność nerek oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Powoływała się również na trudną sytuację materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...]2011 r., na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, jednak z przyczyn formalnych, które organ odwoławczy uwzględnił z urzędu. Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania: Decyzją z [...].2011r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...]2006 do dnia [...]2011 r., w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi, należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które za okres od [...]2006 r. do [...]2011 r. wynoszą [...] zł. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie w dniu [...]2011 r., a następnie decyzją z dnia [...]2011 r., odmówiono jej umorzenia należności z tytułu nienależenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zasady umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń określa powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jednakże to rozstrzygniecie w tym zakresie musi być poprzedzone wydaniem ostatecznej decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ze względu na to, iż skarżąca [...]2011 r. wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...]2011 r. zobowiązującej ją do zwrotu nienależenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, które to odwołanie nie zostało przesłane do tut. Kolegium - za przedwczesne uznać należy orzekanie przez organ I instancji o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń. Nieprawidłowe było zakwalifikowanie przez organ I instancji, adresowanego do organu II instancji, odwołania z dnia [...]2011 r. od decyzji z [...]2011r., jako wniosku o umorzenie nienależenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec powyższego brak było podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzekło jak w sentencji decyzji. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu dodając, że o pobieraniu podwójnego świadczenia dowiedziała się w 2011 r. W ocenie skarżącej, ZUS przyznając rentę miał obowiązek wiedzieć, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego i winien zapytać gdzie pobiera zasiłek pielęgnacyjny wraz ze zobowiązaniem do złożenia stosownego dokumentu na tą okoliczność, jak i odpowiednią informację do MOPR winien złożyć w [...], a nie [...].2011 r. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia [...]2012 r., ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 110 kpa, poprzez jego pominięcie, wywodząc, iż związanie organu administracji publicznej wydaną przez siebie decyzją jest doniosłe zarówno w aspekcie zmiany tej decyzji po jej doręczeniu lub ogłoszeniu stronie, jak i w aspekcie podejmowania przez ten organ innych decyzji administracyjnych w należących do jego właściwości sprawach administracyjnych, które są w różnoraki sposób powiązane ze stanem prawnym i faktycznym ustalonym w decyzji wydanej przez ten organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadniający uchylenie decyzji. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Przepis ten nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Wobec braku regulacji w tym przepisie zagadnienia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji, w oparciu o przepis art. 140 kpa, należało uznać, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli przepis art. 105 kpa. W tym kierunku zmierza piśmiennictwo i orzecznictwo, które zgodnie przyjmuje, że organ odwoławczy może wydać taką decyzję tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (W. Dawidowicz, Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak Komentarz, 1996, s. 590), przy czym idzie tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 (wyrok NSA z dnia 9 stycznia 1985 r., III SA 1105/84, RNGA 1986, nr 2, s. 37; GAP 1987, nr 5, s. 43, w którym stwierdzono, że: "1. Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie precyzuje wyraźnie przyczyn umorzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania pierwszej instancji. Wydaje się jednak oczywiste, że umarzając postępowanie organu I instancji, organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., czyli spowodowaną jakimikolwiek przyczynami - bezprzedmiotowością postępowania. W konsekwencji należało dokonać kontroli w zakresie prawidłowości przyjęcia przez organ odwoławczy konkluzji o bezprzedmiotowości postępowania pierwszoinstancyjnego. W ocenie Sądu sytuacja taka w sprawie wystąpiła. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że brak było podstaw do wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Po wydaniu decyzji z [...]2011 r., w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, którą doręczono skarżącej [...]2011 r., w dniu [...]2011 r., wniosła ona, pismem z [...]2011 r., odwołanie od tej decyzji. Pismo to winno było zostać uznane za odwołanie od decyzji z [...]2011 r., z trzech zasadniczych przyczyn, dotyczących jego cech i okoliczności jego złożenia. Po pierwsze, pismo to nosi tytuł "odwołanie od decyzji", która została opisana przez skarżącą, poprzez wskazanie jej numeru: "[...]" oraz daty: "z dnia [...].2011 r." Podane przez skarżącą dane dotyczące numeru i daty decyzji z [...].2011 r., jednoznacznie odnoszą się do niej. Po wtóre, omawiane pismo skarżącej wpłynęło w dniu [...]2011 r., a więc w terminie właściwym do zaskarżenia decyzji z [...]2011 r., który upływał [...]2011 r. Co istotne, skarżąca w swym piśmie będącym odwołaniem, powołała się na okoliczność, że termin do jego złożenia upływa właśnie w dniu [...]2011 r. Ponadto, adresatem pisma jest organ odwoławczy, a skarżąca zachowała tryb właściwy dla odwołania poprzez skierowanie go do organu II instancji za pośrednictwem organu I instancji. Po trzecie, skarżąca w swym innym piśmie skierowanym do organu odwoławczego z dnia [...]2011 r. (stanowiącym odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej z [...]2011 r.), wyjaśniła, że od decyzji z dnia [...]2011 r., złożyła odwołanie do SKO w [...] za pośrednictwem MOPR w [...], które nie zostało wysłane do SKO w [...]. Już samo to oświadczenie skarżącej w sposób wystarczający wyjaśnia, że omawiane jej pismo stanowiło odwołanie od decyzji z [...]2011 r. W odwołaniu tym (piśmie z [...]2011 r.), użyła ona, co prawda sformułowania, iż wnosi o "całkowite umorzenie kwoty łącznej [...]zł. wraz z odsetkami", to jednak trzeba pamiętać, że używane w środkach odwoławczych określenia, nie mogą stanowić jedynego kryterium rozumienia znaczenia pisma, tym bardziej, kiedy osoby składające środki odwoławcze nie są prawnikami (czerpią informacje z przekazywanych im pouczeń) i nie są w stanie w konsekwencji używać nomenklatury pojęciowej zawartej w przepisie art. 138 kpa, który to przepis dopiero zawiera wyczerpujący katalog środków prawnych, które w stosunku do zaskarżonej decyzji może wykorzystać organ odwoławczy. Wobec powyższego, organ odwoławczy w sposób prawidłowy dokonał oceny, że organ I instancji nieprawidłowo zakwalifikował, adresowane do organu II instancji, odwołanie z dnia [...]2011 r. od decyzji z [...]2011 r., jako wniosek o umorzenie nienależenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, brak było podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji. Oczywiście w sytuacji, kiedy pismo skarżącej nie stanowiłoby odwołania od decyzji z [...]2011 r., adresat pisma strony, musiałby podjąć kroki celem racjonalnego wyjaśnienia o co chodzi stronie. Sytuacja taka jednak nie miała miejsca, albowiem jak to już przytoczono, sama skarżąca wskazała, że jej pismo z [...]2011 r., stanowiło nieprzekazane organowi odwoławczemu odwołanie od decyzji z [...]2011 r. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) oddalił skargę.