II SA/Bd 1153/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia[...]lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchylenie decyzji ostatecznej i odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2014 r. F. w. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]w przedmiocie uchylenie decyzji ostatecznej i odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączonym do skargi, skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem. Oświadczył, że mieszkają w domu w miejscowości [...], w którym powierzchnia mieszkalna zajmowana przez jego rodzinę wynosi [...] m2. W oświadczeniu majątkowym strona skarżąca wskazała, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha. Nie wykazała przy tym żadnego majątku nieruchomego po za budynkiem inwentarsko-składowym, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Skarżący nadto podkreślił, że jego dochód wynosi ok. [...]zł, a syna [...]zł miesięcznie. Wobec konieczności uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz jej rodziny, jak również wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze złożonego oświadczenia pełnomocnik skarżącego został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej swojego mandanta, takich jak: odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym syna oraz innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym syna), udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego oraz płatności bezpośrednich (we wniosku podano, że gospodarstwo ma pow. [...]ha). W odpowiedzi na wystosowane wezwanie pełnomocnik skarżącego opisał sytuację materialną i rodzinną skarżącego, jednakże nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, jak chociażby udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu). Pełnomocnik skarżącego przedstawił miesięczne wydatki skarżącego obejmujące bieżące wydatki na prąd [...] zł, usługi telekomunikacyjne[...]zł, wywóz śmieci [...] zł, opłaty za wodę[...]zł, butla gazu propan-butan [...] zł, środki sanitarne[...]zł oraz materiały do remontu[...]letniego domu – [...] zł (wymiana drzwi zewnętrznych – [...] sztuki, zakup farb i sprzętu do malowania ścian, drzwi desek, podłogowych). Skarżący nie pobiera dopłat do gruntów rolnych – zostały wstrzymane. Skarżący nie posiada innych rachunków po za w [...][...]i [...][...[...]Spółdzielczym w [...] [...] Filia [...], kont, obligacji, nie ma również zaciągniętych kredytów. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] grudnia 2014r. pełnomocnik skarżącego z wyboru wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2014r. podnosząc, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego jest bardzo ciężka. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący utrzymuje się z niewielkiego świadczenia rentowego z tytułu choroby w wysokości [...]zł oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego jednakże, w ocenie pełnomocnika, sytuacja materialna skarżącego się nie zmienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 tej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie, bowiem z treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać stronę na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Tymczasem pełnomocnik skarżącego zamiast wykazać rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego stosownie do zarządzenia z dnia 21 października 2014 r., przy piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. wybiórczo przedkłada wymagane dokumenty bez wskazania rzeczywistych, udokumentowanych kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego rodziny, co jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia rozpoznawanego wniosku, albowiem w ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie zostały, zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Skarżący i reprezentujący jego w sprawie profesjonalny pełnomocnik, nie przedstawiając wszystkich dokumentów źródłowych, zdają się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącego jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy faktycznie zaistniały. Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że pełnomocnik przedstawił sytuację majątkową i finansową skarżącego nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzał, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny jej możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że pełnomocnik przedstawił sytuację majątkową i możliwości płatnicze skarżącego wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenia skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości, jak również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.