II SA/Bd 1163/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi G. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie nie wyrażenia zgody na podjęcie studiów na drugim kierunku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 1163/04 UZASADNIENIE G. R. ubiegał się w 2004r. o przyjęcie na studia dzienne na kierunki- stosunki międzynarodowe oraz prawo na Uniwersytecie [...] w T. i zdał egzaminy wymagane na oba kierunki. Decyzją Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] 2004r. nr [...] G. R. został przyjęty na pierwszy rok studiów dziennych na kierunek stosunki międzynarodowe. Pismem z dnia 28 lipca 2004r. nr [...] Komisja Rekrutacyjna Wydziału Prawa i Administracji [...] wezwała skarżącego do uzupełnienia dokumentów oraz poinformowała, że nie może ubiegać się o przyjęcie na pierwszy rok studiów na kierunek prawo, ponieważ został przyjęty na inny kierunek studiów– stosunki międzynarodowe. Przyjęcie go na studia na kierunek prawo możliwe będzie po dołączeniu dokumentów potwierdzających rezygnację z ubiegania się o przyjęcie na inny kierunek studiów. Komisja wskazała również, iż zgodnie z § 18 regulaminu studiów [...] student może ubiegać się o przyjęcie na dodatkowy kierunek studiów po zaliczeniu pierwszego roku i uzyskaniu zgody właściwego dziekana. Dnia 4 sierpnia 2004r. G. R. złożył oświadczenie, że zrezygnował z podjęcia studiów na kierunku stosunki międzynarodowe. Decyzją z dnia [...]2004r. nr [...] Komisja Rekrutacyjna Wydziału Prawa i Administracji [...] przyjęła go na pierwszy rok studiów na kierunku prawo, na Wydziale Prawa i Administracji. Skarżący złożył wniosek z dnia 23 sierpnia 2004r. o utrzymanie mocy decyzji Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Nauk Historycznych z dnia 14 lipca. Podniósł, iż jego oświadczenie o rezygnacji ze studiów na kierunku stosunki międzynarodowe zostało złożone pod wpływem błędu wywołanego pismem Komisji Rekrutacyjnej z 28 lipca 2004r. nr [...]. Chcąc studiować na obu kierunkach G. R. zrezygnował, jak napisał - czasowo, ze studiów na kierunku stosunki międzynarodowe i zdecydował się podjąć studia prawnicze. Wskazał ponadto, że niedawno dowiedział się, iż w/w pismo z 28 lipca 2004r. wprowadziło go w błąd. Regulamin studiów musi być zgodny z przepisami wyższej rangi, w tym z ustawą z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), która w art.147 ust.2 daje możliwość studiowania na dowolnej liczbie kierunków. Przepis ten przewiduje, że zasady oraz tryb podejmowania przez studenta tego rodzaju studiów określa regulamin studiów, ale regulamin nie może w dowolny sposób ograniczać prawa do studiowania na drugim kierunku studiów. Zdaniem skarżącego, za takie ograniczenie należy uznać umożliwienie studiowania na drugim kierunku studentom, którzy ukończyli I rok studiów. Decyzją z dnia [...]2004r. nr [...] Rektor Uniwersytetu [...] nie wyraził zgody na podjęcie przez skarżącego studiów na drugim kierunku – stosunki międzynarodowe. W uzasadnieniu organ wskazał, iż regulamin studiów [...] wyraźnie określa warunki, po spełnieniu których student może rozpocząć studia na drugim kierunku (§ 18 pkt 1 Regulaminu). Zdaniem organu skarżący nie spełnił określonych w tym przepisie wymogów. G. R. złożył dnia 10 listopada 2004r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Rektora [...] wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art.147 ust.2 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym polegające na przyjęciu, że student może ubiegać się o przyjęcie na drugi kierunek po zaliczeniu pierwszego roku studiów. Wskazał, iż zgodnie z w/w przepisem ustawy student może studiować poza swoim kierunkiem podstawowym na dowolnej liczbie kierunków lub dowolne przedmioty także na różnych uczelniach, jeżeli wypełnia wszystkie swoje obowiązki związane z tokiem studiów na kierunku podstawowym. Zasady i tryb podejmowania tego rodzaju studiów określa regulamin studiów. W ustawie nie ma mowy o tym, że student może studiować na drugim kierunku po zaliczeniu pierwszego roku studiów. Skarżący zarzucił sprzeczność § 18 Regulaminu z treścią przytoczonego wyżej przepisu ustawy o szkolnictwie wyższym, a także, iż jego zapisy wykraczają poza normy ustawowe, ograniczając w niedopuszczalny sposób prawo do studiowania na dowolnej liczbie kierunków. Regulamin ma charakter aktu wykonawczego, wydanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania, musi tym samym mieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu ustawowym. G. R. podniósł również, że w § 18 pkt 1 Regulaminu studiów [...] ograniczono prawo do nauki studenta uczącego się na I roku do studiowania na drugim kierunku. Prawa i wolności człowieka powinny być, według niego, normowane przepisami rangi ustawowej. W ustawie z 1990r. o szkolnictwie wyższym brak jest takich ograniczeń praw studenta pierwszego roku. Ponadto Rektor Uniwersytetu [...] nie powołał się w zaskarżonej decyzji na żaden przepis prawa materialnego zawarty w ustawie. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, iż powodem nie przyjęcia skarżącego na I rok studiów na kierunek stosunki międzynarodowe był zapis § 18 Regulaminu studiów [...]. Regulamin wprowadzono uchwałą Senatu uczelni i tym samym jest aktem obowiązującym wszystkie wydziały. Zdaniem organu skoro Senat [...] ustanowił możliwość ubiegania się o przyjęcie na drugi kierunek, poza kierunkiem podstawowym studiów, po zakończeniu pierwszego roku, to nie jest to naruszenie ogólnie obowiązujących przepisów, na które powołał się G. R. i nie pozostaje w sprzeczności z nimi. Jest to jedynie uszczegółowienie i uregulowanie aktem wewnętrznym zasad studiów na UMK, które dopuszczają studiowanie na innych kierunkach, ale zgodnie z zapisami regulaminowymi. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie działał pod wpływem błędu, ponieważ składając oświadczenie woli znał otaczającą rzeczywistość, rozumiał okoliczności sprawy i jedynie wyciągnął z nich niewłaściwe wnioski oraz podjął niesłuszną decyzję. Został poinformowany, dlaczego i w oparciu o co zobowiązany był złożyć oświadczenie i miał czas, aby zapoznać się treścią Regulaminu. Nie mógł zatem powołać się na błąd w swoim oświadczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za zasadną w części dotyczącej podnoszonych naruszeń procedury. Ze względu na dalej idące zarzuty naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należało ustosunkować się do tej kwestii. Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że przepis § 18 ust. 1 Regulaminu studiów UMK jest sprzeczny z art. 147 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), w takim zakresie, w jakim daje możliwość studiowania poza swoim kierunkiem podstawowym studentowi po zaliczeniu pierwszego roku studiów. Skarżący uważa, że takiego warunku nie stawia przepis ustawy. Dla odczytania normy art. 147 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym wystarczająca wydaje się interpretacja gramatyczna tego przepisu. Przepis ten ustanawia w pierwszej kolejności normę dozwalającą polegającą na tym, że przewiduje on uprawnienia dla studenta do studiowania poza swoim kierunkiem podstawowym na dowolnej liczbie kierunków lub dowolne przedmioty także w różnych uczelniach. Jest to zatem norma natury ogólnej dająca studentowi przywilej studiowania innych kierunków lub dowolne przedmioty. Dalsza część tego zdania zawiera warunek. Po przecinku użyto słowa "jeżeli" co w języku polskim, podobnie jak słowo "jeśli", wyraża warunek, przyczynę, rację, uzasadnienie czegoś, okoliczności poprzedzające coś lub mogące coś poprzedzać (Komputerowy Słownik Języka Polskiego pod red. J. Doroszewskiego PWN). Warunkiem studiowania na innych kierunkach jest wypełnienie wszystkich obowiązków związanych z tokiem studiów na kierunku podstawowym. W dalszej kolejności stwierdzono, że zasady i tryb podejmowania przez studenta tego rodzaju studiów określa regulamin studiów. Ustawowym warunkiem podjęcia studiów na dodatkowym kierunku jest zatem wypełnienie wszystkich obowiązków związanych z tokiem studiów na kierunku podstawowym. Do dalszego uregulowania pozostawiono zatem kwestię, kiedy można stwierdzić, że student wypełnił wszystkie obowiązki związane z tokiem studiów na kierunku podstawowym. Ustawodawca pozostawił tą kwestię do uregulowania regulaminowi studiów. Regulamin studiów reguluje to jednoznacznie w § 18 ust. 1: Student po zaliczeniu pierwszego roku studiów może ubiegać się o przyjęcie na studia poza swoim kierunkiem podstawowym na dowolne kierunki i specjalności prowadzone na Uniwersytecie lub na innej uczelni wyższej. Tego rodzaju uregulowanie, w ocenie Sądu, nie narusza upoważnienia ustawowego zawartego w art. 147 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Po pierwsze; mieści się to w pojęciu "zasad" podejmowania tego rodzaju studiów przez studenta, a po drugie jest zgodne z art. 147 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym albowiem ocenę czy student wypełnia wszystkie obowiązki związane z tokiem studiów na kierunku podstawowym, można stwierdzić najszybciej z reguły po upływie roku. Jest to związane m.in. z tym, że niektóre egzaminy zdaje się po upływie roku studiów. Wbrew poglądom skarżącego nie jest to termin dowolny; jest to termin ściśle określony. Ustalenie w regulaminie uczelni okresu jednego roku, po którym może nastąpić zgoda dziekana na podjęcie studiów poza kierunkiem podstawowym nie narusza uregulowania art. 141 ust. 2 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). W pojęciu "zasad i trybu", o jakich mowa w art. 147 ust. 2 zdanie drugie ustawy mieści się także uzyskanie regulaminowej zgody dziekana. Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że tego rodzaju zapis wykracza poza unormowanie ustawowe, jak pisze skarżący "ograniczając w sposób niedopuszczalny prawo do studiowania na dowolnej liczbie kierunków." Przyjęcie w poczet studentów oznacza poddanie się władztwu wewnątrzzakładowemu, w tym regulaminowi studiów. Twierdzenie przeciwne oznacza kwestionowanie autonomii szkół wyższych gwarantowanej konstytucyjnie (art. 70 ust. 5 ustawy z 2.4.1997 r. Konstytucja RP – Dz. U. Nr 78, poz. 483). W ramach autonomii uczelnie samodzielnie decydują, w ramach ustaleń zawartych w ustawach, o kierunkach nauczania, formach i warunkach studiowania oraz innych istotnych kwestiach. Ustawa upoważnia także do określenia zasad i trybu podejmowania studiów na dodatkowych kierunkach i tego rodzaju uregulowania regulaminowe ustawy nie naruszają. Zaskarżona decyzja podlega jednak uchyleniu z powodu naruszenia przepisów proceduralnych w stopniu rażącym, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano się na przepis art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. Przepis ten stanowi o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem w sprawie nie wydano żadnej decyzji w pierwszej instancji. Skarżący wyjaśnił, że nie otrzymał żadnej decyzji odmownej organu I instancji, decyzji takiej nie potrafił także wskazać pełnomocnik UMK. Wskazano, że decyzję wydano po rozpatrzeniu odwołania, jednakże nie wskazano od czego jest to odwołanie, pomijając już kwestię możliwości kontroli terminów odwołania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Uczelniana Komisja Rekrutacyjna nie znajduje podstaw do pozytywnego rozpatrzenia odwołania, a decyzję podpisał Prorektor ds.. Dydaktyki, co powoduje wątpliwości, kto faktycznie wydał decyzję. Przepis art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi o związaniu rektora wnioskiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej, nie mniej należy to bliżej wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Jeżeli art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym wskazuje, że do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego to oznacza m.in., że zastosowanie mają także przepisy ogólne zawarte w art. 6 do 16 K.p.a. Jednym z tych przepisów jest art. 10 wskazujący, że stronom należy zapewnić czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Brak jest dowodów, aby przepis ten przestrzegano. Ze względu na to, że orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych nie są prawomocne, należało określić czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja może być wykonana. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Uzasadnia to, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylenie zaskarżonej decyzji. O kosztach orzeczono stosownie do treści art. 210 § 1 cyt. ustawy.