II SA/Bd 1178/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2012 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Cz. K. na decyzję Kierownika Urzędu [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu [...] z dnia [...]. Pismem z dnia [...] r. Cz. K. wystąpiła do Kierownika Urzędu [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Wnioskodawczyni podkreśliła, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawnych, uwzględniających aktualną nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 154 K.p.a. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu[...], na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). orzekł o odmowie uchylenia decyzji własnej z [...] i poprzedzającej ją decyzji z [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że strona domaga się uchylenia, bądź zmiany przedmiotowej w decyzji w trybie 154 § 1 kpa. i o ile jedna z przesłanek tego przepisu została spełniona, bowiem decyzja o uchylenie której wnosi strona jest ostateczna (art. 16 § 1 kpa), to wnioskodawca nie wykazał, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Organ przytoczył regulację zawartą w art. 1, 2, 3 oraz art. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) i stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż strona pracowała w m. [...], w więc w miejscu zamieszkania przed wojną, a także w pobliżu tej miejscowości w [...]w związku z czym Kierownik Urzędu nie neguje w tym przypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie stwierdza, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. b ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Cz. K. podniosła, ze art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) nie precyzuje pojęcia odległości z miejsca zamieszkania do miejsca przymusowej pracy, a określa jedynie, ze deportacja powinna trwać co najmniej 6 miesięcy. Strona wskazała na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał orzekł na korzyść osób deportowanych do pracy przymusowej w granicach państwa polskiego z 1939 r., uznając pominięcie ich w wypłacie świadczenia pieniężnego za krzywdzące. Kierownik Urzędu [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji, podkreślając, że konstrukcja art. 154 kpa powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 kpa. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Wskazano, że bezspornym jest, iż decyzja o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłyby być wzruszona w myśl art. 154 kpa tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Organ stwierdził bowiem, że ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu [...] z dnia [...] r., w trakcie którego organ ustalił, iż strona nie podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy, gdyż strona została skierowana do pracy przymusowej w pobliżu swojego miejsca zamieszkania. Podsumowując, organ uznał za udowodniony fakt pracy przymusowej, a ponadto nie zaprzeczył ciężkiemu losowi strony i trudnościom, które były spowodowane zbrodniczą polityką III Rzeszy, jednak w ocenie organu brak jest podstaw do uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 154 kpa. W skardze do sądu Cz. K. opisała okoliczności dotyczące jej pracy przymusowej w okresie od 1.04.1942 r. do 17.01.1945 r., trudy wojny, które musiała znosić jako małoletnie dziecko oraz swoją pogarszająca się, aktualną sytuację zdrowotną. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją orzekającego w sprawie organu, na podstawie której uzasadniano odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wnika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia posŧępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dacie jego podjęcia. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, gdyż organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 k.p.a., bowiem skarżąca we wniosku wskazała, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawnych, uwzględniających aktualną nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 154 K.p.a. Nowy stan prawny, na który powołuje się strona we wniosku z dnia 8 czerwca 2011 r. (przywołując jednocześnie negatywne rozstrzygnięcie z dnia [...]), to oczywiście przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 72, poz. 380). Ustawa ta w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ wniosku, jako złożonego w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a., a rozważania organu w przedmiocie braku spełnienia przesłanki art. 154 k.p.a., z uwagi na fakt, iż za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, są zatem bezprzedmiotowe. Przepis art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie uzależnia bowiem zmiany decyzji od takich warunków. Organ winien był zatem rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzec o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U Nr 87 poz. 395). Organ powinien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. W świetle aktualnej treści tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Wskazać należy, że okoliczność, iż w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącej do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy, wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na terenie kraju i przedstawił argumentację na poparcie prawa do uzyskania tego świadczenia przez osoby wywiezione do pracy przymusowej na terenie kraju. Obecnie treść normy prawnej art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.