II SA/Bd 1180/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz ( spr ) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Inne z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę. U z a s a d n i e n i e: Skarżący we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 ubiegał się o przyznanie płatności związanej do powierzchni upraw roślin pastewnych, wynoszącej 3,96 ha, położonej na działkach rolnych B2, C2 i C3. W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej z uwzględnieniem kontroli na miejscu stwierdzono, że do tej płatności kwalifikuje się powierzchnia 1,19 ha, położona na działce rolnej C2. W stosunku do działek rolnych B2 i C3 nie stwierdzono uprawy, kwalifikującej się do tego rodzaju płatności - stwierdzono jedynie, że działki te kwalifikują się do płatności JPO. Strona ubiegała się także o przyznanie płatności związanej do powierzchni uprawy lnu, wynoszącej 2,75 ha, położonej na działkach rolnych A1, B1 i C1. W wyniku przeprowadzonych kontroli, w tym zwłaszcza kontroli na miejscu stwierdzono, że żadna ze zgłoszonych działek nie kwalifikuje się do tej płatności. W wyniku kontroli na miejscu (wizytacja terenowa [...].09.2018 r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni przeprowadzona metodą inspekcji terenowej), dla działek rolnych B2, C3, A1, B1 i C1 stwierdzono nieprawidłowość, oznaczoną kodem DR7 oznaczającym, że nie stwierdzono deklarowanej uprawy, a stwierdzona uprawa należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana. Wskazana okoliczność faktyczna nie była przez skarżącego kwestionowana, tak w toku postępowania, jak i w skardze. Skarżący w złożonym odwołaniu z dnia [...].02.2019 r., od decyzji z dnia [...].02.2019 r., wyjaśnił, że działki były zagospodarowane zgodnie z wnioskiem, lecz w lipcu 2018 r., ze względu na suszę zostały talerzowane i uszykowane do zasiewu poplonu, lecz poplon nie został wysiany z uwagi na nadmierne wysuszenie gruntu (k. 25 akt administracyjnych organu I instancji). Stanowiska w tym zakresie nie zmodyfikował. W tych warunkach należało przyjąć, że okoliczność faktyczna polegająca na braku deklarowanych upraw nie była w sprawie sporna. W konsekwencji powyższego spór sprowadzał się, jak słusznie ocenił to organ odwoławczy, do problemu, czy fakt braku deklarowanej uprawy w dniu kontroli może być, w okolicznościach przedstawionych przez stronę, podstawą do wykluczenia z płatności związanej do powierzchni upraw roślin pastewnych działek B2 i C3, z płatności związanej do lnu działek rolnych A1, B1 i C1. Jak stwierdził organ odwoławczy, do uzyskania płatności związanych do roślin pastewnych i do lnu, nie jest wystarczającym samo wysianie roślin, objętych tymi płatnościami. Przepisy regulujące przyznawanie tych płatności nie uzależniają wprawdzie wprost możliwości przyznania wskazanych płatności od zbioru objętych nimi roślin, jednak należy przyjąć, że pod pojęciem "uprawy roślin", którym posługują się w/w przepisy, należy rozumieć pewien proces, obejmujący w szczególności uprawę roli, nawożenie, siew, pielęgnację i zbiór tych roślin. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. W konsekwencji, w sytuacji, kiedy wyniki kontroli, nie stwierdziły na miejscu deklarowanych roślin, na skarżącym ciążył ciężar wykazania, tak uprawy zadeklarowanych roślin, jak i faktu suszy. Okoliczność ta wynika z kilku okoliczności. Zobowiązanie takie wynika z treści części VIII wniosku. Skarżący składając wniosek zobowiązał się jednocześnie m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a także o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności łub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Jednocześnie poinformowanie o szczególnych okolicznościach zaistniałych po złożeniu wniosku jest warunkiem koniecznym do uznania takich okoliczności za tzw. siłę wyższą, o której mowa w art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r.). Zgodnie z ustępem 2 przywołanego artykułu, przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Niespornym w sprawie jest, że skarżący nie zgłosił organowi, że w jej gospodarstwie wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, w postaci suszy. Dopiero kontrola na miejscu wykryła nieprawidłowości. Skarżący ponadto w jakikolwiek sposób ani nie wykazywał, ani nawet nie usiłował wykazać prowadzenie przez niego procesu uprawy zadeklarowanych roślin. Wyłącznie z inicjatywy organu doszło do przesłuchania strony, lecz w trakcie tej czynności skarżący zaniechał wykazania okoliczności, które, potwierdzałyby zaistnienie suszy, jako przyczyny sprawczej talerzowania przez niego upraw, jak też podjęcia procesu uprawy roślin. Na pytania organu odpowiedział, że była komisja w związku z suszą, ale nic nie stwierdziła, na pytanie organu, dlaczego nie złożył żadnych dokumentów do BP ARiMR potwierdzających wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, odpowiedział, że uczynił tak, ponieważ nie musi nic składać, na pytanie, jakie zabiegi rolnicze do dnia [...].09.2018 r., były wykonywane na działkach rolnych, których tyczyło się wezwanie do złożenia wyjaśnień, odpowiedział, że nie robił, na tych działkach i zarówno w roku 2018, jak i 2019 nie dokonał żadnego zbioru lnu, ani w roku 2018 żadnego zbioru roślin pastewnych (k. 43 ww. akt). Tymczasem inicjatywa dowodowa należy do rolnika, jak i obowiązek powiadomienia organu o tych zdarzeniach, które mogą mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem. Ponieważ uczestnictwo w programach pomocowych jest dobrowolne, rolnik chcący skorzystać z przywilejów dopłat powinien w pełni dostosować się do precyzyjnych i sformalizowanych wymogów, jakimi systemy te są obwarowane i aktywnie uczestniczyć w postępowaniu przed organami. Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie skarżący składając wniosek o przyznanie płatności obszarowych swoim podpisem potwierdził, że dane podane we wniosku są prawdziwe, oraz że znane są mu zasady przyznawania płatności obszarowych. Zobowiązał się także do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności /../, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Postępowanie dotyczące przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w indywidualnych sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji jest szczególnym postępowaniem administracyjnym, do którego z mocy art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, zastosowanie mają przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1 ww. ustawy, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis ten stanowiąc o stosowaniu przepisów k.p.a. zastrzega więc jednocześnie pierwszeństwo zasad i warunków określonych przepisami prawa unijnego. Przepis art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W art. 3 ww. ustawy wprowadzono więc odstępstwa od zasad ogólnych k.p.a., które powodują m.in., że strona wnioskująca o płatność jest zobowiązana do aktywnego przedstawiana dowodów potwierdzających jej stanowisko. Wynika to z zawartej w art. 3 ust. 3 zasady ciężaru dowodu. W konsekwencji powyższego uzasadnione jest stanowisko organów, że wobec wyników kontroli na miejscu, to na stronie spoczywał obowiązek udowodnienia, że uprawy deklarowane we wniosku do płatności związanych były faktycznie prowadzone. Tymczasem skarżący ani nie wykazał inicjatywy dowodowej w tym zakresie, ani też nie zawiadomił o fakcie suszy i wynikającej – jak twierdzi - z niego konieczności talerzowania deklarowanych upraw. Zamiast tego przedstawił dowody ze zdjęć, dotyczące sytuacji na obszarach zadeklarowanych, lecz z roku 2019. Należy zatem zgodzić się z organem, że dowody te nie były przydatne do wskazania okoliczności, mających miejsce w 2018 r., których wykazanie obciążało skarżącego. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, należało uznać ich bezzasadność. Skarżący nie wykazał naruszenia norm procesowych w postaci art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 781, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak już to wskazano wyżej przy całkowitej bierności skarżącego, co do zgłoszenia faktu suszy, talerzowania upraw, czy wykazania prowadzenia uprawy zadeklarowanych roślin na rok 2018, zawnioskował o przeprowadzenie dowodu, z fotografii pola z 2019 r., który nie mógł wykazać ww. wymaganych faktów z uwagi na okres sporządzenia fotografii. Dlatego należało uznać, że nieprzeprowadzenie dowodu z tego materiału nie naruszało norm procesowych. Wbrew zawartemu w skardze zarzutowi, nie doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., w zw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a., poprzez nieumożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu a w szczególności niemożliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów. Przede wszystkim należy podkreślić okoliczność, że skarżący miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie, albowiem pomimo niewykazywania inicjatywy w tym zakresie, został przez organ wezwany do złożenia wyjaśnień, co nastąpiło [...].08.2019 r. (k. 32 ww. akt). Ponadto oceniając zarzut naruszenia ww. przepisów, należy mieć na względzie regulację art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach, z których wynika, że organ administracji publicznej zapewnia stronom, ale tylko na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, oraz – również na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepisy tej ustawy ograniczyły więc zakres działania art. 10 k.p.a. Wprowadziły bowiem wymóg złożenia wyraźnego żądania strony, którego strona nie złożyła. Ponadto, art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach, wyłączył stosowanie art. 81 k.p.a. W ocenie Sądu, w toku postępowania organy podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zebrały materiał dowodowy oraz dokonały jego oceny w sposób nie naruszający zasady swobodnej oceny dowodów. Organy zapewniły jednocześnie skarżącemu możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w tym do ustaleń dokonanych w toku kontroli na miejscu. Organy w sposób prawidłowy zastosowały też przepisy prawa materialnego. W tym zakresie ich rozważania, Sąd uznał za w pełni prawidłowe. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.