II SA/Bd 1186/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach służbowych oddala skargę. 1. Decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. Dowódca 10 Brygady Logistycznej zawiesił A. B. (dalej: skarżący, strona) w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym na okres trzech miesięcy (pkt 1 decyzji); zawiesił skarżącemu od najbliższego terminu płatności połowę ostatnio otrzymywanego uposażenia zasadniczego oraz wypłatę dodatków o charakterze stałym, a także należności pieniężnych o których mowa w art. 458 i art. 459 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 655 ze zm. – dalej "u.o.o.") (pkt 2 decyzji); na czas zawieszenia w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym skierował skarżącego do wykonywania innych zadań służbowych (pkt 3 decyzji) oraz w pkt 4 wskazał, że zgodnie z art. 225 ust. 5 u.o.o. decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w dniu 13 lipca 2022 r. Prokuratura Rejonowa we W., wszczęła postępowanie karne wobec skarżącego przedstawiając mu zarzut popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., co obligowało organ w oparciu o przepis art. 225 u.o.o. do zawieszenia skarżącego się w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym oraz zawieszenia mu wypłaty połowy ostatnio otrzymywanego uposażenia. 2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: - art. 225 ust. 1 u.o.o., poprzez jego zastosowanie, podczas gdy zarzucany skarżącemu czyn, jak i wszczęcie postępowania przygotowawczego miały miejsce przed datą w której art. 225 u.o.o. wszedł w życie - 23 kwietnia 2022 r., a zatem doszło do naruszenia zasady lex retro non agit i zastosowanie art. 225 u.o.o., do zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości; - art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej poprzez zastosowanie art. 225 u.o.o. do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie przepisu stanowiącego podstawę do zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych. 3. Decyzją z dnia 16 września 2022 r. Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy (dalej również "SIWSZ") uchylił pkt 3 zaskarżonej decyzji, w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję oraz stwierdził bezprzedmiotowość wniosku o wstrzymanie natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawach o zawieszenie żołnierza w czynnościach służbowych właściwie jedynym środkiem dowodowym może być odpowiednie zawiadomienie dowódcy jednostki wojskowej dokonane przez prokuratora, na podstawie art. 21 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1375 ze zm.- dalej k.p.k.). Ze znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia wynika, że postępowanie karne zostało wszczęte 24 czerwca 2022 r. zaś zarzut w tym postępowaniu karnym został postawiony w dniu 13 lipca 2022 r. Zdaniem organu na gruncie wykładni art. 225 u.o.o. zasadnicze znaczenie ma okoliczność wszczęcia wobec żołnierza postępowania karnego, nie zaś wszczęcia postępowania karnego jako takiego. Zgodnie z art. 313 § 1 k.p.k., jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go. Instytucja określona w tym przepisie służy formalnemu wprowadzeniu do postępowania strony, jaką jest podejrzany. Następuje tu zatem przekształcenie postępowania ad rem w postępowanie in personam. Datą wszczęcia postępowania przeciwko określonej osobie jest dzień ogłoszenia postanowienia (Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany LEX/el. 2022 r.). Dalej organ wskazał, że na gruncie art. 225 u.o.o. irrelewantny jest fakt kiedy nastąpiło wszczęcie postępowania karnego, w ramach którego postawiono zarzuty dla żołnierza. Dla zastosowania art. 225 u.o.o. nie ma także jakiegokolwiek znaczenia, w jakim czasie został popełniony czyn w związku z którym wszczęto postępowanie karne wobec żołnierza. Hipoteza normy określonej w art. 225 u.o.o. obejmuje jedynie fakt wszczęcia postępowania karnego wobec żołnierza. Mając powyższe na uwadze oraz to, że postępowanie karne wobec żołnierza zostało wszczęte w dniu 13 lipca 2022 r. SIWSZ stwierdził, że organ I instancji stosując art. 225 u.o.o. nie naruszył zasady lex retro non agit wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. Ponadto w ocenie organu odwoławczego powołanie się na art. 819 u.o.o. jest bezzasadne, bowiem przez sprawy wszczęte i niezakończone w rozumieniu tego przepisu należy uważać sprawy, których podstawą materialnoprawną, w przypadku żołnierzy zawodowych, była ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U.2022.536), nie zaś sprawy wszczęte na podstawie jakiejkolwiek ustawy. Uzasadniając zasadność uchylenia pkt 3 zaskarżonej decyzji SIWSZ wskazał, że skutkiem zawieszenia żołnierza w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym, jest brak możliwości wyznaczenia żołnierza do wykonywania innych zadań służbowych, ponieważ ustawa nie przewiduje takiej formy pełnienia zawodowej służby wojskowej. Końcowo organ odwoławczy wyjaśnił, że nie jest zasadny wniosek skarżącego o wstrzymanie natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ natychmiastowa wykonalność decyzji wynika z przepisów prawa, tj. art. 225 ust. 5 u.o.o. 4. W skardze do Sądu strona wskazała, że zaskarża decyzję organu II instancji w części, to jest w zakresie pkt 2 i 3. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: - art. 225 ust. 1 u.o.o poprzez jego zastosowanie wobec skarżącego i zawieszenie go w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym, podczas gdy zarzucany skarżącemu czyn, jak i wszczęcie postępowania przygotowawczego miały miejsce przed datą, w której art. 225 u.o.o. wszedł w życie - 23 kwietnia 2022 r., a zatem doszło do naruszenia zasady lex retro non agit i zastosowania art. 225 u.o.o. do zdarzeń które miały miejsce w przeszłości, czyli w okresie, w którym art. 225 u.o.o. jak i cała ustawa nie obowiązywała jeszcze; - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i zastosowanie art. 225 ust. 1 u.o.o. do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie ww. przepisu stanowiącego podstawę do zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych; - art. 7 k.p.a. poprzez brak dostrzeżenia wątpliwości interpretacyjnych przy stosowaniu art. 225 ust. 1 u.o.o. i ograniczenie się w stosowaniu tego przepisu wyłącznie do jego dosłownej treści; - art. 7a k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości przy stosowaniu art. 225 ust. 1 u.o.o. na korzyść strony. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, a także zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty. 5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Pełnomocnik organu w piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2023 wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, natomiast skarżący nie sprzeciwił się temu. Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 7. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 225 ust. 1 u.o.o. w myśl którego, żołnierza zawodowego zawiesza się w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym w przypadku wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne ścigane z oskarżenia publicznego - na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że przełożony służbowy osoby, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, jest związany tym postanowieniem i taką osobę zawiesza. Zawieszenie w czynnościach służbowych jest bowiem możliwe w razie wszczęcia przeciwko żołnierzowi zawodowemu postępowania karnego, czyli tej fazy postępowania, która toczy się przeciwko osobie. 8. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w postępowaniu przygotowawczym wobec skarżącego wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów z art. art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., które zostało ogłoszone skarżącemu w dniu 13 lipca 2022 r. W związku z powyższym organ zobligowany był do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 225 ust. 1 u.o.o. Zauważyć również należy, iż ratio legis instytucji zawieszenia w czynnościach służbowych polega na tym, aby pełniącego służbę niezwłocznie odsunąć od wykonywania swoich obowiązków (vide: wyrok NSA z dnia 14 lipca 2005 r., sygn. akt OSK 1958/04). Celem zawieszenia w czynnościach służbowych jest konieczność natychmiastowego odsunięcia takiej osoby od codziennych zajęć służbowych z uwagi na dobro postępowania prowadzonego przeciwko niej (karnego lub dyscyplinarnego) lub dobro służby. Chodzi przy tym o zawieszenie w czynnościach służbowych natychmiastowe, tj. niecierpiące zwłoki odsunięcie od czynności służbowych z uwagi na to, że dalsze wykonywanie czynności służbowych byłoby nie do pogodzenia z charakterem postawionych zarzutów lub dobrem postępowania. Osoba, która jest podejrzana o popełnienie czynu karalnego, nie tylko pogarsza obraz służby publicznej, ale też naraża tę służbę na kolejne szkody, jakie wynikają z faktu rażącego naruszenia wysokich wymogów stawianych funkcjonariuszom publicznym. Takim następstwom powinien przeciwdziałać przełożony służbowy właściwy w sprawie zawieszenia żołnierza zawodowego w czynnościach służbowych. Należy zatem podkreślić, że kategoryczne użycie przez ustawodawcę zwrotu "żołnierza zawodowego zawiesza się" oznacza obowiązek organu zawieszenia żołnierza zawodowego w pełnieniu czynności służbowych w razie wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że w dniu 24 czerwca 2022 r. w Dziale do spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej W. sporządzone zostało, a następnie w dniu 13 lipca 2022 r. ogłoszone, postanowienie o przedstawieniu zarzutów skarżącemu w zakresie czynu objętego dyspozycją art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., tj. przestępstwa przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków, działając na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Powyższe przestępstwo ma charakter umyślny i jest ścigane z oskarżenia publicznego. Sporne natomiast jest zastosowanie przepisu art. 255 u.o.o., który wszedł w życie 23 kwietnia 2022 r. W ocenie skarżącego, zarówno zarzucany mu czyn, jak i wszczęcie postępowania przygotowawczego miały miejsce przed ww. datą, co stanowić ma naruszenie zasady lex retro non agit. Skarżący zauważył bowiem, że nie można zastosować w niniejszej sprawie przepisów, które weszły w życie już po dokonaniu zarzucanego czynu oraz po wszczęciu postępowania przygotowawczego. W tym miejscu zauważyć należy, że w art. 225 u.o.o. nie zdefiniowano pojęcia "wszczęcie postępowania karnego". Dlatego w tym zakresie należy odwołać się do uregulowań ustawy Kodeks postępowania karnego. Zgodnie z art. 71 § 1 k.p.k. za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Natomiast stosownie do art. 313 § 1 k.p.k., jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go, chyba że ogłoszenie postanowienia lub przesłuchanie podejrzanego nie jest możliwe z powodu jego ukrywania się lub nieobecności w kraju. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów zawiera wskazanie podejrzanego, dokładne określenie zarzucanego mu czynu i jego kwalifikacji prawnej (§ 2). Z przepisów procedury karnej wynika, że promulgacja postanowienia o przedstawieniu zarzutów jest obowiązkowa i winna nastąpić niezwłocznie, jeżeli w danej sytuacji jest to możliwe. Ogłoszenie zarzutów i przesłuchanie podejrzanego może jednak nastąpić później, na dalszym etapie postępowania prowadzonego przeciwko osobie. Przepisy procedury karnej dopuszczają możliwość przejścia postępowania karnego z fazy in rem w fazę in personam w sytuacji, w której zapadło postanowienie o przedstawieniu zarzutów konkretnej osobie, nawet wówczas gdy nie ogłoszono go i nie przesłuchano podejrzanego niezwłocznie po jego sporządzeniu. Pozwala to na uznanie, że wszczęcie postępowania karnego przeciwko osobie może mieć miejsce już wówczas, gdy sporządzono takie postanowienie, ale jeszcze go nie wydano w rozumieniu art. 71 § 1 k.p.k. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że art. 225 ust. 1 u.o.o. nie jest przepisem procedury karnej, ale przepisem prawa administracyjnego. W związku z tym inny jest też cel tego przepisu w odróżnieniu od funkcji przepisów procedury karnej. Służy on do natychmiastowego odsunięcia od czynności służbowych osób podejrzanych o popełnienie określonych w tym przepisie przestępstw. Wszak tylko osoba o nieposzlakowanej opinii może być powołana do służby wojskowej (art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.o.). Natomiast regulacje prawa karnego procesowego pełnią funkcje m.in. gwarancyjne, zapewniając podejrzanemu określone uprawnienia w postępowaniu. Przenoszenie ich in extenso na inny grunt, zwłaszcza obecnie rozpoznawanej sprawy, nie jest poprawne. Zwłaszcza nie może znaleźć aprobaty z uwagi na inny charakter obu reżimów prawnych. Zatem transponowanie w procesie interpretacji przepisów ustawy o obronie ojczyzny uregulowań należących do postępowania karnego musi odbywać się z uwzględnieniem specyfiki służby, a także celu zawieszenia. Nie jest też rolą organu administracji badanie prawidłowości i skuteczności czynności procesowych podejmowanych przez organ ścigania w toku prowadzonego śledztwa. Jeżeli zatem organ administracji powziął pochodzącą od prokuratora wiadomość o prowadzeniu postępowania przeciwko skarżącemu, podejrzanemu o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, to brak było powodów do kwestionowania spełnienia przesłanek z art. 225 ust. 1 u.o.o. Na marginesie wspomnieć należy, że postanowienie o przedstawieniu zarzutów skarżącemu zostało wydane w dniu 24 czerwca 2022 r., natomiast ogłoszone zostało w dniu 13 lipca 2022 r. Nie ma zatem znaczenia w niniejszej sprawie, które z tych zdarzeń zostałoby przyjęte za moment wszczęcia postępowania karnego, bowiem oba miały miejsce już w czasie obowiązywania przepisu art. 225 ust. 1 u.o.o., tj. po 23 kwietnia 2022 r. Nieuzasadniony jest więc zarzut skarżącego odnośnie naruszenia art. 225 ust. 1 u.o.o., ponieważ zgodnie z tym przepisem organ zawiesza żołnierza zawodowego w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym w przypadku wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego i to od momentu wszczęcia tego postępowania, a nie dokonania czynu, zależy zastosowanie powyższego przepisu. Zatem skoro postępowanie karne wobec skarżącego zostało wszczęte w momencie obowiązywania ustawy i jednocześnie nie ma znaczenia kiedy doszło do dokonania zarzucanego skarżącemu czynu, organ zobowiązany był zawiesić skarżącego w czynnościach służbowych. W konsekwencji za wadliwe należy uznać zaprezentowane w skardze stanowisko, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia zasady lex retro non ągit bowiem zastosowano art. 225 u.o.o. do zdarzeń które miały miejsce w przeszłości, czyli w okresie, w którym przepis ten nie obowiązywał. 9. Prawidłowo również organy zawiesiły skarżącemu płatność połowy ostatnio otrzymanego uposażenia zasadniczego oraz wypłatę innych dodatków i należności wskazanych w art. 456 ust. 1 u.o.o., zgodnie z którym żołnierzowi zawodowemu, który został zawieszony w czynnościach służbowych albo tymczasowo aresztowany, zawiesza się od najbliższego terminu płatności połowę ostatnio otrzymanego uposażenia zasadniczego oraz wypłatę dodatków o charakterze stałym, a także wypłatę należności pieniężnych, o których mowa w art. 458 i art. 459 pkt 1 i 3. 10. Odnosząc się natomiast do kwestii nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, zdaniem Sądu, zasadność jego nadania została przez organy należycie uzasadniona. Stosownie do art. 225 ust. 5 u.o.o. zawieszenie i przedłużenie zawieszenia w czynnościach służbowych następuje w drodze decyzji, która podlega natychmiastowemu wykonaniu. Obowiązek nadania takiego rygoru przez organ w decyzji wynika zatem wprost z powyższego przepisu. 11. Reasumując, Sąd stwierdza, że organy dokonały prawidłowej subsumcji powołanych przepisów do poczynionych ustaleń stanu faktycznego sprawy, co uprawniało je do wydania decyzji o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, wobec niezasadności zarzutów skargi oraz braku stwierdzenia naruszeń norm prawa procesowego lub materialnego, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.