II SA/Bd 12/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Asesor WSA Anna Klotz Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2007 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] 2006 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 12/07 UZASADNIENIE Decyzją Prezydenta Miasta T. z [...] 2005 r. nr [...] odmówiono B. F. przyznania zasiłku rodzinnego na syna S. F. a przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu stwierdzono, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, gdyż wnioskodawczyni jest osobą samotnie wychowującą dziecko lecz nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców z innych powodów niż wymienione w art. 7 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Decyzjami z [...] 2006 r. uchylono decyzję z [...] 2005 r. w zakresie przyznanego dodatku za okres od 1 marca 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r., a decyzją z [...] 2006 r. uchylono decyzję z [...] 2005 r. w przedmiocie dodatku za okres od 1 września 2005 r. do 28 lutego 2006 r. Po wniesieniu odwołania i decyzji uchylającej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uchylono decyzję z [...] 2005 r. za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Wskutek ponownego uchylenia decyzji przez organ II instancji, decyzją z [...] 2006 r. nr [...] Prezydent Miasta T. uchylił decyzję z [...] 2005 r. w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że na podstawie art. 11 ust. 6 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania nie przysługuje osobie, jeżeli nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Przepis art. 11 został uchylony z dniem 1 września 2005 r. przez ustawę z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), jednakże art. 59b ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadził zasadę, że osoba która otrzymywała taki dodatek do 31 sierpnia 2005 r. zachowuje do niego prawo do zakończenia 3 -letniego okresu pobierania, pod warunkiem, że spełnia dotychczasowe warunki. Jednym z takich warunków jest wymóg posiadania statusu osoby poszukującej pracy. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy dla Miasta T. wynika, że wnioskodawczyni zarejestrowała się jako osoba poszukująca pracy 6 kwietnia 2004 r. Status ten utraciła 25 sierpnia 2004 r. W tych okolicznościach należało uznać, że pobrane świadczenie było nienależnie wypłacone, gdyż zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). O warunkach uprawniających do pobierania świadczenia strona została pouczona w podpisanych przez siebie wnioskach z 27 kwietnia 2004 r. i 27 lipca 2005 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidujący możliwość zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której, strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W odwołaniu zainteresowana podniosła, że w momencie składania drugiego wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych nie domagano się zaświadczenia z PUP. Dopiero po dwóch latach pobierania świadczeń uznano, że doszło do nienależnego świadczenia, podczas gdy zostało ono przyznane na mocy decyzji. W dalszej części odwołania poruszono kwestie związane z trudną sytuacją finansową. Pomimo zarejestrowania w PUP nie wpłynęła żadna oferta pracy. Zdaniem odwołującej się nie ponosi ona winy za niedopatrzenia urzędu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] 2006 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję z [...] 2006 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona nabyła prawa do dodatku decyzją z [...] 2004 r., a następnie decyzją z [...] 2005 r. na następny okres zasiłkowy. W dacie ubiegania się o to świadczenie odwołująca spełniała wszystkie warunki określone w art. 11 ust. 6 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w tym posiadała status osoby poszukującej pracy. Status ten odwołująca się utraciła 25 sierpnia 2004 r., co nie było spowodowane podjęciem zatrudnienia. W tych okolicznościach przy składaniu wniosku na kolejny okres zasiłkowy nie spełniała statusu osoby poszukującej pracy. Odwołująca pomimo braku zarejestrowania w urzędzie pracy, nadal pobierała przyznany jej dodatek do upływu okresu zasiłkowego tj. do dnia 31 sierpnia 2005 r. (decyzja z 24 maja 2004 r., z wniosku z 27 kwietnia 2004 r.), a następnie na podstawie zaskarżonej decyzji od 1 września 2005 r. do lutego 2006 r. Stosując art. 32 ust. 1 ustawy organ uchylił ostateczną decyzję bez zgody strony, gdyż skarżąca okazała się osobą, która nienależnie pobrała świadczenie. Za niezależnie pobrane świadczenie uważa się, zgodnie z art. 30 ust. 2 świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek nienależnie pobranego świadczenia, bowiem po dniu wydania decyzji na pierwszy okres zasiłkowy (2004-2005) od dnia 25 sierpnia 2004 r. odwołująca nie spełniała już jednego z warunków do dodatku, na skutek utraty statusu osoby bezrobotnej, zatem z tym dniem ustało prawo strony do dodatku. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że we wniosku z dnia 27 lipca 2005 r. – w następstwie którego przyznano świadczenie za dalszy okres tj. od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. strona potwierdziła, zatem zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku. Z powyższych przyczyn, organ miał prawo bez zgody strony, w oparciu o treść przytoczonych wyżej przepisów, zmienić swoją decyzję, stwierdzając brak prawa do dodatku na okres zasiłkowy 2005 – 2006. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Do 1 września 2005 r. obowiązywał art. 11 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) regulujący zasady przyznawania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Dodatek przysługiwał przez okres 3 lat, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia. Zgodnie z art. 11 ust. 6 ustawy, dodatek nie przysługiwał osobie, która nie była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako poszukująca pracy. Ustawą z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732) uchylono art. 11 i stwierdzono w art. 27, że w ramach zmian ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dodaje się art. 59b stanowiący, że osoba otrzymującą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych do 31 sierpnia 2005 r., zachowuje do niego prawo, do zakończenia 3 –letniego okresu jego pobierania, jeżeli spełniała dotychczasowe warunki. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że brak spełnienia jakiegokolwiek z dotychczas obowiązujących warunków do przyznania prawa do dodatku powoduje utratę tego prawa. Utrata następuje więc z mocy samego prawa. W chwili występowania przez skarżącą (tj. 27 lipca 2005 r.) z wnioskiem o przyznanie dodatku na następny okres zasiłkowy wnioskodawczyni nie miała statusu osoby zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Z załączonego do akt pisma Powiatowego Urzędu Pracy z 23 marca 2006 r. wynika, że wnioskodawczyni była zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy w okresach od 26 kwietnia 2004 r. do 25 sierpnia 2004 r., od 30 listopada 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. i od 7 marca 2006 r. Wystąpienie z wnioskiem 27 lipca 2005 r. miało ten skutek, że prowadziło do kontynuacji przyznanego świadczenia pod rządem ustawy o świadczeniach rodzinnych w poprzednim brzmieniu. Skoro zainteresowana do 31 sierpnia 2005 r. otrzymywała dodatek do zasiłku pozwalało to co do zasady na zachowanie uprawnienia do złożenia wniosku na następny okres zasiłkowy, co miało miejsce 27 lipca 2005 r. Wprawdzie zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 1 ustawy dodatek przysługiwał przez okres 3 lat, to jednak przyznawany był on na okres zasiłkowy, który wynosił 1 rok. Przyznanie dodatku na następny okres zasiłkowy uzależnione było od złożenia kolejnego wniosku. W tych okolicznościach dla uznania, że skarżąca została prawidłowo poinformowana o warunkach przyznania dodatku jak i skutkach niedopełnienia tych warunków należało wyraźnie wskazać, jakie warunki skarżąca powinna spełniać ubiegając się o przyznanie dodatku w momencie składania wniosku z 27 lipca 2005 r. Prawidłowa ocena zasadności wniosku, wymagała też od organu sprawdzenia, czy wnioskodawczyni spełnia wymagania określone w art. 59b tj. dotychczasowe warunki do uzyskania prawa do ubiegania się o przyznanie dodatku. Nie dokonując takiego sprawdzenia organ wydał pozytywną dla skarżącej decyzję, pomimo ustalonego dopiero w marcu 2006 r. faktu, że wnioskodawczyni w chwili składania wniosku nie była osobą poszukującą pracy. W momencie składania wniosku zainteresowana złożyła oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. W pouczeniu zawartym we wniosku nie wskazano jednak, że warunkiem przyznania uprawnienia jest posiadanie statusu osoby zarejestrowanej jak osoba poszukująca pracy. Wymieniono jedynie okoliczności zawarte w art. 11 ust. 6 pkt 1 i 3, pomijając pkt 2. Nie pouczono tym bardziej o przyczynach ewentualnej utarty prawa do dodatku. Za niewystarczające należy uznać pouczenie, z którym wnioskodawczyni zapoznała się w momencie ubiegania się o dodatek za pierwszy okres zasiłkowy tj. w chwili złożenia wniosku z 27 kwietnia 2004 r. Z uwagi na stwierdzone uchybienia nie ma podstaw do uznania, że skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach zachowania prawa na dalszy okres zasiłkowy, i skutkach niedochowania przesłanek wymaganych dla przyznania prawa. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących m.in. ustanie prawa do świadczenia, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Oznacza to, że dla wypełniania definicji nienależnie pobranego świadczenia niewystarczające jest ustalenie, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa lecz konieczne jest też wykazanie, że osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia przy złożeniu wniosku o przyznanie dodatku na dalszy okres, należy stwierdzić, że organ błędnie uznał, że została wypełniona dyspozycja art. 30 ust. 2. W konsekwencji w ocenie sądu doszło do błędnej interpretacji warunków umożliwiających zastosowanie sankcji określonej w art. 30 ust. 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.