II SA/Bd 1226/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki [...] ,,[...]" w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011r., nr [...] w przedmiocie opłaty za korzystanie ze środowiska postanowił: oddalić wniosek. W dniu 8 listopada 2011r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) Spółki [...] ,,[...]" w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka we własnym zakresie ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego M. Z. Spółka jako spółka [...] jest podmiotem realizującym ustawowo określone cele z zakresu gospodarowania wodami. W uzasadnieniu podano, że działalność Spółki ma charakter non profit, zaś cały ewentualny zysk przeznacza na cele statutowe. Posiadane przez Spółkę wierzytelności nie są realizowane dobrowolnie przez jej członków i pomimo prób nie udało się ich wyegzekwować. Głównym źródłem finansowania działalności strony skarżącej stanowią opłaty za oczyszczanie ścieków członków. Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł zaś na kontach bankowych zostało zgromadzonych łącznie [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) następuje w sytuacji, jeżeli osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zasadność wniosku skarżącej Referendarz sądowy rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w funkcjonowaniu Spółki. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżąca dysponuje środkami trwałymi o znacznej wartości, odnotowała zysk za ostatni rok obrotowy oraz obecnie ma dodatnie salda na rachunkach bankowych. Przy podanych powyżej kwotach należało stwierdzić, że uiszczenie przez stronę wpisu sądowego nie zakłóci jej płynności finansowej, gdyż wpis jest uiszczany jednorazowo po to, aby zainicjować postępowanie sądowoadministracyjne. Natomiast to na wnoszącym wniosek spoczywa inicjatywa wykazania, że nie posiada środków bądź też ma jakieś problemy finansowe. Tym bardziej wówczas, gdy jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie ta przesłanka nie zachodzi, gdyż w uzasadnieniu wniosku strona wskazała, iż ma środki zgromadzone na rachunkach bankowych oraz dysponuje znacznym majątkiem w relacji do wysokości ewentualnego wpisu sądowego. Nie wskazała przy tym żadnego argumentu, który wskazywałby na jej trudną sytuację ekonomiczną. Wręcz przeciwnie jej działalność ma specyficzny charakter i nie podlega takiej konkurencji jak np. w przypadku handlu czy też świadczenia powszechnych usług. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie posiada znamion wyjątkowości, a w przedmiotowej sprawie skarżąca występuje jako osoba prawna, korzystając z przysługującej jej podmiotowości prawnej - tak jak inne osoby prawne lub osoby fizyczne. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zauważyć także należy, że oprócz środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, strona skarżąca dysponuje kapitałem zakładowym, który wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Poza tym wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy posiada ona środki pieniężne i majątek. Podkreślenia wymaga również i to, że przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2005r. nr 239, poz. 2019 ze zm.) przewidują możliwość uzyskania przez spółkę [...] pomocy finansowej państwa oraz z budżetów jednostek samorządu terytorialnego (art. 164 ust. 5 i 5a), co stawia je w pewnym sensie w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do podmiotów funkcjonujących na zwykłych zasadach rynkowych. Podsumowując należy stwierdzić, że dokonana analiza sytuacji finansowej i stanu majątkowego Spółki [...] ,,[...]" w [...] nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Na rachunkach bankowych posiada bowiem środki finansowe w łącznej wysokości [...] zł, a dodatkowo dysponuje znacznej wartości majątkiem trwałym. Ponadto za ostatni rok obrotowy według bilansu osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono jak w sentencji.