II SA/Bd 1233/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] maja 2018 roku nr [...], 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz R. B. kwotę [...](dwieście dziewięćdziesiąt pięć, 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] Prezydent M. [...], na podstawie art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze ze m., zwanej w skrócie "u.e.l.") wymeldował skarżącego M. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego we [...] przy ul. [...]. Organ stwierdził, że skarżący jest zameldowany w mieszkaniu przy ul. [...] nr [...] od [...] września 1963 r., ale pod tym adresem nie mieszka już od kilku lat. Fakt ten został potwierdzony przez świadków: D. W. (dzielnicowy z rejonu ul. [...]), W. K. (właściciela nieruchomości przy ul. [...]), B. A. (pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]), K. K. i O. N. (córki skarżącego). Według świadków skarżący mieszka w miejscowości W.. Wcześniej mieszkał w budynku przy ul. [...], ale w lokalu oznaczonym numerem 2, u E. K.. Organ na podstawie zebranego materiału dowodowego uznał, że mieszkanie przy ul. [...] już kilka lat temu przestało stanowić centrum życiowe skarżącego. Mieszkanie to jest zajmowane przez wnioskodawczynię G. K., jej męża i dzieci. Skarżący zaprzecza jakoby na stałe opuścił ww. mieszkanie, nie znajduje to jednak potwierdzenia w materiale dowodowym. W dniu [...] lutego 2018 r. skarżący oświadczył, że od 3 tygodni nie może wejść do mieszkania, gdyż wymieniono zamki w drzwiach wejściowych. Jeżeli nawet tak było, to skarżący nie przedstawił dowodów, aby podjął skuteczne działania zmierzające do przywrócenia naruszonego prawa współposiadania mieszkania. Uwzględniając powyższe organ uznał, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu przy ul. [...] i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Natomiast art. 35 u.e.l. obliguje właściwy organ do decyzyjnego rozstrzygania w sytuacji stwierdzenia zaniechania przez określoną osobę obowiązku meldunkowego, który w tym przypadku polega na obowiązku wymeldowania się z miejsca stałego pobytu z chwilą jego opuszczenia. W odwołaniu skarżący podniósł, że nie otrzymał wezwania ani nie został przesłuchany w sprawie. Wskazał, że nie otrzymał wypowiedzenia najmu lokalu, wszystko zostało zrobione bez jego zgody i bez jego udziału; został przed nim zatajony fakt zmiany najemcy. Ponadto w sprawie nie została przesłuchana jego żona M. K.. Wskazał również, że podczas interwencji policji został wyproszony z własnego mieszkania, a po tym zdarzeniu zostały zmienione zamki w drzwiach. Odwołujący zaprzeczył także, jakoby przekazywał dzielnicowemu informację, że nie mieszka w mieszkaniu przy ul. [...]. Odwołujący podniósł, że nie opuścił samodzielnie lokalu, w którym nadal są jego rzeczy oraz rzeczy syna Ł. K.. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] – P. decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza, że odwołujący decyzję o wyprowadzeniu się z miejsca pobytu stałego podjął wiele lat temu dobrowolnie i zamiar ten samodzielnie zrealizował. Opuszczenie miejsca stałego pobytu było jego świadomą decyzją i nie wynikało z bezprawnych działań osób trzecich - do akt sprawy nie zostały bowiem dołączone żadne dokumenty (dowody) wskazujące, że opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu stałego miało charakter niedobrowolny. W aktach brak jest dowodów potwierdzających fakt zmuszenia skarżącego do wyprowadzki lub uniemożliwienia mu powrotu (np. złożony pozew posesoryjny, wniosek o nakaz wydania kluczy, zgłoszenie organom ścigania stosowania wobec skarżącego przymusu polegającego na uniemożliwieniu mu zamieszkania bądź orzeczenie właściwego sądu, iż skarżący został zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu). Wbrew twierdzeniom skarżącego, że nie opuścił mieszkania dobrowolnie, a dostęp do lokalu utrudniono mu poprzez wymianę zamka w drzwiach, nie podjął on żadnych działań prawnych na rzecz powrotu i ponownego zamieszkania w lokalu. Fakt niezamieszkania odwołującego został potwierdzony w spójnych i wzajemnie uzupełniających się zeznaniach przesłuchanych świadków, w tym takich, który z racji wykonywanych obowiązków służbowych posiadają wiedzę co do tego, kto faktycznie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] (pracownik socjalny, dzielnicowy, właściciel nieruchomości). Faktu nieprzebywania w ww. lokalu nie neguje sam odwołujący, natomiast w złożonych wyjaśnieniach tylko z sobie wiadomych powodów nie chce przyznać się do tego, gdzie obecnie koncentruje swoje sprawy socjalno – mieszkaniowe. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii rzekomego zatajenia faktu zmiany najemcy lokalu Wojewoda wyjaśnił, że nie jest rolą organów meldunkowych badania i wyjaśniania spraw z zakresu prawa cywilnego. W skardze do sądu administracyjnego M. K. zarzucił, że wydana decyzja jest niesprawiedliwa, a zeznania świadków są nieprawdziwe. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując swoje stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. (właściwy ze względu na położenie lokalu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l. (posiadających tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego można więc mówić wówczas, gdy osoba, która ma być wymeldowana, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym dotychczas miała zorganizowane centrum życiowe. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na pewne znamiona świadczące o stałym pobycie określonej osoby. Chodzi o pobyt w miejscu, w którym realizuje ona stale swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego, czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Ustalenie okoliczności faktycznych musi być jednak dokonane z zachowaniem wymogów proceduralnych, w szczególności z zachowaniem prawa strony do zawiadomienia z siedmiodniowym wyprzedzeniem o miejscu i terminie przeprowadzonych dowodów (art. 79 § 1 ustawy z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego; tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; zwanej w skrócie "k.p.a."), prawa strony do udziału w przeprowadzeniu dowodu (art. 79 § 2 k.p.a.) oraz powinno być oparte na wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W kontrolowanej sprawie organ nie dochował ww. wymogów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ powiadomił skarżącego o planowanej na [...] marca 2018 r. rozprawie administracyjnej, na którą wezwał także świadków: O. N. i K. K.. Świadkowie ci zostali jednak przesłuchani przed rozprawą w dniach [...] marca (K. K. - k. 37) i [...] marca (O. N. – k. 41). Skarżący został wprawdzie zapoznany z zapisanymi zeznaniami świadków (k. 42), nie miał jednak możliwości zadawania im pytań (art. 79 § 2 k.p.a.) w celu zweryfikowania ich wiarygodności, którą w złożonym oświadczeniu zakwestionował. Organ nie powiadomił także o terminie i miejscu przesłuchania G. K. (k. 44), na które to zeznania dodatkowo powołał się organ odwoławczy. Skarżący został także zawiadomiony o następnej rozprawie administracyjnej w dniu [...] kwietnia 2018 r., na której miała być m.in. przesłuchana wezwana na tą rozprawę B. A. (pracownik MOPS), została ona jednakże przesłuchana wcześniej, [...] marca (k. 65), o czym skarżący nie został powiadomiony, nie mógł zatem skorzystać ze swoich praw. Należy ponadto zauważyć, że już w protokole zapoznania się z aktami sprawy z [...] lutego 2018 r. (k. 15) skarżący wskazywał, że mieszka na stałe w mieszkaniu przy ul. [...], o czym świadczy to, że w mieszkaniu tym ma swoje rzeczy, meble, miejsce do spania. Organ nie zweryfikował tej okoliczności poprzez dokonanie oględzin. Z powyższego wynika, że organ ustalając stan faktyczny w sprawie dopuścił się naruszenia ww. przepisów postępowania. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zeznania ww. osób tj. K. K., O. N., G. K. i B. A. były podstawą stwierdzenia przez organ, że spełnione są przesłanki wymeldowania skarżącego z dotychczasowego miejsca stałego pobytu przy ul. [...]. Dodatkowo należy wskazać, że planowanie przez organ przesłuchania świadków na rozprawie, o której powiadamiana jest strona (skarżący), a następnie przesłuchanie świadków wcześniej, przed zaplanowanym terminem, bez powiadamiania o tym strony – jest niewątpliwie prowadzeniem postępowania przez organy w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej; świadczy o tym, że organ prowadził postępowanie nie dbając o zachowanie zasady bezstronności i równego traktowania stron. W tym zakresie doszło zatem także do naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z zachowaniem praw stron, stosownie do powyższego stanowiska Sądu, oraz po uzupełnieniu materiału dowodowego o oględziny przedmiotowego lokalu. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 250 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).