II SA/Bd 1238/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T na podstawie art. 8 ust.1 oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 930), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. T. z [...] r., [...] o przyznaniu K. B. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości, higieny i chemii gospodarczej w wys. [...] zł. ,pomocy na dofinansowanie do czynszu w wys. [...] zł (płatne na konto MSM), pomocy na dofinansowanie zakupu leków i środków medycznych w kwocie [...]zł, oraz na dofinansowanie do opłaty rachunku za gaz w kwocie [...]zł. Oraz o odmowie przyznania wnioskującemu zasiłku celowego na zakup obuwia letniego i domowego. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący objęty jest pomocą socjalną w formie zasiłku okresowego, świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w formie żywności w ramach programu FEAD w roku 2015/2016. Prezydent zwrócił również uwagę na to, że obecna sytuacja Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozwala na realizowanie wszystkich zgłoszonych potrzeb, na koniec lipca 2016 r. zostało rozdysponowane 36,53% rocznego budżetu ośrodka. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego na decyzję organu pierwszej instancji przez K. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia dokonane przez Prezydenta, że odwołujący się prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, a od 1 lutego wykonuje natomiast prace społeczno-użyteczne. Odwołujący się jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ odwoławczy, wskazując na cele i zadania pomocy społecznej, zwrócił uwagę na to, że zasiłek celowy, o który wnosi odwołujący się podlega uznaniu administracyjnemu i stanowi świadczenie o charakterze interwencyjnym, sprzeczne z celem zasiłku celowego jest uczynienie z tego świadczenia stałego źródła dochodu, gdyż to godzi w jego cel. Odwołujący się od 2011 r. a zatem jest objęty stałym i systematycznym wsparciem ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T.. Kolegium zwróciło również uwagę na to, że organ pierwszej instancji musi zabezpieczyć środki finansowe na zabezpieczenie podstawowych potrzeb także innych osób, w tym przede wszystkim niepełnosprawnych, w podeszłym wieku, ciężko lub przewlekle chorych oraz dzieci. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. B. wskazał, że nie posiada środków na realizację zgłaszanych potrzeb, zwracając uwagę na to, że potrzeby te zasługują na pełne uwzględnienie. Skarżący podniósł, że nie ma wpływu na sytuację, w której się znalazł. Stwierdził, że obowiązkiem Ośrodka Pomocy Społecznej jest pomoc najuboższym mieszkańcom, co wynika z ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić, ponieważ zarówno organ wydający zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, jak i organ wydający decyzję ją poprzedzającą, nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej powoływana jako P.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930, dalej powoływana jako u.p.s.). Wniosek skarżącego dotyczył przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 tej ustawy. Jak stanowi art. 39 ust. 1, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl z kolei art. 39 ust. 2, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, jego przyznanie natomiast zależne jest od kryteriów określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zatem, osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego musi spełniać zarówno kryterium dochodowe, jak i inne przesłanki, o których mowa w przepisach ustawy. Katalog potrzeb, z przeznaczeniem na realizację których może być przyznany zasiłek celowy nie jest katalogiem zamkniętym, jednak – co istotne – nie każda potrzeba może zostać spełniona w drodze przyznania zasiłku celowego. Świadczenie to przyznawane jest na realizację niezbędnych potrzeb bytowych, zapewniających osobie potrzebującej konieczne minimum egzystencjalne. Potrzeby, o których mowa wywieść można z treści cytowanego powyżej art. 39 ust. 2 u.p.s., który wymieniając przykładowy katalog potrzeb wskazał, jakiej rangi są to potrzeby, przy czym te wskazane w powyższym przepisie mają charakter najpilniejszy i w pierwszej kolejności zostaną zaspokojone. Co istotne, zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, oznacza to, że nawet przy spełnieniu przesłanek wynikających z ustawy o pomocy społecznej każdorazowo przyznanie zasiłku celowego podlega uznaniu organu, który decyduje o jego ewentualnym przyznaniu. Wynika to z samej konstrukcji art. 39 ust. 1 u.p.s., w którym zawarto sformułowanie, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zwrócić uwagę należy na wyrażenie "może być" - dowodzi ono stosowania uznania administracyjnego w przypadku procedowania w przedmiocie zasiłku celowego. Nawet zatem, gdy wnioskodawca spełnia wszelkie kryteria niezbędne do uzyskania świadczenia, o którym mowa, nie jest przesądzone, że takie świadczenie otrzyma. Różni to zasiłek celowy od zasiłku stałego czy okresowego, które są przyznawane obligatoryjnie przy spełnieniu warunków wynikających wprost z ustawy. Podkreślenia wymaga, że zasiłek celowy jest przyznawany co do zasady jednorazowo, z przeznaczeniem na określony cel i nie można uczynić z niego świadczenia pokrywającego pełne całomiesięczne koszty utrzymania osoby objętej pomocą, ma on bowiem charakter pomocy doraźnej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego, jako świadczenia fakultatywnego z pomocy społecznej zapada zatem w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. Uznanie administracyjne nie stanowi jednakże o dowolności organu w rozstrzygnięciu o sprawie. Stąd konieczność należytego uzasadnienia decyzji zapadającej w ramach uznania administracyjnego przez organ wydający tę decyzję. Kryteria stosowane przy wydawaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego to przede wszystkim: interes wnioskodawcy, interes społeczny oraz posiadane przez właściwy organ środki. Zatem, organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia przyznawanego w ramach uznania, obowiązany jest do dokonania oceny, czy potrzeba zaspokojenia której domaga się wnioskodawca, w istocie stanowi potrzebę, którą można określić mianem podstawowej, czy zaspokojenie tej potrzeby, w świetle sytuacji życiowej wnioskodawcy rzeczywiście jest niezbędne oraz czy wnioskodawca jest w stanie tę potrzebę sfinansować sam bez uszczerbku dla zaspokojenia innych podstawowych potrzeb. Stanowisko organu w tym przedmiocie wymaga szczegółowego uzasadnia, organ musi wyraźnie wskazać, co konkretnie przemówiło za nieuwzględnieniem wniosku, zwłaszcza gdy wszelkie kryteria obiektywnie zostały spełnione. Kryteria, o których mowa, to obligatoryjna przesłanka, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015, poz. 1058 ). W myśl tych regulacji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W sprawie niniejszej, co wynika z akt administracyjnych, dochód skarżącego w lipcu 2016r. wynosił [...] zł i bezspornie jest on niższy od wskazanego powyżej kryterium dochodowego. Ponadto, skarżący jest osobą niepracującą, zatem spełnia warunek, o którym mowa w art. 7 pkt 4 u.p.s. Łączne spełnienie powyższych kryteriów oznaczałoby przyznanie świadczenia tylko wówczas, gdyby zasiłek celowy stanowił świadczenie obligatoryjne, które organ musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone w ustawie warunki. Co już zostało wyraźnie wskazane, zasiłek celowy do takich świadczeń nie należy. W sprawie niniejszej ocenie podlega zatem de facto sposób uzasadnienia przez organ podjętego rozstrzygnięcia wydanego w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego, które nie zezwala na dowolność, nie nakazuje jednak również spełnienia każdego żądania wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, organ w wystarczający sposób uzasadnił odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z uzasadnienia, skarżący korzysta z pomocy społecznej w każdym miesiącu począwszy od 2011 r. Zwrócić uwagę natomiast należy na to, że zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym, co odróżnia go od zasiłków temporalnych, takich jak zasiłek stały czy okresowy. Zasiłek celowy przyznawany jest doraźnie, celem jego jest bowiem zaspokojenie konkretnej jednorazowej potrzeby. Zwrócić uwagę należy na to, że wielokrotne, comiesięczne wnioskowanie o przyznanie zasiłku celowego może wzbudzać uzasadnione podejrzenie próby obejścia przepisów go regulujących. Organ, biorąc pod uwagę zarówno sytuację wnioskodawcy, jak i interes społeczny oraz posiadane środki, obowiązany był realistycznie ocenić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokajania innych niezbędnych potrzeb sfinansowanie to może nastąpić ze środków własnych wnioskodawcy. Argumentując rozstrzygnięcie wydane w ramach uznania administracyjnego, organ odniósł się zarówno do sytuacji skarżącego, jak i innych osób będących beneficjentami pomocy społecznej. Organ wskazał również na to, że środki, którymi dysponuje, są ograniczone. W tym miejscu stwierdzić należy, że organ powinien dysponować posiadanym budżetem tak, aby posiadać środki finansowe do końca roku, biorąc pod uwagę, że okres jesienny stanowi czas, w którym składane są wnioski o dofinansowanie na zakup opału, jak natomiast wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, na dzień 31.07. 2016 r. rozdysponowano już 36,53% posiadanego budżetu. Jak wynika z zawartej w aktach sprawy oceny sytuacji osoby oraz wniosków pracownika socjalnego, skarżący w 2015 r. skorzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, świadczenia pieniężnego i zasiłków celowych w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto, stwierdzić należy, że cały dochód skarżącego stanowią środki z różnych form pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że skarżący nie traktuje przyznawanej pomocy jako środka, ale jako cel sam w sobie, organ natomiast nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłaszanych przez niego potrzeb, nie jest to zresztą jego rolą. Zwrócić uwagę należy na to, że beneficjentami pomocy społecznej powinny być osoby rzeczywiście potrzebujące – choćby niepełnosprawne, które nie są w stanie poszukiwać pracy tak aktywnie, jak zdrowy, trzydziestoletni mężczyzna. Pomoc społeczna nie może stanowić jedynego źródła utrzymania osoby, która obiektywnie jest w stanie utrzymać się sama. Powinna ona polegać na aktywizacji, nie wyręczaniu osoby potrzebującej oraz na udzielaniu tej osobie wsparcia motywującego ją do samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. W przypadku skarżącego można zatem mówić o przerzuceniu ciężaru ponoszenia kosztów jego utrzymania na Państwo, skarżący bowiem nie utrzymuje się sam. Postawa skarżącego przeczy zasadzie wyrażonej w art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Skarżący, czego dowodzi przeanalizowany materiał dowodowy, nie współdziała w przezwyciężeniu problemu bezrobocia, stanowiącego główną przyczynę ubóstwa. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.