II SA/Bd 1238/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Decyzją z dnia 6 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Inowrocławia odmówił P. M. (dalej: strona, skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę – I. B., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Bydgoszczy z dnia 12 stycznia 2023 r., kwalifikującym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie zostały spełnione wszystkie warunki wskazane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej "u.ś.r.")., które uprawniają do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności organ wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi przeszkodę uregulowaną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ponadto organ wskazał, że wymagająca opieki żona strony jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 2020 r., zatem jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. 2. Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł odwołanie wskazując, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. 3. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy uznał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Dalej organ II instancji stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek spełniający warunki przyznania świadczenia wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ podkreślił, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi podstawę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, gdy o świadczenie to ubiega się inna niż małżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Organ odwoławczy uznał jednak, że nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki co oznacza, że musi zaistnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. W ocenie organu strona nie spełniła ww. przesłanki, gdyż nigdy nie pracowała zawodowo, a od 2010 r. z przerwami jest osobą zarejestrowaną jako osoba bezrobotna. Jedyna aktywność zawodowa strony to podjęcie pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia na miesięczny okres od 15 maja 2023 r. do 14 czerwca 2023 r. Organ podkreślił także, że w okresie tym strona podjęła pracę zarobkową i łączyła ją z opieką nad żoną, zatem opieka nie jest aż tak absorbująca, aby nie można było podjąć zatrudnienia. Ponadto zdaniem organu odwoławczego czynności składające się na opiekę nad żoną strony stanowią czynności dnia codziennego, które wykonywane są w rodzinach w których wszyscy członkowie rodziny pracują. Z akt sprawy nie wynika, aby wymagająca opieki osoba wymagała pomocy w zakresie potrzeb fizjologicznych czy podawania jedzenia. 4. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący, działający za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że organ przy wydawaniu decyzji nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego podczas którego nie kwestionowano faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącego. W ocenie skarżącego jego żona wymaga codziennej, stałej opieki. Podkreślił, że wyspecjalizowany organ zaliczył żonę do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i wskazał, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 6. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez skarżącego w skardze, jak i przez organ administracji w odpowiedzi na skargę. W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 p.p.s.a. wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 7. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy sytuacja faktyczna i prawna, w jakiej znalazł się skarżący, tj. powstanie obowiązku opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, uniemożliwia mu podjęcie lub zmusiła go do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnośnie natomiast wskazanych przez organ I instancji dodatkowych przesłanek odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartych o treść art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do ich zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w ww. przepisach, uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją. 8. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad jego żoną oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach, nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników MOPS w Inowrocławiu w dniu 3 lipca 2023 r. wynika, że żona skarżącego choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Cushinga, chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze, astmę, a także przeszła zawał serca. Ponadto z oświadczeń skarżącego i jego wymagającej opieki żony wynika, że zakres opieki obejmuje czynności pielęgnacyjne i higieniczne, przygotowywanie posiłków, aplikację leków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, pomoc w poruszaniu się po mieszkaniu, czynności porządkowe, czy pomoc w dowożeniu na wizyty lekarskie. Natomiast żona skarżącego nie wymaga pomocy w zakresie potrzeb fizjologicznych, czy podawania jedzenia. Z powyższego wynika, że żona skarżącego jest osobą chodzącą przy pomocy kuli ortopedycznej lub męża, samodzielnie korzysta z toalety i spożywa posiłki, a także jest sprawna umysłowo. Jak słusznie wskazał organ, skarżący wykonuje głównie czynności związane z prowadzeniem wspólnego z żoną gospodarstwa domowego. Zaakcentowania również wymaga, że skarżący pracował na umowę zlecenie w okresie od 15 maja 2023 r. do 14 czerwca 2023 r. Jak wynika z akt sprawy było to jedyne zatrudnienie skarżącego, natomiast od 2010 r. pozostawał zarejestrowany – z przerwami – jako osoba bezrobotna. Co warto zaznaczyć, orzeczenie o niepełnosprawności kwalifikujące żonę skarżącego do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji pochodzi z dnia 12 stycznia 2023 r. i z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie wynika, aby stan żony skarżącego uległ w późniejszym okresie, zwłaszcza od czerwca 2023 r. znacznemu pogorszeniu. Jak słusznie podniósł organ, podjęcie zatrudnienia na okres miesiąca tuż przed złożeniem wniosku z dnia 16 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter pozorny w celu sztucznego stworzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną żoną. Co więcej, dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną przemawia za uznaniem, że są to głównie czynności związane z prowadzeniem wspólnego z żoną gospodarstwa domowego. W szczególności żona skarżącego samodzielnie wykonuje czynności fizjologiczne i spożywa posiłki, a po mieszkaniu może poruszać się przy pomocy kuli ortopedycznej. Z powyższego wynika, że niepełnosprawna żona nie wymaga stałej i długotrwałej opieki. Co należy podkreślić, skarżący podjął zatrudnienie (umowa zlecenie) w okresie tuż przed wniesieniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zatem sytuacja ta pokazuje, że skarżący może łączyć zatrudnienie (choćby w niepełnym wymiarze) z opieką nad żoną. Nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia miało związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. 9. Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznał organ, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki jaką jest bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brakuje podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad żoną. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad żoną ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej, czy podawaniu posiłków lub leków, przy czym żona samodzielnie spożywa przygotowane przez męża posiłki. Jest osobą chodzącą przy pomocy kuli ortopedycznej. Samodzielnie wykonuje czynności fizjologiczne. Wykonywanie tych czynności możliwe byłoby również po podjęciu przez skarżącego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie, pranie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącego. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. W ocenie Sądu, organ odwoławczy zasadnie uznał, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego wynika z innych przyczyn i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad żoną. W szczególności podkreślić trzeba, że skarżący przed podjęciem umowy zlecenia w 2023 r. nie był nigdy zatrudniony. Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Takiego związku Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niepodejmujących zatrudnienia. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego małżonkom jest powinnością drugiego małżonka, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Na marginesie należy zauważyć, że także córka osoby wymagającej opieki obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki. Nawet jeśli z uwagi na odległe miejsce zamieszkania nie jest w stanie wesprzeć skarżącego w codziennych czynnościach opiekuńczych, to możliwe jest za to dostarczanie środków finansowych, z których skarżący mógłby finansować pomoc dla żony. 10. Reasumując zaaprobować należy stanowisko organu wykazane w zaskarżonej decyzji, że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem jak słusznie uznał organ, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad żoną. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.