II SA/Bd 1239/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1239/14 Uzasadnienie Pismem z 18 czerwca 2014 r. G. S. wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowań administracyjnych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych przez wierzycieli alimentacyjnych A. i R. S. w sprawach o znakach: - WSZ.Y8182-2744/06/07, - WSZ.Y8182-2086/07/08, - WSZ.Y8182-1408/FA/08/09 - WSZ.Y8182-1310/FA/09/10, - WSZ.Y8182-1239/FA/10/11, - WSZ.V8182-1495.2011 Zaznaczył przy tym, że w powyżej wskazanych sprawach zostały wydane decyzje na mocy których, jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany był do zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych W. S. - matce uprawnionych A. i R. S. Uprawnieni uzyskali świadczenia na skutek wprowadzania w błąd organu. Wnioskodawca od blisko 10 lat przebywał i pracował na terenie Wielkiej Brytanii, wskazując we wniosku z 30 lipca 2012 r. sposób zaliczenia w trybie 451 KC wpłat związanych z obowiązkiem alimentacyjnym. Jako zobowiązany wypełniał obowiązki, przesyłając stosowe środki matce ich wspólnych dzieci W. S., która pomimo otrzymywania świadczeń, postanowiła wszcząć egzekucję komorniczą. Bezskuteczność egzekucji stała się podstawą uzyskania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. W. S. działała z góry powziętym zamiarem zmierzającym do świadomego pobierania nienależnego świadczenia. Poprzez złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia w sposób świadomy wprowadziła w błąd organ wypłacający świadczenia alimentacyjne. Postanowieniem z 17 lipca 2014 r. wydanym na podstawie art. 61 § 1, art. 61 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) Prezydent Miasta [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A. i R. S. - rodzeństwa S. w okresach zasiłkowych 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011 2011/2012. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek dotyczył okresów zasiłkowych 2006/2007, 2007/2008 oraz świadczeniowych: 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011 oraz 2011/2012. Kwestia wpłat alimentów przez dłużnika alimentacyjnego bezpośrednio do rąk W. S. reprezentującej A. i R., rodzeństwa S. była przedmiotem szczegółowych wyjaśnień organu. W wyniku dokonanych ustaleń z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w [...] stwierdzono, iż nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń przez wierzycielkę (zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 13-07-2012 r.). O powyższym poinformowano dłużnika pismem z dnia 08-08-2012 r. Ponadto w decyzji[...]. zobowiązującej dłużnika do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych uprawnionemu A. S. w okresie 01-10-2010 r. do 30-09-2011 (doręczonej w dniu 14-08-2012 r.) szczegółowo uzasadniono przeprowadzone postępowanie. Stanowisko organu zostało podtrzymane w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...][...]r. Zgodnie z art. 61 a § 1 Kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Mając na względzie fakt, że pismem z dnia 18-06-2014 r. nie wskazano żadnych nowych dowodów w sprawie, organ nie znalazł przesłanek do wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A. i R. S. w podanych wyżej okresach. W złożonym zażaleniu dłużnik alimentacyjny zakwestionował stanowisko organu, że nie posiada legitymacji procesowej do złożenia wniosku w sprawie nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu, gdyż rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wpływa na jego sytuację prawną. Ponadto nie jest prawdą, że sprawa objęta wnioskiem była już przedmiotem rozważań organu, gdyż w toku poprzednich postępowań dłużnik powoływał się na okoliczności dotyczące wpłat z tytułu alimentów do rąk przedstawicielki ustawowej, która nie informowała o tym organu i nie była uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu lecz organ tych okoliczności nie uwzględnił. Dodatkowo podniesiono, że w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania organ nie ma podstaw do formułowania merytorycznych ocen dotyczących wnioskowanej sprawy. Postanowieniem z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie wskazując, że organ I instancji wbrew twierdzeniom skarżącego nie zakwestionował praw dłużnika alimentacyjnego jako strony w związku ze zgłoszonym wnioskiem w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Bezspornie skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna. Decyzje przyznające dzieciom świadczenia jak też orzekające zwrot wypłaconych świadczeń na ich rzecz były każdorazowo wydawane z uwzględnieniem zaświadczeń właściwego komornika o bezskuteczności egzekucji wobec zobowiązanego. To prowadzi do stwierdzenia, że zaistniały przyczyny wskazujące, że postępowanie w tej sprawie nie może się ponownie toczyć, co uzasadnia na podstawie art. 61a Kpa odmowę wszczęcia takiego postępowania. W skardze zainteresowany zaznaczył, że stanowisko organu o podstawach do odmowy wszczęcia postępowania oparto na ogólnej i nieprecyzyjnej przesłance jaką jest niemożność wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. Organ nie odniósł się do dowodów wpłat należności z tytułu alimentów do rąk matki małoletnich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W rozpatrywanej sprawie organ stwierdził, że istnieje przeszkoda do wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o wszczęcie postępowań w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w wymienionych przez skarżącego sprawach. Wymienione sprawy dotyczyły przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego a następnie obowiązku zwrotu przez skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz wierzycieli świadczeń. Jak zauważa skarżący, sprawy zakończyły się decyzjami o przyznaniu świadczeń z funduszu a następnie decyzjami o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. Już zatem sam fakt wydania decyzji ostatecznych w wymienionych sprawach stanowi o braku podstaw do wszczęcia postępowania zwykłego w tych sprawach. Dla przykładu: decyzją nr [...] zobowiązano dłużnika do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. Decyzja zobowiązująca dłużnika do zwrotu wydana została w związku z decyzją Prezydenta Miasta [...] nr [...]r. zmienioną co do kwoty a następnie uchyloną decyzją nr [...], przyznającą świadczenie z FA dla A. S. na okres, od 1.10.2008 do 30.09.2009 w kwocie 500 zł miesięcznie oraz dla R. S. na okres od 1.10.2008 do 30.07.2009 r. w kwocie 500 zł miesięcznie (sprawa nr[...]). Decyzją nr [...] zobowiązano G. S. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych W. S. za okres od 1.10.2009 do 30.09.2010 r. Decyzja nr [...] wydana została w oparciu o decyzję nr [...]r. przyznającą świadczenia z FA dla A. S. na okres od 01.10.2009 do 30.09.2010 r. w kwocie 500 zł miesięcznie (sprawa zwrotu nr[...]). W dniu [...] r. organ wydał decyzję nr [...] w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wpłaconych wierzycielce świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla A. S. w okresie od 1.10.2010 do 30.09.2011 w związku z decyzją nr [...] r. przyznającą świadczenia z FA dla A. S. na okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 w kwocie 500 zł miesięcznie (sprawa nr[...]). Decyzja o obowiązku zwrotu została uchylona przez SKO [...]r. a następnie organ wydał decyzję z [...] o obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Decyzją nr [...] przyznano świadczenia z FA dla A. S. na okres od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie sprawa ([...]), następnie uchyloną w zakresie końcowego okresu świadczeń. Decyzją z [...] r. orzeczono o obowiązku zwrotu świadczeń za okresy w których wypłacono świadczenie 1.10.2011 – 31.03.2012 r. (sprawa[...]). Wniosek nie dotyczy też wdrożenia trybów nadzwyczajnych. Z tych względów brak podstaw do wszczęcia postępowania zwykłego w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi. Inną kwestią jest specyfika postępowania dotycząca pomocy osobom uprawnionym do alimentów i sposobu rozliczeń w tym przedmiocie. Skarżący wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez wierzycieli. Dla lepszego zrozumienia tego zagadnienia należy określić rolę organów i reguły finansowania i rozliczeń między wierzycielami i dłużnikami alimentacyjnymi. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), gdy mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1 ustawy), która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy jako egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych W kontekście tak zdefiniowanej bezskuteczności egzekucji, dobrowolna wpłata przez dłużnika alimentacyjnego, z pomięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzyciela alimentacyjnego pewnej kwoty pieniędzy na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja staje się skuteczna, zatem istnieją podstawy do przyznania świadczenia z funduszu wobec spełnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji. W konsekwencji, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Co do zasady wpłata należności alimentacyjnych osobie uprawnionej skutkuje brakiem podstaw do wypłaty środków z funduszu alimentacyjnego. Nie można bowiem jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia. Kumulacja tych świadczeń jest niedopuszczalna i w konsekwencji powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Należy jednak wskazać, że uprawnionym do uzyskania zwrotu nienależnego świadczenia nie jest dłużnik alimentacyjny lecz organ. Ustawa nie przewiduje wnioskowego trybu załatwienia sprawy w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych. Przepisy w oparciu o które rozstrzyga organ nie przewidują też rozwiązywania sporu między dłużnikiem a wierzycielem co do spełnienia obowiązku alimentacyjnego a spór taki jest, skoro wierzycielka wskazywała występując z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu, że egzekucja jest bezskuteczna. Egzekucja jest natomiast wynikiem braku dobrowolnego spełnienia świadczenia przez dłużnika. Spór między dłużnikiem a wierzycielem w zakresie spełnienia obowiązku alimentacyjnego odbywa się w ramach relacji o innym charakterze niż stosunek administracyjnoprawny. Jest to zasada podobna jaka obowiązuje przy przyznawaniu świadczenia, gdzie ani organ, ani komornik nie rozstrzyga ewentualnych sporów dotyczących obowiązku alimentacyjnego. Dopóki więc w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu świadczenia i nie orzeczono w odpowiednim postępowaniu o zwrocie przez osobę uprawnioną nienależnie wypłaconego świadczenia, to wypłacone kwoty stanowią świadczenie podlegające zwrotowi stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy, a osobą zobowiązaną jest dłużnik. Na marginesie należy zaznaczyć, że gdy decyzjami zobowiązano skarżącego do zwrotu świadczeń z funduszu, wtedy skarżący nie kwestionował wielkości zobowiązania. Obecnie skarżący podnosi, że płacił alimenty w okresie świadczeniowym, podczas gdy decyzje o przyznaniu świadczeń z funduszu wydano po uprzednim stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji. Skarżący we wniosku wskazywał, że dokonywał wpłat poza postępowaniem egzekucyjnym, bezpośrednio do rąk matki uprawnionych, jako przedstawicielki ustawowej, zatem nie wpływały one na stwierdzony przez organ stan zadłużenia i przesłankę bezskuteczności egzekucji, gdyż ani skarżący, ani wierzycielka w okresie świadczeniowym nie informowali organu, ani komornika o spełnieniu świadczenia. W następstwie tego wydano decyzję o obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu świadczeń. Skarżący także nie podważał decyzji o ustaleniu świadczeń z funduszu. Art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zobowiązuje organ wierzyciela do wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzedniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy osobie uprawnionej. Dopóki decyzja o przyznaniu pomocy w tym zakresie nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym do tego postępowaniu oceniona, jako wypłata nienależnego świadczenia, to na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W tych okolicznościach Sąd uznał, że organ prawidłowo ocenił, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w sprawach wymienionych we wniosku w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący może okoliczności podważające prawidłowość przyznania świadczenia alimentacyjnego zgłosić w stosownym postępowaniu wobec decyzji o ustaleniu tego świadczenia. Skarżący legitymuje się bowiem interesem prawnym w ustaleniu prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, skoro z okoliczności istnienia takiej decyzji oraz wypłaty na jej podstawie świadczenia alimentacyjnego wynika dla skarżącego obowiązek zwrotu tego świadczenia. Twierdzenie, że skarżący płacił alimenty w okresie świadczeniowym z funduszu pozwalałoby na weryfikację decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu. Skarżący natomiast nie kwestionował ustaleń tych decyzji. W konsekwencji decyzje te potwierdzały, że świadczenie alimentacyjne nie było regulowane, a skoro tak, to ciężary z tym związane spadały na fundusz, a następnie na zobowiązanego. Należy też wyraźnie podkreślić, że ewentualne należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Ta okoliczność skłania do dodatkowego argumentu, że takie postępowanie nie może toczyć się z wniosku dłużnika alimentacyjnego, gdyż umożliwiałoby nadużywanie prawa w sytuacji, gdy ani wierzycielka, ani dłużnik nie informuje organu, ani komornika o wypłacie/uzyskaniu świadczeń a po okresie przedawnienia dłużnik zgłasza wniosek o stwierdzenie, że świadczenia były nienależne. Organ wówczas nie mógłby prowadzić postępowania z powodu upływu terminu przedawnienia. Nie można zatem uznać, że dłużnik może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń, gdyż ani nie jest wierzycielem tego świadczenia, ani ustawa nie przewiduje takiego trybu, by na wniosek dłużnika organ orzekał o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia, ani organ nie jest uprawniony do rozstrzygania sporu co do spełnienia dobrowolnie świadczenia alimentacyjnego, ani nie ma też podstaw do występowania o wszczęcie postępowania w sprawach, w których wydano decyzje ostateczne. Te wszystkie okoliczności wskazują, że nie było żadnej podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie zgłaszanej przez dłużnika. Fakt, że organ dość lakonicznie odniósł się do wniosku nie oznacza, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem przepisów. Organ zasadnie stwierdził, że wystąpiła przeszkoda do wszczęcia postępowania, co uzasadniało odmowę z art. 61a kpa z innych uzasadnionych przyczyn. Sąd natomiast może uchylić rozstrzygnięcie organu tylko w przypadku, gdy doszło do naruszenia prawa mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a takiego nie stwierdzono. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.