II SA/Bd 1244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r. poz. 722) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) orzekł o wymeldowaniu M. T. z pobytu stałego w m. T. ul. Ł. Organ podał, że decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. Wojewoda na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i art. 35 ustawy o ewidencji ludności, po rozpatrzeniu odwołania L. Z. od decyzji Wójta Gminy z [...] grudnia 2016 r. nr [...]orzekającej o odmowie wymeldowania M. T. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. Ł. w T. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadził dowód z przesłuchania świadków. Większość świadków zeznała, że M. T. mieszkała do kwietnia 2016 r., a dowodem na to ma być fakt, iż widywali ją czasem na posesji, czasem też widywali światło w oknach. Organ, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy uznał, iż M. T. opuściła lokal trwale i dobrowolnie. Podkreślił, że istotne w sprawie jest to, iż sama M. T. przyznała, że zamieszkuje u córki. Nie podpisała umowy najmu z właścicielem, nie podjęła prawnych kroków w celu przywrócenia prawa do zamieszkania. Nie dopełniła też formalności meldunkowych. Taki stan rzeczy trwa od momentu, kiedy jak twierdzi musiała opuścić lokal ze względu na remont tj. od kwietnia 2016 r. Te fakty świadczą też o tym, że strona zaakceptowała istniejącą sytuację. Organ zaakcentował, że przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, osoba opuszczająca lokal nie podejmuje żadnych starań zmierzających do umożliwienia sobie powrotnego przebywania w lokalu. Ponadto, utrwalony został pogląd, że jeżeli strona twierdzi, że została usunięta z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu, a nie wystąpiła na drogę sądową o ochronę swoich uprawnień do zamieszkiwania w miejscu pobytu, to taka sytuacja daje podstawy do przyjęcia, że osoba ta dotychczasowe miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie. Organ wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 35 ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek strony decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy czym istotną i konieczną przesłankę stanowi dobrowolność i trwałość opuszczenia. Organ wskazał, że w świetle przedstawionych dowodów nie budzi wątpliwości fakt, iż M. T. opuściła miejsce pobytu stałego, pod którym była zameldowana i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Od dłuższego czasu, bowiem w tym lokalu nie przebywa. Nie podejmuje też żadnych kroków by bronić prawa do zamieszkania. Bez wątpienia, zatem jest fakt, że woli opuszczenia lokalu w T. towarzyszył zamiar urządzenia w innym miejscu swego centrum życiowego. Odwołanie od decyzji złożyła M. T. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o zmianę decyzji, względnie o jej uchylenie. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności - poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a także przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. - poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz w sposób dowolny. Odwołująca wskazała, że organ I instancji dokonał jedynie wybiórczej analizy materiału dowodowego oraz jednostronnej jego oceny. Zdaniem strony, organ niezasadnie wywiódł, że opuszczenie przez stronę lokalu było dobrowolne. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) w zw. z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657), po rozpatrzeniu odwołania M. T., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał na przepisy ustawy o ewidencji ludności mające zastosowanie w sprawie i podkreślił, że w myśl art. 28 ust. 4 ustawy - zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Wyjaśnił, że istotą postępowania w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie jest ustalenie, czy dana osoba uprzednio zamieszkiwała w tym miejscu z zamiarem dalszego pobytu, a także czy z różnych powodów osoba ta nie chce definitywnie zerwać więzi z konkretnym lokalem i ma zamiar w przyszłości w nim zamieszkać bądź zachować inne uprawnienia. Nie jest też przedmiotem zainteresowania organu ustalanie przyczyn opuszczenia lokalu i ich ocena. Z faktu zaś, że zameldowanie ma tylko i wyłącznie walor ewidencyjny wynika, że organy meldunkowe są obowiązane utrzymywać ewidencję (rejestrację) w stanie, który odpowiada rzeczywistości. Konsekwencją takiego rozumienia ewidencji ludności i zameldowania, jako potwierdzenia danych ewidencyjnych, jest również to, że organy administracji mają obowiązek wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego każdego, kto z jakichkolwiek powodów nie przebywa w miejscu zameldowania. W konsekwencji organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności: pisemnych i ustnych wyjaśnień stron, tj. M. T. (wymeldowanej) i L. Z. (wnioskodawczyni), złożonych również w toku rozprawy i oględzin, zeznań świadków mieszkających po sąsiedzku (G. Ż. i S. S., E. Ł. i J. C.), a także (M. B. - córka wymeldowanej, R. K. – koleżanka wymeldowanej, L. K. - pracodawca wymeldowanej, J. G. - komornik sądowy, W. G. - szwagier wymeldowanej, G. K. - powinowaty wnioskodawczyni), w tym wykonawców prac remontowych i innych osób (Z. K., J. K., P. N., K. C. i J. G.) oraz oględzin lokalu pod ww. adresem, wynika, że w II kwartale 2016 r. skarżąca opuściła przedmiotowy lokal, przy czym wyprowadzka jej nie była jednorazowa, lecz ciągiem czynności polegających na stopniowym zabieraniu z tego lokalu części mebli, sprzętów i rzeczy osobistych. Według wnioskodawczyni, do opuszczenia lokalu doszło w kwietniu 2016 r., natomiast sama zainteresowana, w toku przesłuchania na początku postępowania stwierdziła, że tam nie przebywa. Świadkowie również zeznali, że pomimo trwającego od kwietnia 2016 r. generalnego remontu budynku nr [...] wymieniona pojawiała się w T. Według zaś osób wykonujących prace remontowe w przedmiotowym budynku – skarżącej w ogóle nie widzieli. Zanim doszło do remontu budynku nr [...], w tym w lokalu położonym na parterze - skarżąca nie zamieszkiwała tam w sposób nieprzerwany, bowiem jak wynika z akt sprawy omawiany budynek uzyskał słabą ocenę pod względem technicznym skutkiem jego zużycia i sposobu eksploatacji. Zły stan budynku uniemożliwiał skarżącej trwałe w nim zamieszkiwanie (brak prądu, wody). Od czasu opuszczenia lokalu wymeldowana zamieszkuje w różnych miejscach, w tym u córki, u syna lub u znajomych. Fakty te potwierdziła zainteresowana i świadkowie. Organ zauważył, że mimo przekonania wymeldowanej, że utrudniano jej zamieszkanie w lokalu, nie podejmowała żadnych działań prawnych w celu przywrócenia jego posiadania. Skarżąca nie posiada żadnego tytułu prawnego do spornego lokalu. W konsekwencji, organ uwzględniając całokształt ustaleń i ocen dokonanych w toku prowadzonego postępowania przez organ I instancji, stwierdził, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji M. T. nie przebywała w miejscu pobytu stałego, które to miejsce wiosną 2016 r. opuściła. Zdaniem organu odwoławczego, logiczne i słuszne są ustalenia organu gminy, który uznał, że występujące w sprawie okoliczności faktyczne wyczerpują przesłanki wymeldowania adresatki decyzji, bowiem na stałe, a więc w sposób trwały, nie przebywa ona w T. Do zameldowania na pobyt stały nie wystarczy tylko sama wola przebywania, jeśli nie towarzyszy jej rzeczywiste zamieszkiwanie. W ocenie organu odwoławczego, logiczne i słuszne są również ustalenia organu pierwszej instancji, że przedmiotowy lokal skarżąca opuściła dobrowolnie, o czym świadczy m.in. fakt, że nie podejmowała kroków prawnych w celu uzyskania dostępu do lokalu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób obiektywny i logiczny wykazuje, że M. T. nie mieszka w miejscu stałego pobytu, utrzymując jedynie fikcyjne zameldowanie. W konsekwencji, opuszczenie przez wymienioną lokalu przy ul. Ł. w T., i to bez dopełnienia obowiązku meldunkowego, należało uznać za wystarczającą przesłankę do wymeldowania w rozumieniu powołanego art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła M. T. wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji. Skarżąca podkreśliła, że nie wyprowadziła się ze spornego lokalu dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona bowiem właścicielka lokalu rozpoczęła jego remont, co uniemożliwiło dalsze zamieszkiwanie w nim (brak energii elektrycznej, wody). Wskazała, że decyzja organu została podjęta w sprzeczności z prawem m.in. z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, z art. 7 k.p.a., a także z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W przedmiotowej sprawie organem uprawnionym do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego był Wójt Gminy, który w decyzji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] orzekł po rozpatrzeniu wniosku właściciela lokalu o wymeldowaniu M. T., z pobytu stałego w miejscowości T. ul. Ł. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy wyjaśnienia, czy skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego pod wyżej wskazanym adresem i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stwierdzić zatem pozostaje, że orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane na gruncie stosowania regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści aktualnie obowiązującego art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. wykształcił i utrwalił się w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (zob. m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 654/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy także, iż w art. 27 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności prawodawca wskazał, że równocześnie można mieć jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego. Natomiast w art. 25 ust. 2 tej ustawy wyjaśniono, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Z treści tych przepisów należy wywodzić, że dopuszczalne jest opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu i skoncentrowanie czasowo swoich spraw życiowych w innym miejscu, jeżeli dana osoba nie ma zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, tzn. przewiduje powrót do miejsca dotychczasowego zameldowania na pobyt stały po upływie określonego terminu. Termin ten musi być jednakże od początku przewidywalny, przemijalny, a jego zakres usprawiedliwiony okolicznościami stanowiącymi powód opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Stąd też za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swej woli, ale nie skorzystała - co należy podkreślić - we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Takimi środkami są roszczenia cywilnoprawne. Nieskorzystanie z nich we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu. Sąd w tym miejscu wskazuje, że obowiązkiem organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest ustalenie – w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, to jest tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Inaczej mówiąc, przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Ewidencja ludności służy bowiem jedynie rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Przenosząc powyższe zapatrywania w realia rozpatrywanej sprawy wskazać w pierwszej kolejności należy podkreslić, że postępowanie w niniejszej sprawie, będące kolejnym postępowaniem w sprawie o wymeldowanie M. T. zostało zainicjowane przez L. Z. - właściciela spornego lokalu w dniu [...] lipca 2016 r. (wniosek w aktach sprawy), której na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2016 r. sygn. akt [...] zostało przysądzone prawo własności nieruchomości, w myśl art. 998 k.p.c. po uprawomocnieniu się przybicia i wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych. Poza tym postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział XII Cywilny udzielił przybicia prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym stanowiącym sporny lokal na rzecz L. Z. Zgodnie z art. 869 § 1 k.p.c., komornik udzieli przybicia osobie ofiarującej najwyższą cenę, jeżeli po trzykrotnym wezwaniu do dalszych postąpień nikt więcej nie zaofiarował. Z chwilą przybicia dochodzi do skutku sprzedaż ruchomości na rzecz nabywcy. Od tego czasu należą do niego pożytki ruchomości (§ 2). Skarżąca w piśmie "wniosek/oświadczenie" z dnia [...] lutego 2015 r. złożonym u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym – J. G. oświadczyła, że: "zamieszkuje przy ul. Ł. w lokalu należącym do M. G. od 40 lat, łącznie przebywają dwie osoby". W aktach sprawy znajduje się operat szacunkowy "Wycena dla potrzeb zabezpieczenia wierzytelności" wykonana [...] marca 2013 r. przez rzeczoznawcę majątkowego – H. A. Dokument ten odzwierciedla bardzo słaby stan techniczny budynku w 2013 r. Na dzień oględzin instalacja c.o. była niekompletna (zdemontowane grzejniki c.o. ), budynek ogrzewany był kominkiem stalowym. Obiekt posiadał istniejącą instalację elektryczną i wodociągowo-kanalizacyjną. Skarżąca nie wykazała, że ponosiła koszty z bieżącej eksploatacji lokalu w zakresie korzystania z usług zaopatrzenia w wodę, wywóz śmieci, korzystania z energii. Nie posiadała ona również tytułu prawnego do lokalu w postaci umowy najmu z poprzednim właścicielem, ani nie zawarła umowy najmu z obecnym właścicielem. Umowy na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz sprzedaży energii elektrycznej zostały zawarte w dniu [...] kwietnia 2016 r. przez nowego właściciela. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca opuściła lokal w związku z przeprowadzanym przez nowego właściciela remontem, to nie podjęła ona środków prawnych w zakresie przywrócenia naruszonego posiadania lokalu. Wobec powyżej przedstawionych faktów, które znajdują poparcie w dokumentach zebranych w toku postępowania administracyjnego i zgromadzone zostały w aktach sprawy, należy przyjąć, że opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu nabrało cech stałego opuszczenia miejsca zameldowania, a pozostawienie zameldowania M. T. w lokalu, w którym na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zamieszkuje stanowiłoby fikcję meldunkową. Przy tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym deklaracje skarżącej o zamiarze powrotu do lokalu i zamieszkiwania w nim nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że sporny lokal nie stanowi od 2016 roku centrum życiowego skarżącej, z uwagi na przeprowadzony remont przez nowego właściciela nawet, jeżeli wcześniej znajdowały się w nim rzeczy należące do skarżącej. Pełnomocnik skarżącej nie może zasłaniać się jej nieporadnością. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd skarżąca działa przez profesjonalnego pełnomocnika. Do dnia rozprawy nie zostało wykazane, że został przez skarżącą lub pełnomocnika złożony pozew o przywrócenie utraconego posiadania. Skarżąca nie poczyniła żadnych skutecznych działań celem zamieszkania w spornym lokalu. W ocenie Sądu, deklarowana przez skarżącą wola zamieszkiwania w spornym lokalu jest gołosłowna. Odnosząc się z kolei do oświadczeń skarżącej o chęci stałego pobytu w przedmiotowym lokalu należy stwierdzić, że wobec zmiany właściciela całej nieruchomości trudno jest przyjąć, aby centrum życiowe skarżącej mogło koncentrować się w przedmiotowym lokalu. W ocenie Sądu, materiał dowodowy w sprawie potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżąca mimo wezwania przez pełnomocnika wnioskodawczyni (pismo z dnia [...] kwietnia 2017 r.) nie podjęła próby odebrania przedmiotów znajdujących w nieruchomości zakupionej przez obecnego właściciela. W konsekwencji stwierdzić należy, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy uzasadniały wydanie decyzji o wymeldowaniu w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, o czym zasadnie orzekł organ pierwszej instancji. Dalsze podtrzymywanie fikcji meldunkowej jest bowiem sprzeczne z rejestracyjną istotą instytucji zameldowania na pobyt stały, która - jak wynika z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności - ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu zameldowania. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.