II SA/Bd 1248/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A w [...] na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1248/15 w sprawie ze skargi spółki A w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej spółki A w [...] prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 1 października 2015 r. spółka A w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła swoją złą sytuacją finansową. Obecnie Spółka nie posiada na rachunku bankowym żadnych środków. W stosunku do Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na wniosek Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...], który zajął wierzytelności Spółki z tytułu zwrotu podatku PIT, CIT, VAT oraz rachunek bankowy. Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Nie mogła wykazać wartości środków trwałych wg bilansu na ostatni rok oraz wysokości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy z uwagi na to, że jak ujęła było spowodowane "przestępnym postępowaniem byłej księgowej". Spółka oświadczyła, że ponosi koszty miesięczne łącznie ok. [...] zł (m.in. wynagrodzenia, zakup materiałów do produkcji, energii elektrycznej, gazu). Spółka wniosek uzasadniła swoją trudną sytuacją finansową. Do wniosku zostały dołączone kserokopie m.in. wyciągów z rachunku bankowego, postanowień oraz zawiadomień, m.in. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 listopada 2015r. oddalił wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 4 stycznia 2016r. Spółka złożyła sprzeciw na ww. postanowienie, w którym nie zgodziła się z tezami w nim zawartymi. Strona podniosła, że referendarz nie wziął pod uwagę w ogóle okoliczności wpływających na sytuację w jakiej obecnie znajduje się Spółka i przedłożonych w sprawie dowodów z dokumentów. Uzasadnienie odmowy przyznania prawa pomocy sprowadza się jedynie do wskazania, że skarżąca ma wysoki kapitał zakładowy, posiada majątek przewyższający wartość wpisu oraz prowadzi działalność gospodarczą, gdzie na jej prowadzenie przeznacza miesięcznie ok. [...] zł bez jakiegokolwiek odniesienia się do wskazanych przez skarżącą spółkę informacji oraz zgromadzonego materiału dowodowego. Strona podniosła, że o kondycji spółki nie może świadczyć wysokość kapitału zakładowego, kiedy weźmie się pod uwagę fakt, iż zobowiązania spółki przekraczają kwotę [...] zł. Z racji powyższego cały majątek spółki, ponad 10–krotnie niższy niż wysokość zobowiązań jest zajęty, np. nieruchomości czy rachunki bankowe. Prowadzenie postępowań egzekucyjnych, zwłaszcza z rachunku bankowego utrudnia Spółce prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ praktycznie wyłączona jest możliwość bieżącego regulowania należności. Obecnie na rachunku bankowym nie ma żadnych środków finansowych. Do złożonego sprzeciwu strona dołączyła szereg dokumentów, między innymi odpis z KRS z dnia 3 stycznia 2016 r., z którego działu czwartego wynika, że spółka ma liczne zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego, postanowienie komornika sądowego z dnia 22 grudnia 2015 r. o umorzeniu egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie [...] zł z uwagi na jej bezskuteczność, postanowienie komornika sądowego z dnia 17 grudnia 2015 r. o umorzeniu egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie [...] zł z uwagi na jej bezskuteczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Wskazać należy, że skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w części 5 formularza PPPr, że chodzi o zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu wniosku zawartym w części 5 formularza PPPr podała, że nie dysponuje żadnymi środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 2 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Strona winna mieć przy tym świadomość, że wnosząc o omawiane zwolnienie musi uprawdopodobnić w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Na jej korzyść przemawia zamysł ustawodawcy, który nie obciążył wnioskującego obowiązkiem udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia odpowiednich faktów. Jednocześnie informacja ta powinna być na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zatem do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Z przedstawionej przez stronę argumentacji popartej odpowiednimi dokumentami wynika, że rachunki bankowe spółki zostały zajęte, a jednocześnie strona nie posiada na nich żadnych środków pieniężnych. O złej kondycji finansowej spółki świadczą ponadto m.in. rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność. W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe, przedstawiona przez stronę skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz sprzeciwie sytuacja materialna pozwala stwierdzić, iż uprawdopodobniła ona, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji, mając na uwadze powyższe regulacje należy stwierdzić, iż wniosek skarżącej spółki zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.