II SA/Bd 1262/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. G. i S. G. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1262/15 w sprawie ze skargi E. G. i S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów związanych ze zdarzeniem losowym lub innymi zdarzeniami mającymi wpływ na jakość sprawowanej opieki postanawia I. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pkt 1; II. zmienić zaskarżone postanowienie w pkt 2 i ustanowić radcę prawnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów związanych ze zdarzeniem losowym lub innymi zdarzeniami mającymi wpływ na jakość sprawowanej opieki E. G. i S. G. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r. o sygn. akt II SA/Bd 1262/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy umorzył postępowanie w zakresie wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wnioski w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy wskazał, że skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie. Mają na utrzymaniu siostrzenicę oraz syna. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł. Skarżąca posiada dom o powierzchni [...] m2 zaś skarżący ½ udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Ponadto posiadają nieruchomość o powierzchni [...] ha. Oświadczyli również, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Poza tym wskazali, że ponoszą wydatki m.in. związane z utrzymaniem mieszkania czy dojazdami do pracy i szkoły w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Uzasadniając umorzenie postępowanie w zakresie wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych referendarz wyjaśnił, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy świadczenia na pokrycie kosztów związanych ze zdarzeniem losowym lub innymi zdarzeniami mającymi wpływ na jakość sprawowanej opieki, a więc przedmiot tej sprawy mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia od kosztów określonego przepisem art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy zaakcentował fakt, iż skarżący nie wykazali zasadności swojego wniosku. Z danych przedstawionych przez skarżących wynika, że miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł zaś wskazane stałe wydatki ok. [...] zł. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożyli sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie punktu drugiego w przedmiocie oddalenia wniosków w pozostałym zakresie dotyczących przyznania nieodpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie pełnomocnika, zarzucając rozstrzygnięciu nieobiektywną ocenę sytuacji materialnej i rodzinnej. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd uznał, że istnieje potrzeba nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń i zobowiązaniem z dnia 4 grudnia 2015 r. wezwał skarżącego do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym do przedłożenia w terminie 10 dni: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez skarżących oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i rodziny oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał itp.; 3/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 4/ oświadczenia czy skarżący posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 5/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 6/ podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, ewentualnie w przypadku nie posiadania pojazdu zaświadczenie o niefigurowaniu w ewidencji z właściwego starostwa 7/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę – należy podać wysokość), 8/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie dwa lata. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedstawili wymagane dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (p. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. W myśl natomiast art. 249a powołanej ustawy, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcy wnosili zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych jak też ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – a więc przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Godzi się jednak zauważyć, że ze względu na przedmiot sprawy, są oni zwolnieni z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy rozpoznawanie wniosku skarżących w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne, a to w konsekwencji prowadzić musi do umorzenia w tym zakresie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, na zasadzie określonej w art. 249a p.p.s.a., o czym prawidłowo orzekł referendarz sądowy. W zakresie natomiast przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie. Oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżących oraz ich możliwości płatnicze w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd uznał, że skarżący wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania - kosztów ustanowienia pełnomocnika w związku z zainicjowanym przez nich postępowaniem sądowym. Wprawdzie z oświadczeń i przedstawionych dokumentów wynika, że osiągają oni dochody jednakże w ocenie Sądu uzyskiwane świadczenia niewątpliwie pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb skarżących Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji