II SA/Bd 1262/23
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-05-20
Skład orzekający: Katarzyna Korycka, Grzegorz Saniewski, Mariusz Pawełczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może ustalić odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty jest nieobecna i nieznana z miejsca pobytu, a tym samym nie mogła odmówić zawarcia umowy ani wyrazić zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy administracji nieprawidłowo zastosowały art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten wymaga odmowy zawarcia umowy lub niewyrażenia zgody na wywiad środowiskowy, czego osoba nieobecna i nieznana z miejsca pobytu nie mogła uczynić. Ponadto, sąd wskazał, że kwestia zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej powinna być rozpatrywana w toku postępowania o ustalenie odpłatności, a wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może być traktowany elastycznie w przypadku osób nieobecnych.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Skarżący był nieobecny i nieznany z miejsca pobytu, w związku z czym reprezentował go ustanowiony kurator. Organ I instancji ustalił odpłatność, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Kurator skarżącego wniósł skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w szczególności wadliwe ustalenie odpłatności w oderwaniu od rzeczywistej sytuacji skarżącego oraz brak rozważenia możliwości zwolnienia z opłaty.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...].Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. O. reprezentowanego przez kuratora adwokata [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], 2. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) wynagrodzenie dla kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w kwocie [...]([...]) złote.
Prezydent M. I. decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] ustalił wobec R. O. (powoływanego dalej również jako "skarżący"), reprezentowanego przez kuratora dla osoby nieobecnej, odpłatność za pobyt ojca W. O. w Domu Pomocy Społecznej w T. przeznaczonym dla osób przewlekle psychicznie chorych (dalej jako "dps") w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; w okresie od [...] marca 2022 r. do [...] stycznia 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; w okresie od [...] lutego 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (pkt 1), określając jednocześnie terminy w jakich należy wnieść ww. opłaty (pkt 2).
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że skarżący oraz dwoje jego rodzeństwa jako zstępni pierwszego stopnia są obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt W. O. w dps. W toku postępowania ustalono, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem zameldowania, nie posiada adresu zameldowania na pobyt czasowy, ani też nie zgłaszał wyjazdu za granicę, z tym że z informacji uzyskanej od matki skarżącego wynika, że skarżący przebywa poza terenem Polski (nieznany jest aktualny adres pobytu). Z uwagi na powyższe organ wystąpił o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o czym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. orzekł Sąd Rejonowy w Ż. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanawiając kuratora dla nieobecnego R. O. w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, na którego wyznaczona została adwokat P. R.-K. (działająca jako kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu również w niniejszym postępowaniu przed tut. Sądem). Jak wskazał organ, kurator wystąpił o przeprowadzenie dowodów, tj.: przesłuchanie matki skarżącego w celu ustalenia czy nie zachodzą podstawy do całkowitego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w dps, zwrócenie się do Sądu Rejonowego w Ż. czy ojciec skarżącego był pozbawiony władzy rodzicielskiej lub skazany za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę skarżącego, jego małoletniego rodzeństwa lub rodzica, czy był obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec syna; zwrócenie się do Urzędu Skarbowego w Ż. o podanie informacji czy skarżący dokonywał rozliczeń w latach 2019-2022 celem ustalenia ewentualnych osiąganych dochodów skarżącego. Organ w wykonaniu powyższych czynności: ustalił, że przed Sądem Rejonowym w Ż. toczyły się sprawy z powództwa małoletnich P., R. i M. rodzeństwa O. przeciwko pozwanemu W. O. o alimenty; uzyskał informację, że w latach 2019-2021 skarżący nie rozliczał się w Urzędzie Skarbowym oraz nie odnotowano zeznania za 2022 r., nie został on również zgłoszony do ubezpieczenia społecznego od roku 2021 r.; uzyskał oświadczenie B. O., z którego wynika, że w 1994 r. wraz z dziećmi została zmuszona do ucieczki z mieszkania zajmowanego z W. O., że mąż był alkoholikiem, znęcał się nad dziećmi, że syn R. do dzisiaj ma bliznę po uderzeniu przez ojca, że ojciec miał zasądzone alimenty wobec dzieci, z których się nie wywiązywał. Następnie organ wyjaśnił, że skierował do strony pismo dotyczące zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w dps krewnego oraz możliwości zwolnienia zstępnego z odpłatności. Wskazał, że strona nie przedłożyła informacji o sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej, ani też nie wyraziła zgody na zawarcie umowy wobec czego organ ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w dps w wysokości określonej w sentencji decyzji. Organ stwierdził ponadto, że w świetle art. 64a (prawidłowo: art. 64 – uwaga Sądu) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901, dalej jako "ups") skarżący spełnia przesłanki do częściowego lub całkowitego zwolnienia go z odpłatności, jednak wniosek taki może być rozpatrzony jedynie po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, ewentualnie ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej na podstawie dokumentów i oświadczeń.
Od powyższej decyzji kurator skarżącego wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ("kpa") poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i:
a) pomimo braku ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego – uznanie, że jego sytuacja nie uzasadnia odstąpienia od obciążenia go kosztami pobytu ojca w dps, a więc rozstrzygnięcie istniejących wątpliwości na niekorzyść strony;
b) pomimo ustalenia, że względem skarżącego zachodzą przesłanki do zwolnienia go od ponoszenia kosztów pobytu ojca w dps – wbrew temu obciążenie go tą odpłatnością w całości;
c) rażące naruszenie indywidualnego interesu skarżącego oraz interesu społecznego i zasad współżycia społecznego oraz zasad sprawiedliwości społecznej poprzez wydanie orzeczenia ustalającego odpłatność skarżącego za pobyt jego ojca w dps podczas gdy ojciec był oprawcą R. O., któremu nie zapewnił minimum egzystencjonalnego w sposób rażący zaniedbując obowiązek alimentacyjny wobec syna.
Kurator wskazał ponadto, że wysokość miesięcznej odpłatności ustalona została w sytuacji braku wiedzy o rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i przy założeniu, że skarżący jest w stanie łożyć na pokrycie kosztów pobytu ojca w dps.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na zgodność z prawem decyzji organu I instancji, przywołując przepisy art. 61 ust. 2 i ust. 2e ups. Podkreślił, że przepisy ups nie przewidują możliwości nieustalenia przedmiotowej odpłatności z uwagi na zasady współżycia społecznego. Okoliczności niewykonywania obowiązków rodzicielskich wskazywane w odwołaniu w ocenie Kolegium mogą stanowić podstawę do domagania się zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ups, jednak – jak podkreślił – warunkiem umożliwiającym podjęcie rozważań na temat zwolnienia jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co w toku prowadzonego postępowania było niemożliwe. Ponadto organ wskazał, że postępowanie o zwolnienie od ponoszenia opłaty jest odrębnym postępowaniem wszczynanym na wniosek osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt w dps.
Na powyższą decyzję kurator skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i podnosząc zarzuty w istocie tożsame z podniesionymi na gruncie wniesionego od decyzji organu I instancji odwołania. Kurator podkreślił, że zaskarżona decyzja jest wadliwa w szczególności z uwagi na to, że mimo iż – co stwierdził również sam organ - skarżący spełnia przesłanki do zwolnienia go z opłaty, a kurator wskazywał w toku postępowania na konieczność rozważenia wniosku o zwolnienie go z opłaty, to jednak skarżący został nią obciążony w wysokości ustalonej w oderwaniu od rzeczywistych faktów i przy założeniu, że skarżący jest w stanie ją pokrywać.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ w przeważającej części odniósł się omyłkowo do okoliczności sprawy dotyczącej M. O., nie zaś przedmiotowej sprawy dotyczącej R. O..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 ups obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak wskazano w ust. 2 tego artykułu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d ups w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2e ups w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
W art. 64 ups ustanowiono zaś katalog otwarty przesłanek warunkujących częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty osób wnoszących opłatę lub obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pośród których wskazano m.in. na sytuację gdy osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (pkt 7).
Z przywołanych przepisów wynika zatem, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga odpowiedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ups.
W niniejszej sprawie mimo iż organ I instancji zasadnie ustalił, że w sytuacji gdy W. O. nie jest w stanie pokrywać pełnej odpłatności za pobyt w dps, do kręgu osób zobowiązanych z mocy prawa do ponoszenia opłaty za pobyt w dps należy jako zstępny W. O. - R. O., to jednak organ uchybił wymogowi prawidłowego skonkretyzowania i zindywidualizowania tegoż obowiązku względem R. O. w oparciu o dotyczące tej osoby okoliczności faktyczne i w następstwie wydał wadliwą decyzję.
Organ I instancji ustalił bowiem skarżącemu opłatę w oparciu o wyliczenie matematyczne w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, a więc w istocie w trybie art. 61 ust. 2e ups – dla którego zastosowania konieczne jest spełnienie dwóch ustawowych przesłanek, tj. odmowa zawarcia umowy, o której mowa w art. art. 103 ust. 2 ups oraz niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tymczasem, jak wynika z okoliczności sprawy, skarżący na dzień orzekania przez organy obu instancji pozostawał osobą nieobecną, nieznaną z miejsca pobytu, której dochodów oraz sytuacji życiowej organom nie udało się ustalić i który był reprezentowany w toku postępowania przez kuratora dla osoby nieobecnej, co w konsekwencji oznacza, że brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 61 ust. 2e ups, gdyż w ww. okolicznościach skarżący nie mógł odmówić przeprowadzenia wywiadu środowiskowego czy zawarcia umowy.
Tym samym, stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje dotknięte są nieprawidłowością polegającą na ustaleniu przedmiotowej opłaty na podstawie przepisu art. 61 ust. 2e ups - pomimo niespełnienia wskazanych w nim przesłanek.
W ocenie Sądu działanie, polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że w sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 2e ups, zaakceptowane przez organ odwoławczy, stanowi istotną wadliwości wydanych w sprawie decyzji, uzasadniającą ich uchylenie. Już bowiem sama treści art. 61 ust. 2e ups prowadzi do odmiennych wniosków niż przyjęły to orzekające organy. Przepis ten wyraźnie określa, że to w przypadku "odmowy" przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz "niewyrażenia zgody" na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala decyzją właściwy organ w drodze matematycznie określonej w tym przepisie wysokości. Skoro same orzekające organy podnoszą, że nieznane jest miejsce pobytu skarżącego, a co za tym idzie, brak jest możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej, co potwierdzają zresztą zgromadzone w aktach administracyjnych pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Urzędu Skarbowego, to niezrozumiałe jest stanowisko organów o zasadności matematycznego wyliczenia wysokości opłaty w trybie art. 61 ust. 2e ups. Jak podkreślono osoba nieobecna nie może odmówić zawarcia umowy czy nie wyrazić zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Orzekające organy błędnie utożsamiają odmowę/niewyrażenie zgody na zawarcie umowy/przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z brakiem możliwości dokonania tych czynności z uwagi na nieustalenie miejsca pobytu danej osoby, z czym mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić również należy, że odmowa zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups dotyczy osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ups, a więc małżonka oraz zstępnych przed wstępnymi. Wadliwym jest więc założenie przez organ I instancji, że w okolicznościach sprawy nie wyrażono zgody na zawarcie umowy, skoro w toku postępowania nie udało się ustalić miejsca pobytu skarżącego, ani też nawiązać z nim jakiegokolwiek kontaktu. W ocenie Sądu nie można również przypisywać kompetencji do możliwości udzielenia odmowy zawarcia takiej umowy kuratorowi reprezentującemu interesy osoby nieznanej z miejsca pobytu, który sama nie ma wiedzy w zakresie aktualnej sytuacji życiowej oraz dochodowej skarżącego.
Zwrócić należy uwagę, że w trybie art. 61 ust. 2e ups wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w dps ustala się w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps a opłatą wynoszoną przez mieszkańca dps i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane. W rozważanym przypadku wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W tej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej czy rodzinnej tych osób. Ratio legis analizowanego unormowania sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Jednakże brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21). Z akt administracyjnych nie wynika jednak by w niniejszej sprawie zachodził taki przypadek, tj. wyrażenie przez skarżącego braku woli ujawnienia swojej sytuacji majątkowej. Nieprawidłowe jest więc założenie orzekających organów, że w sytuacji gdy osoba jest nieznana z miejsce stałego pobytu, to nie wyraża ona zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego i odmawia zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups. W konsekwencji Sąd uznał, że nieprawidłowa jest zarówno wykładnia art. 61 ust. 2e ups jak i jego zastosowanie w niniejszej sprawie.
Dodatkowo wskazać należy, że w sprawie nie wykazano również zasadności wymierzenia skarżącemu opłaty w trybie art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 2d ups z uwagi na brak ustalenia w toku postępowania sytuacji dochodowej skarżącego, a tym samym brak możliwości oceny czy skarżący spełnia podstawową przesłankę nałożenia na niego opłaty za pobyt krewnego w dps, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ups dotyczącą kryterium dochodowego.
Odnosząc się zaś do kwestii możliwości zwolnienia osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w dps na podstawie art. 64 ups, którą to – jak wskazało SKO – organ ma tylko po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (co podniósł także organ I instancji), a ponadto w odrębnym postępowaniu wszczynanym na wniosek osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, wyjaśnić należy, że także wyrażone w tym zakresie stanowisko jest wadliwe. Po pierwsze wyjaśnić należy, że dopuszczalne jest złożenie i rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 64 ups już w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odpłatności i nie jest konieczne wstrzymanie się ze złożeniem wniosku do zakończenia takiego postępowania (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 656/24). Tym samym w niniejszej spawie organ winien potraktować podnoszone w toku postępowania przez kuratora okoliczności mające uzasadniać zwolnienie skarżącego z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w dps – tj. rażące zaniedbanie obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązków rodzicielskich przez W. O. – jako wniosek złożony w interesie strony skarżącej w trybie art. 64 ups. Jednocześnie, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności rozpoznawanej sprawy - tj. nieobecność skarżącego oraz brak informacji na temat miejsca jego pobytu, jak i to że przesłanka z art. 64 pkt 7 ups (tj. rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty) możliwa jest na gruncie rozpoznawanej sprawy do ustalenia względem nieobecnego skarżącego także na podstawie innych dowodów niż wywiad środowiskowy, które organ ma możliwość przeprowadzenia (m.in. przesłuchania matki skarżącego, czego organ mimo wniosku kuratora nie uczynił - pozyskując wyłącznie oświadczenie matki; przesłuchania innych członków rodziny – rodzeństwa skarżącego; czy też analizy i ewentualnego pozyskania odpowiedniej dokumentacji dotyczącej kwestii wypełniania przez W. O. obowiązku alimentacyjnego) – uznać należy, że wymogu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na który wskazano w art. 64 ups nie należy traktować w sposób rygorystyczny i absolutny, lecz w sposób dostosowany do zaistniałych okoliczności sprawy. Wywiad środowiskowy nie może być bowiem warunkiem bezwzględny możliwości zwolnienia z opłaty w sytuacji, gdy mamy do czynienia z osobą nieobecną i nieznaną z miejsca pobytu, w imieniu której to działa kurator, tym bardziej gdy już ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika prawdopodobieństwo, że ustalone i wskazane w postępowaniu (przez kuratora, matkę skarżącego) okoliczności mogą stanowić podstawę zwolnienia z opłaty (na co wskazały de facto same organy).
Wobec powyższego stwierdzić należy, że orzekające organy nieprawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, nie dokonały wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w sposób prawidłowy w jej całokształcie, czym w istotny sposób naruszyły wskazane regulacje oraz przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. Nieprawidłowości te były też wynikiem niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego – w szczególności art. 61 ust. 2e oraz art. 64 ups - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów skarga musiała odnieść zamierzony skutek. Ponownie rozpatrując sprawę należy uwzględnić wyrażone przez Sąd stanowisko.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "ppsa") orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O wynagrodzeniu kuratora, w kwocie stanowiącej 40% stawki minimalnej za czynności adwokackie (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 213 pkt 1 ppsa, § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że z uwagi na brak przepisów określających sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia dla kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu w toku postępowania przed sądem administracyjnym, w orzecznictwie i w doktrynie przyjął się pogląd, że należy w tym zakresie stosować odpowiednio wskazane wyżej rozporządzenie regulujące wysokość wynagrodzeń kuratorów w sprawach cywilnych (por. przykładowo wyrok NSA z 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06; postanowienie NSA z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 17/20; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 5. wyd., Warszawa 2017, s. 873-874).
Wszystkie przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło