II SA/Bd 1281/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2018 r na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu W. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r, nr SKO - 4110/626/2017 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art.6 pkt 16 w związku z art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 9, art. 106 ust.1 i 3a ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) w powiązaniu z art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 844), na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U.z 2015 r. poz. 1058) oraz art. 7, 77 i 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2017r., poz. 1257) po rozpatrzeniu wniosku uznał świadczenie wypłacone W. W. w formie zasiłku stałego od stycznia do maja 2017r. w łącznej wysokości 2405 zł, jako świadczenie nienależnie pobrane. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, organ ustalił, że podczas korzystania z pomocy społecznej uległa zmianie sytuacja życiowa W. W., który decyzją ZUS z dnia [...] marca 2017 r., ze spłatą od listopada 2016r., otrzymał rentę w wysokości 1005 zł miesięcznie. Łączna wysokość spłaty za powyższy okres w kwietniu wyniosła 5765,11 zł. Organ wskazał, że beneficjent świadczenia o uzyskaniu renty poinformował organ dopiero w dniu [...] maja 2017r. W ocenie Prezydenta, dochód świadczeniobiorcy przekracza dochód osoby samotnie gospodarującej, tj. 634 zł, będący przesłanką uzyskania zasiłku stałego. Jak obliczył organ pierwszej instancji, na dochód beneficjenta świadczenia w miesiącach od stycznia 2017 do maja 2017r. złożyła się renta oraz zasiłek pielęgnacyjny, zatem świadczenie wypłacone w tych miesiącach stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. Łącznie kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 2405 zł. Jak wskazał organ, należność z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odwołaniu od powyższej decyzji W. W. podniósł, że nie spełnia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, wyjaśniając, że ZUS wstrzymał wypłatę od listopada 2016r., odwołujący się natomiast wystąpił do MOPS nie wcześniej, niż styczniu 2017r. Zasiłek otrzymał w okresie - styczeń - maj 2017r. Odwołujący się podniósł, że o decyzji ZUS z dnia [...] marca 2017r organ poinformował niezwłocznie, wskazując na pobyt w szpitalu oraz majowy weekend. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 9, art. 106 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 930) oraz art.138 § 2 k.p.a., orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jak wskazał organ odwoławczy, po dokonaniu przez organ pierwszej instancji ustaleń, że ZUS przyznał odwołującemu się rentę ze spłatą od dnia [...] listopada 2017 r., przy czym odwołujący się złożył oświadczenie, w którym wyraził zgodę na spłatę nienależnego świadczenia w formie zasiłku stałego za okres pokrywający się ze spłatą renty z ZUS, tj. od stycznia do maja 2017 r., decyzją z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] uchylił od dnia [...].06.2017 r. decyzję z dnia [...]01.2017 r. znak: [...]o przyznaniu W. W. zasiłku stałego. Następnie, decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...], uznano wypłacone świadczenie w formie zasiłku stałego od stycznia do maja 2017 r. w łącznej wysokości 2.405,00 zł jako świadczenie nienależnie pobrane. Odnosząc się do odwołania, organ drugiej instancji, wskazując na treść art. 106 ust. 5 u.p.s., podniósł, że za okres od stycznia do maja 2017 r. świadczenie w formie zasiłku stałego pobierane przez odwołującego się, stało się nienależne, gdyż za ten sam okres przyznano rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podkreślił, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Organ zwrócił również uwagę na treść art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi bezpośrednio podstawę do dokonywania potrąceń., wskazując, że ustawodawca wykluczył możliwość łączenia renty i emerytury z zasiłkiem stałym okresowym z pomocy społecznej. Świadczenioborca jest zobowiązany do zwrotu tych ostatnich, jeżeli pobierał zasiłki w okresie, za który przyznano mu rentę lub emeryturę. Zwrotu dokonuje się przez potrącenie, zmniejszając świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Zgoda osoby zainteresowanej nie jest wymagana, konieczny jest tylko przepływ informacji pomiędzy organem rentowym i ośrodkiem pomocy społecznej. Potrącenia dokonać można ze świadczeń rentowych jedynie w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383) – art. 139 ust. 8 tej ustawy, z którego wynika, że potrącenie pobranych tytułem zasiłku stałego kwot za okres, za który przyznano emeryturę, następuje z mocy prawa. W związku z powyższym SKO podniosło, że organ pierwszej instancji winien wystąpić do ZUS o potrącenie, zgodnie z art. 99 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej z bieżących świadczeń rentowych odwołującego się kwot zasiłku stałego za okres od [...].01.2017 r. do [...].05.2017 r. w łącznej kwocie 2.405,00 zł i przekazanie ich na rachunek organu decyzyjnego. Od powyższej decyzji W. W. złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 2 k.p.a. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja sprzeciwu od decyzji wprowadzona została do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369), dalej powoływanej, jako "p.p.s.a." mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 2017, poz. 935) i obowiązuje od 1 czerwca 2017 r. Jak stanowi art. 64a p.p.s.a. – sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., tj. od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzje, o których mowa w tym przepisie określane są mianem decyzji kasacyjnych, bądź kasatoryjnych. Wskazać należy, iż szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakresu kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Zgodnie z treścią art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej, nie zaś, jak w przypadku skarg, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1. p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). W sprawie niniejszej do Sądu należy zatem ocena, czy organ zasadnie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 138 § 2 k.p.a., czy więc zachodziły przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej, czy też organ winien był zakończyć sprawę w inny sposób, od którego to obowiązku się uchylił. Podkreślenia wymaga, że w prowadzonym w przedmiotowej sprawie postępowaniu Sąd ocenia wyłącznie istnienie – bądź też niezaistnienie – przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Nie bada natomiast innych, poza wspomnianym, naruszeń prawa. Rozpoznając sprzeciw Sąd nie dokonuje oceny materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji czy też innych ewentualnych naruszeń prawa procesowego. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej, wszczyna postępowanie prowadzone przez organ drugiej instancji, celem którego jest nie tyle kontrola zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, co ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez organ drugiego stopnia. Rozstrzygnięcie kasacyjne powinno być rozstrzygnięciem stosowanym wyjątkowo i tylko przy spełnieniu przesłanki wydania zaskarżonej odwołaniem decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, przy czym konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy winien jest we własnym zakresie przeprowadzić postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie i ma kompetencje do zakończenia sprawy w jeden ze sposobów wskazanych w treści art. 138 § 1 k.p.a. Organ drugiej instancji może zatem w drodze decyzji utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję albo uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umorzyć postępowanie odwoławcze. W rozpoznawanej sprawie organ przeprowadził analizę przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji pierwszoinstancjyjnej, wskazując Prezydentowi Miasta na niezastosowanie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383). Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika jednak podstawa wydania decyzji na podstawie wspominanego już art. 138 § 2 k.p.a., Kolegium nie stwierdziło bowiem, że organ pierwszej instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów proceduralnych, a jednocześnie zachodzi konieczność wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Sąd zwraca uwagę, że jak wynika z treści art. 99 ust.1 ustawy o pomocy społecznej osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Z treści powyższego przepisu wynika, że potrącenie pobranych tytułem zasiłku stałego kwot za okres, za który przyznano emeryturę następuje z mocy prawa. Oznacza to, że przepis ten, mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Potracenie przedmiotowej należności jest obligatoryjne, a kwota zasiłku stałego pobieranego w okresie, za który przyznane zostało świadczenie emerytalno – rentowe, wyliczona do potrącenia, nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 2017r. (sygn. akt I OSK 756/16), jeżeli zostaje wydane orzeczenie (może to być deklaratoryjna decyzja ZUS lub prawomocne orzeczenie sądu powszechnego, zmieniające wcześniejszą decyzję ZUS, odmawiającą prawa do przyznania danego świadczenia) o przyznaniu wstecz prawa do emerytury za okres, w którym uprawniony korzystał z zasiłku stałego, ZUS ma obowiązek zastosować instytucję potrącenia swojego świadczenia ze świadczeniem pobranym już z organu pomocy społecznej. Świadczeniobiorca zobowiązany jest wówczas do zwrotu tych ostatnich, jeżeli pobierał zasiłki w okresie, za który przyznano mu emeryturę. Zwrotu dokonuje się właśnie przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Potrącenie to następuje z mocy prawa, co oznacza, że nie zachodzi konieczność wydania odrębnej decyzji w tym przedmiocie. Zatem ZUS, gdy tylko uzyska stosowną informację o zbiegu pobierania przez uprawnionego wskazanych powyżej konkurencyjnych świadczeń za ten sam okres, ma obowiązek zastosowania instytucji potrącenia uregulowanej w art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. To na organie ubezpieczeń społecznych ciąży obowiązek zastosowania art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r. sygn. I OSK 1942/10 pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W sprawie niniejszej nie zaszły przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Organ drugiej instancji, biorąc pod uwagę treść art. 138 § 1 pkt 2, z uwagi na bezprzedmiotowość prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania, winien był uchylając zaskarżoną decyzję pierwszej - umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości. Wskazać należy, że bezprzedmiotowość postępowania prowadzonego w pierwszej instancji może być wynikiem stwierdzenia, że nie ma podstaw do wydania decyzji w sprawie. Skoro bowiem obowiązek ciąży na jednostce z mocy samego prawa, postępowanie organu pierwszej instancji i nakładanie tego obowiązku na jednostkę jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co obligowało organ odwoławczy z mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji. Uzasadniając zaskarżoną w drodze sprzeciwu decyzję organ odwoławczy nie znalazł uchybień w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organ pierwszej instancji i nie wskazał w jakim zakresie naruszono przepisy postępowania oraz w jakim zakresie należy uzupełnić materiał dowodowy, w związku z czym brak było podstaw do zakończenia postępowania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Wobec powyższego na podstawie art. 151a § 1 zd.1 p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. W toku ponownego postępowania organ odwoławczy wyda decyzję zgodnie ze wskazaniami wynikającymi wprost z niniejszych rozważań.