II SA/Bd 1286/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2023 r. nr [...], postępowanie [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza nieważność postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2023 r. [...], postępowanie [...] w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2023 r. znak [...], postępowanie [...]. Zaskarżoną decyzją z 3 października 2023r. (znak sprawy 010070\680/8160648/ 2022 postępowanie 353872041) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS), na skutek odwołania E. C. (uprzednio P. ) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 czerwca 2023 r. o zmianie wysokości świadczenia "Dobry start" na rok szkolny 2022/2023, umorzył postępowanie odwoławcze z uwagi na niedopuszczalność wniesienia odwołania ze względu na uchybienie terminu w jakim powinno być wniesione. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy. W dniu 10 sierpnia 2021 r. E. P. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia "dobry start" na córkę M. S. na rok szkolny 2021/2022. O przyznaniu świadczenia w kwocie 300 zł ZUS poinformował stronę informacją z 16 sierpnia 2021 r. (znak 010070/680/2183860/20 postępowanie ). Na wniosek skarżącej z 26 lipca 2002 r., informacją z 1 sierpnia 2022 r. (znak 010070/680/8160648/20222 postępowanie 353872041) organ poinformował E. P. o przyznaniu świadczenia "Dobry Start" na córkę M. S. w wysokości 300 zł na rok szkolny 2022/2023. Informację doręczono na podstawie systemu informatycznego PUE ZUS. Decyzją z 22 czerwca 2022r. (znak 010070/680/8160648/2022, postępowanie 353872041) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin), działając jako organ administracji publicznej I instancji, zmienił wysokość świadczenia "Dobry start" przyznanego skarżącej w informacji z 1 sierpnia 2022r. z kwoty 300 zł na 150 zł oraz ustalił, że świadczenie przyznane w kwocie 150 zł (po pomniejszeniu o kwotę 150 zł) stanowi nienależnie pobrane świadczenie. Decyzja ta została doręczona Skarżącej 5 lipca 2023r. za pośrednictwem profilu informatycznego . Decyzją z 23 czerwca 2022r. (znak sprawy 010070/680/5198915/2023, postępowanie 408358736) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin), działając jako organ administracji publicznej I instancji, zmienił wysokość świadczenia "Dobry start" przyznanego skarżącej E. C. w informacji z dnia 16 sierpnia 2021 r. z kwoty 300 zł na 150 zł oraz ustalił, że świadczenie przyznane w kwocie 150 zł (po pomniejszeniu o kwotę 150 zł) stanowi nienależnie pobrane świadczenie. Dnia 1 sierpnia 2023r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Białymstoku wpłynęło pismo skarżącej zatytułowane "odwołanie", kierowane do Sądu Rejonowego we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku dotyczące decyzji z dnia 22 czerwca 2023 r. (znak 010070/680/8160648/2022) oraz z 23 czerwca 2023 r. (znak sprawy 010070/680/5198915/2023) nakazujących zwrot części świadczenia dobry start w kwocie po 150 zł. w którym domagała się zmiany decyzji w całości poprzez przywrócenie prawa do całości świadczenia. Decyzją z 13 września 2023 r. (znak 010070/680/8160648/2022, postępowanie 353872041) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji ZUS z 22 czerwca 2023 r. o zmianie wysokości świadczenia dobry start utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Po wniesieniu przez skarżącą skargi na niezałatwienie sprawy w terminie postanowieniem z 3 października 2023 r. znak sprawy 010070/680/5198915/2023 postępowanie 408358736), na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Prezes ZUS sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w ww. decyzji w ten sposób, że: - w miejsce błędnej daty odwołania do Prezesa ZUS "26.07.2022 r." wskazał prawidłową datę wniesienia odwołania, tj. "30.07.2023 r.", - w miejsce błędnego numeru sprawy "010070/680/8160648/2022" oraz błędnego numeru postępowania "35872041" wskazuje prawidłowy numer sprawy tj. "010070/680/5198915/2023" oraz prawidłowy numer postępowania tj. "408358736". Zaskarżoną decyzją również z 3 października 2023 r. znak sprawy 010070/680/5198915/2023 postępowanie 353872041 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania E. P. umorzył postępowanie odwoławcze z uwagi na niedopuszczalność wniesienia odwołania ze względu na uchybienie terminu w jakim powinno być wniesione. Organ wskazał, że decyzja ZUS z 22.06.2023 r. dotycząca zmiany wysokości świadczenia doby start na rok szkolny 2022/2023 na dziecko M. S. została doręczona stronie 5.07.2023 r. Odwołanie zostało wniesione 30.07.2023r., wpływ do organu 1.08.2023r. W tych okolicznościach, w ocenie Prezesa ZUS, zaistniały podstawy do przyjęcia, że odwołanie zostało wniesione po upływie 14 dniowego terminu. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", art. 134 k.p.a. oraz art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. C. wniosła o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji oraz uchylenie jej w całości i nakazanie ZUS przekazania jej pierwotnego pisma kierowanego do sądu z 30.07.2023 r. (odwołania – przyp. Sądu) zgodnie z żądaniem. Skarżąca wyjaśniła, że złożyła odwołanie do Sądu jej wolą było zakwestionowanie decyzji i zmiana zaskarżonej decyzji w całości poprzez przywrócenie prawa do świadczenia w pełnej wysokości. Skarżąca nie zgodziła się z umorzeniem postępowania – uznając takie rozstrzygnięcie za niezgodne z prawem. W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej odrzucenie z uwagi na zaniechanie wniesienia ponaglenia zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił częściowo na podstawie akt administracyjnych organu przedłożonych wraz z niniejszą skargą i odpowiedzią na skargę, a częściowo na podstawie akt administracyjnych przedłożonych wraz z powiązanymi przedmiotowo skargami E. C. w sprawach toczących się przed tutejszym Sądem pod sygn. akt II SA/Bd 1432/23 i II SA/Bd 54/24). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 p.p.s.a. ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.")., sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 ww. ustawy sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiot sądowej kontroli legalności w niniejszej sprawie stanowi decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o "umorzeniu postępowania odwoławczego z uwagi na niedopuszczalność odwołania ze względu na uchybienie terminu w jakim powinno być wniesione". W ocenie organu odwołanie wniesione przez A.S. jest niedopuszczalne, złożone zostało bowiem z uchybieniem terminu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżone rozstrzygnięcie w istocie zawiera wewnętrzne sprzeczności zarówno co do jego formy, treści oraz wskazanej podstawy prawnej. Prezes ZUS zdaje się bowiem, z naruszeniem obowiązujących przepisach kodeksu postępowania administracyjnego dowolnie mieszać trzy odrębne instytucje proceduralne tj. umorzenie postępowania odwoławczego, stwierdzenie niedopuszczalności odwołania oraz stwierdzenie wniesienia odwołania z uchybieniem ustawowego terminu. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Umorzenie postępowania odwoławczego, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., ma zastosowanie w sytuacji jego bezprzedmiotowości. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., tj. podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2019 r. II OSK 2968/17 organ odwoławczy wydaje decyzję w trybie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. zarówno wtedy, gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jak i wtedy, gdy bezprzedmiotowość postępowania nastąpiła już po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji, np. w przypadku utraty mocy obowiązującej przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną jej wydania (w razie braku odmiennych przepisów przejściowych). Natomiast przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jest bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego np. w sytuacji stwierdzenia przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nadto, organ odwoławczy umarza postępowanie odwoławcze, jeżeli w toku postępowania na skutek zmiany przepisów określających właściwość instancyjną organ ten przestał być właściwy do rozpoznania odwołania od zaskarżonej decyzji. Z kolei zgodnie z przepisem art. 134 k.p.a., wskazanym jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Przywołany przepis nakłada na organ, do którego odwołanie zostało złożone, obowiązek ustalenia w postępowaniu wstępnym, tj. poprzedzającym merytoryczne rozpoznanie sprawy, kwestię dopuszczalność odwołania oraz zachowania terminu do jego wniesienia. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania i uchybienie terminowi nie ma charakteru merytorycznego, lecz jest rozstrzygnięciem dotyczącym istotnej kwestii procesowej a mianowicie, że odwołanie nie może zostać rozpoznane z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych bądź dlatego, że odwołanie nie zostało wniesione ustawowym terminie. W ocenie sądu te dwa rozstrzygnięcia są niekonkurencyjne. Organ nie może dowolnie rozstrzygać kwestii o niedopuszczalności odwołania a tym bardziej o uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, bądź to w postanowieniu wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. bądź to w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Organ musi ocenić czy zachodzą przesłanki do wydania postanowienia w oparciu o regulację zawartą w art. 134 k.p.a. czy też decyzji o której mowa w art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Przesłanki do ich wydania i forma procesowa są bowiem różne. O ile czasami kwestia niedopuszczalności odwołania i umorzenia postępowania odwoławczego z przyczyn podmiotowych może być w pewnych sytuacjach dyskusyjna, (przyjmuje się bowiem, że niedopuszczalność odwołania z tej przyczyny, że składający odwołanie nie jest stroną toczącego się postępowania, może organ stwierdzić postanowieniem, w sytuacjach ewidentnych, w sytuacjach spornych właściwą formą jest zaś umorzenie postępowania odwoławczego) o tyle kwestia uchybienia terminowi do złożenia odwołania, zawsze jest stwierdzana postanowieniem wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. Jak mowa wyżej, umorzenie postępowania odwoławczego dotyczy bezprzedmiotowości wszczętego już postępowania odwoławczego. Postępowanie nie może zaś się rozpocząć, jeżeli strona nie zachowa terminu do złożenia odwołania. W niniejszej sprawie ZUS zaskarżoną decyzją z 3 października 2023 r. umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., powołując się jednak na przesłankę (a właściwie odrębne dwie przesłanki) uzasadniającą wydanie postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. W ocenie Sądu jest to zabieg niedopuszczalny. Jak mowa wyżej umorzenie postępowania odwoławczego jest możliwe po uruchomieniu postępowania w przedmiocie rozpoznania odwołania, w sytuacji kiedy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, a nie kiedy organ stwierdzi, że odwołujący uchybił terminowi do złożenia odwołania. Decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. ma następczy charakter tj. organ wydaje ją po wstępnej ocenie skuteczności złożenia odwołania wykluczającej stosowania regulacji z art. 134 k.p.a. Zauważyć nadto należy, że przesłanki wydania rozstrzygnięcia w oparciu o ww. art. 134 k.p.a. – tj. niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminowi wniesienia odwołania są odrębnymi instytucjami proceduralnymi, wniesienie bowiem odwołania po terminie nie oznacza niedopuszczalności odwołania. Inne są bowiem przyczyny stwierdzania niedopuszczalności odwołania, a inne stwierdzania uchybienia terminowi wniesienia odwołania. Przepis art. 134 k.p.a. określa niezależne od siebie przeszkody do rozpatrzenia odwołania co oznacza, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania nie obejmuje przypadku utożsamianego z uchybieniem terminowi do jego wniesienia. Zagadnienie niedopuszczalności odwołania rozpatruje się zwykle, wyróżniając jej przedmiotowe i podmiotowe przyczyny. Te pierwsze kojarzone są z brakiem przedmiotu zaskarżenia oraz wyłączenia przez przepisy prawa możliwości kwestionowania decyzji w administracyjnym toku instancji. Z sytuacją niedopuszczalności odwołania z tych powodów mamy do czynienia wówczas, gdy: 1) decyzja nie weszła do obrotu prawnego przez jej doręczenie lub ogłoszenie stronie w formie ustnej; 2) zaskarżony akt lub czynność organu administracji nie jest decyzją w rozumieniu Kodeksu; 3) wyczerpano już administracyjny tok instancji; 4) z mocy przepisu ustawowego wyłączono możliwość zaskarżenia decyzji w administracyjnym toku instancji, przewidując inny środek ochrony (np. wniesienie odwołania lub powództwa do sądu powszechnego bądź skargi do sądu administracyjnego, z pominięciem administracyjnego trybu weryfikacji zapadłego rozstrzygnięcia); 5) zaskarżono decyzję, w stosunku do której strona skutecznie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, przez co zyskała ona przymiot ostateczności i prawomocności. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje przypadki zaskarżenia decyzji przez podmiot, który nie ma legitymacji procesowej do skorzystania z tego środka lub wniesienia odwołania przez stronę pozbawioną zdolności do czynności prawnych. Nie zawsze ustalenie, czy dany podmiot dysponuje w sprawie interesem prawnym, następuje we wstępnym stadium postępowania przed organem odwoławczym. Zbadanie tej okoliczności wymaga niekiedy przeprowadzenia czynności merytorycznych, co może łączyć się z koniecznością wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 3) – o czym była już mowa wcześniej. Ustalenie, czy odwołanie wniesiono z zachowaniem ustawowego terminu, jest z kolei warunkiem uznania dokonanej czynności za prawnie skuteczną. Merytoryczne rozpatrzenie odwołania mimo wniesienia go z uchybieniem terminu kwalifikowane jest – jeśli termin ten nie został przywrócony w trybie art. 59 k.p.a. – jako rażące naruszenie prawa, a więc wadliwość skutkująca uruchomieniem sankcji nieważności wobec wydanej przez organ odwoławczy decyzji. Wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, jakim jest stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, winno być poprzedzone bezspornymi ustaleniami, po pierwsze co do prawidłowości doręczenia stronie decyzji organu I instancji, od której środek zaskarżenia został wniesiony, a po drugie ustaleniami co do daty wniesienia tego środka zaskarżenia. Stwierdzenie uchybienia terminowi jest bowiem rozstrzygnięciem bardzo restrykcyjnym, gdyż zamyka stronie drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji. Skuteczne doręczenie decyzji stronie jest więc istotnym aspektem postępowania, gdyż wobec braku takiego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala w tej sprawie na ustalenie, którą w efekcie z instytucji proceduralnych wskazanych w art. 134 k.p.a. organ w tej sprawie zastosował i dlaczego (w uzasadnieniu odnosi się tylko do uchybienia terminu). Z treści uzasadnienia ani z akt sprawy nie wynika czy organ uznał niedopuszczalność odwołania i z jakich przyczyn, przedmiotowych czy podmiotowych. Analiza akt jak i treść uzasadnienia nie pozwala także na ustalenie czy organ uznał wniesienie odwołania za prawnie skuteczne. Co prawda organ przyjął, że decyzja Prezesa ZUS z 22 czerwca 2023 r. została Skarżącej doręczona 5 lipca 2023r. lecz w aktach administracyjnych przedłożonych wraz ze sprawą brak zarówno tej decyzji, jak i potwierdzenia doręczenia stronie tego dokumentu. W aktach znajduje się natomiast decyzja z 23 czerwca 2023 r. z urzędowym poświadczeniem doręczenia, z którego treści nie wynika jednak, aby dotyczył ww. decyzji. Organ nie wyjaśnił nadto w jaki sposób ustalił skuteczne doręczenie rozstrzygnięcia. Powyższe okoliczności powodują, że organ naruszył wskazane przepisy procesowe (art. 7, art. 77, art. 134 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Ww. przepisy k.p.a. mają w sprawie zastosowanie w oparciu o § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021r., poz. 1092 – dalej jako "rozporządzenie"). Niezalenie od powyższego zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia 3 października 2023 r. znak sprawy 010070/680/8160648/2022 postępowanie 353872041 została przez Sąd wyeliminowana z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. także z tego powodu, że zachodzą istotne wątpliwości czy decyzja ta nie jest dotknięta wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. czy nie dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inna decyzją ostateczną. Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ odwoławczy (błędnie określając nazwisko strony jako "P. "), rozpoznał tą decyzją sprawę na skutek odwołania E. C. z 30 lipca 2023 r. od decyzji ZUS z dnia 22 czerwca 2023 r. o zmianie wysokości świadczenia dobry start na rok szkolny 2022/2023 na dziecko M. S.. Organ wskazał, że decyzja ta została doręczona stronie 5 lipca 2023 r. Na tej podstawie organ stwierdził, że odwołanie zostało wniesione po upływie terminu na jego wniesienie i "umorzył postępowanie odwoławcze z uwagi na niedopuszczalność wniesienia odwołania ze względu na uchybienie terminu w jakim powinno być wniesione". Stwierdzić tymczasem należy, że w aktach administracyjnych sprawy zalega, kierowana również do "E. P." decyzja Prezesa ZUS z dnia 13 września 2023 r. o tożsamym znaku sprawy 010070/680/8160648/2022 i numerze postępowania 353872041, wydana po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń społecznych o zmianie wysokości świadczenia dobry start z dnia 22 czerwca 2023 r. na dziecko M. S. - utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję. Z dokumentu urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD) wynika, że decyzja została doręczona stronie 14 września 2023 r. Jak wynika bowiem z ustalonego stanu faktycznego po rozpoznaniu odwołania skarżącej (określonej w decyzji jako "E. P.") od decyzji ZUS z dnia 22 czerwca 2022 r. znak sprawy 010070/680/8160648. Z analizy akt administracyjnych niniejszej sprawy oraz innych spraw toczących się ze skarg E. C. wynika, że m.in. na skutek skargi na bezczynność organu w załatwieniu ww. odwołania z 30 lipca 2023 r. od dwóch decyzji ZUS w sprawie zmiany wysokości świadczeń dobry start i uznania części świadczeń za nienależnie pobrane organ ponownie przeanalizował te sprawy. W następstwie powyższego Prezes ZUS w dniu 3 października 2023 r. wydał, w trybie art. 113 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowienie (znak 010070/680/5198915/2023 post. 408358736), którym sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w ww. decyzji z 13 września 2023 r. (znak 010070/680/8160648/2022 postęp. 353872041) stwierdzając, że utrzymał nią w mocy w istocie inną decyzję ZUS bowiem dotyczącą świadczenia dobry start na to samo dziecko, lecz na inny rok szkolny 2021/2022. Organ odwoławczy sprostował "oczywista omyłkę" w ten sposób, że: - w miejsce błędnej daty odwołania do Prezesa ZUS "26.07.2022 r." wskazał prawidłową datę wniesienia odwołania , tj. "30.07.2023 r.", - w miejsce błędnego numeru sprawy "010070/680/8160648/2022" oraz błędnego numeru postępowania "35872041" wskazuje prawidłowy numer sprawy tj. "010070/680/5198915/2023" oraz prawidłowy numer postępowania tj. "408358736". Organ wyjaśnił, że pomyłka wynikała z faktu, że odwołanie wniesiono jednocześnie od dwóch decyzji dotyczących tego samego świadczenia tj. na rok szkolny 2021/2022 oraz 2022/2023 i wydając decyzję Prezesa ZUS wpisano numer sprawy i postępowania dotyczący świadczenia dobry start na rok szkolny 2022/2023 zamiast na okres 2021/2022, a w miejsce daty odwołania podano datę złożenia wniosku o świadczenie na rok szkolny 2022/2023. Postanowienie zawierało stwierdzenie o jego ostateczności oraz pouczenie o prawie wniesienia na nie skargi do wojewódzkiego sadu administracyjnego. Postanowienie doręczono stronie 4 października 2023 r. Sąd zważył, że powyższe postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 113 § 1 k.p.a. zatem dotknięte jest kwalifikowaną wadą skutkującą koniecznością stwierdzenia przez Sąd jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę rażące naruszenie prawa stanowi bowiem niedopuszczalna prawnie ingerencja organu administracji publicznej w merytoryczną treść ostatecznej decyzji administracyjnej w drodze postanowienia prostującego, o którym mowa w art. 113 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Określony zatem w art. 113 § 1 k.p.a. tryb dotyczy usuwania nieistotnych wad decyzji administracyjnej, przybierających m.in. postać oczywistych omyłek, polegających na widocznym, niebudzącym wątpliwości niewłaściwym użyciu, czy też opuszczeniu wyrazu, mylnej pisowni, bądź też wystąpieniu błędu rachunkowego, to jest nietrafnego doboru cyfr lub wyniku obliczeń, mimo wskazania, co do zasady prawidłowego sposobu przeprowadzenia operacji matematycznych. Wady te winny mieć charakter techniczny, pozostający bez wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia, gdyż sprostowanie w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do zmiany merytorycznej treści rozstrzygnięcia, czy też ponownego merytorycznego, odmiennego rozpoznania sprawy. W doktrynie i w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że przedmiotem postępowania o sprostowanie nie mogą być więc kwestie merytoryczne takie jak mylne ustalenia faktyczne czy też błędne zastosowanie przepisów prawa. Nie podlegają zatem w omawianym trybie sprostowaniu błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (por. wyroki NSA z 23 kwietnia 2001 r. II SA/863/00; z 24 września 1988 r. I SA 152/97; z 24 września 1999 r., IV SA 1184/97, 1 lipca 1999 r., IV SA 1067/97, niepubl.). W niniejszej sprawie natomiast Prezes ZUS ww. postanowieniem z 3 października 2023 r. w istocie zmienił przedmiot sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzja z 13 września 2023 r. zmierzając do sprostowania polegającego na zmianie podstawowych okoliczności stanu faktycznego decyzji organu odwoławczego i doprowadzenia do wskazania, że rozpoznał odwołanie od innej decyzji organu I instancji dotyczącej świadczenia z innego wniosku za inny rok , niż to rzeczywiście uczynił. Bez wątpienia takie działanie stanowi rażące naruszenie nie tylko normy wyrażonej w art. 113 § 1 k.p.a., lecz przede wszystkim jednej z zasad ogólnych postępowania administracyjnego tj. zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Należy wskazać, że dostrzeżone w treści lub przy wydaniu decyzji ostatecznej błędy lub kwalifikowane wady organ administracji może sanować tylko w trybach nadzwyczajnych określonych przepisami k.p.a. (vide rozdział XII i XIII) lub ustaw szczególnych. Ponadto organ w ww. postanowienie zawarł błędne pouczenie o tym, że postanowienie to jest ostateczne, oraz że przysługuje na nie skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 141 § 1 i 2 k.p.a., na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie (...). W sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (art. 144). Właściwy do rozpoznania zażalenia jest zatem organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Zgodnie z przepisem art. 113 § 3 k.p.a. na postanowienie w sprawie sprostowania służy zażalenie. Wobec powyższego oraz w związku z treścią § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" - na postanowienie Prezesa ZUS w sprawie sprostowania własnej decyzji wydanej na skutek odwołania strony od decyzji dotyczącej zmiany decyzji przyznającej świadczenie z programu "Dobry start" przysługuje stronie zażalenie do organu wyższego stopnia. W tym zakresie bowiem Prezes ZUS działa jako organ I instancji. Dopiero po wyczerpaniu przez stronę tego trybu zaskarżenia w administracyjnym toku instancji, przysługuje stronie ewentualnie skarga do sądu administracyjnego na ostateczne postanowienie organu II instancji (tu organu wyższego stopnia nad Prezesem ZUS). Sąd zważył nadto, że na podstawie wskazanych regulacji prawnych w sprawie tej nie mogą mieć zastosowania przepisy szczególne dotyczące zażaleń od decyzji Zakładu zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 497), w szczególności wyłączenie prawa do zażaleń na postanowienia o których mowa w art. 83b tej ustawy. Wskazać dodatkowo należy, że ww. postanowienie o sprostowaniu Prezesa ZUS z 3 października 2010 r. nie wywołało jeszcze skutków prawnych bowiem nie weszło do obrotu, a już tego samego dni organ odwoławczy wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze od tej samej decyzji organu I instancji z 22 czerwca 2023 r., od której rozpoznał już odwołanie uprzednio ostateczną decyzją z 13 września 2023 r. W konsekwencji skoro pozostaje w obrocie prawnym decyzja Prezesa ZUS z 13 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia 22 czerwca 2023 r. o zmianie decyzji o przyznaniu świadczenia na dziecko na rok 2022/2023 to tym samym zaskarżona decyzja z 3 października 2023 r. ponownie rozpoznająca odwołanie i utrzymując w mocy tę samą decyzję dotknięta będzie kwalifikowaną wadą –tzn. została wydana z sprawie już rozstrzygniętej przez Prezesa ZUS inną decyzją ostateczną (res iudicata). Także i z tego powodu dla końcowego załatwienia sprawy koniecznej jest w niniejszej sprawie wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno dotkniętego wadą nieważności postanowienia Prezesa ZUS prostującego z 3 października 2023 r. jak i wydanej w wyniku wadliwego postępowania zaskarżonej decyzji z tego samego dnia. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższą ocenę prawną, zgodnie z którą ostateczną decyzją z 13 września 2023 r. po rozpoznaniu odwołania skarżącej E. C. została utrzymana w mocy decyzja ZUS (Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin) z dnia 22 czerwca 2023 r. (znak 010070/680/8160648/2022, postępowanie 353872041) o zmianie wysokości świadczenia "Dobry start" przyznanego na rok szkolny 2022/2023 oraz ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W tej sytuacji pozostaje nadal nierozpoznane przez organ II instancji odwołanie skarżącej z 30 lipca 2023 r. od decyzji ZUS z dnia 23 czerwca 2022r. (znak sprawy 010070/680/5198915/2023, postępowanie 408358736) dotyczącej roku szkolnego 2022/2023 r. Odnosząc się końcowo do wniosków i zarzutów skargi wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z ww. § 30 rozporządzenia właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji ZUS w sprawie świadczenia "dobry start" jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. W myśl zaś art. 187a ust. 2d ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS. Odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku z 1 sierpnia 2023r. powinno zostać skierowane do Prezesa ZUS (za pośrednictwem organu administracji publicznej I instancji) jako do właściwego organu wyższego stopnia – zgodnie z pouczeniem zawartym w ww. decyzji. Odwołanie od decyzji zmieniającej decyzję w sprawie przyznania świadczenia w ramach programu "Dobry start" jak również ustalającej nienależnie pobrane świadczenia Skarżąca skierowała natomiast błędnie do sądu powszechnego – co nie może zostać ocenione jako działanie skuteczne w myśl ww. powołanych przepisów, jednakże wymagało od organów administracji publicznej (właściwych do rozpoznania spraw w przedmiocie świadczeń "Dobry strat") co najmniej wezwania Skarżącej do złożenia wyjaśnień co do jej rzeczywistej woli poddania kontroli zaskarżonego aktu przez uprawniony do tego organ administracji (zgodnie z art. 9 k.p.a.). Czego w sprawie także zabrakło. Wobec zarzutu skargi należy wskazać ponownie, że wbrew oczekiwaniu skarżącej Sąd Rejonowy we Włocławku nie był właściwy do rozpatrzenia jej odwołania od decyzji ZUS w sprawach świadczenia z programu "dobry start". ZUS prawidłowo pouczył stronę o przysługującym od tej decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa odwołaniu do Prezesa ZUS. Z kolei od decyzji tego organu przysługiwało prawo wniesienia skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nadmienić przyjdzie, że Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, że po przekazaniu ww. odwołania Skarżącej przez organ zgodnie z jego treścią do Sądu Rejonowego we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – sąd ten postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r. sygn. IVU 156/23, na podstawie art. 464 k.p.c. uznał się niewłaściwy do rozpoznania sprawy i przekazał ją Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Bydgoszczy zgodnie z właściwością. Postanowieniami z 20 września 2024 r. tutejszy Sąd odrzucił skargi na ww. decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiednio: z dnia 22 czerwca 2023 r. znak 010070/680/8160648/2022 (sygn. II SA/Bd 54/24) oraz z 23 czerwca 2023 r. znak 010070/680/5198915/2023 (sygn. II SA/Bd 1332/23). Sąd nie uwzględnił wniosku zawartego w odpowiedzi na skargę o jej odrzucenie. Przesłanki odrzucenia skargi zostały określone w art. 58 § 1 p.p.s.a. Wśród nich jest niedopuszczalność skargi (pkt 6), która występuje, gdy skarga zostanie wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia albo bez uprzedniego wezwania na piśmie do usunięcia naruszeń prawa, gdy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Autor odpowiedzi na skargę powołał się na art. 37 § 1 k.p.a., wskazując na brak wniesienia ponaglenia. Przepis ten jednak nie ma w sprawie zastosowania albowiem odnosi się do ponaglenia jako instrumentu przysługującego stronie w przypadku bezczynności organu. Przedmiot skargi jest natomiast decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kończącą postępowanie odwoławcze prowadzone w sprawie nienależnie pobranych zdaniem organów ZUS przez Skarżącą świadczeń. Z tych wszystkich względów Sąd uwzględnił skargę orzekając jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.