II SA/Bd 1291/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy C., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823), odmówił przyznania skarżącemu S. K. wnioskowanej pomocy w postaci drzewa opałowego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że dochód skarżącego w łącznej wysokości [...] zł (renta rolnicza – [...] zł, dodatek pielęgnacyjny – [...] zł) przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone na kwotę 542,00 zł, kwalifikujące do przyznania zasiłku celowego, co wyklucza możliwość udzielenia skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego, pomimo iż spełnia on kryterium sytuacyjne, gdyż jest osobą chorą, posiadającą wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, iż w sprawie rozważył również kwestię przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, które to świadczenie w odróżnieniu od zasiłku celowego nie jest uwarunkowane koniecznością spełniania kryterium dochodowego, niemniej jednak – jak podkreślił - z uwagi na brak wystąpienia w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku, zobligowany był odmówić przyznania także tej formy pomocy. Organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby skarżący ponosił wysokie koszty leczenia i opał za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na jego szczególnie trudną sytuację finansową. Dodatkowo organ zaznaczył, że pracownik socjalny oferował skarżącemu przekazywanie żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., jednakże ww. zrezygnował z tej formy pomocy składając stosowne oświadczenie w dniu [...], a ponadto wskazał, że częste korespondowanie skarżącego z różnymi instytucjami może przyczyniać się do marnotrawienia własnych zasobów finansowych. Od ww. decyzji skarżący wniósł odwołanie. Wskazując na swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną oraz finansową stwierdził, że kwalifikuje się do uzyskania pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. Skarżący w szczególności powołał się na chorobę alkoholową, schizofrenię, depresję, łojotokowe zapalenie skóry, ubóstwo oraz konieczność spłaty kredytów i pożyczek, powziętych m.in. na zakup węgla. Zaznaczył również, ze z powodu braku wyschniętego drewna, znajduję się w beznadziejnej sytuacji życiowej, gdyż uniemożliwia mu to ogrzewania mieszkania. Po rozpatrzeniu ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Wskazując w uzasadnieniu decyzji, że z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że źródło jego utrzymania w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rolnicza, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi [...] zł i, że od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, organ II instancji stwierdził, że w sprawie z uwagi na chorobę i niepełnosprawność strony spełnienie kryterium sytuacyjnego, wynikającego z art. 3 u.p.s. jest niewątpliwe, niemniej trafne jest stanowisko organu I instancji, iż skarżącemu pomimo tego zasiłek celowy nie przysługuje, albowiem uzyskiwany przez niego dochód w wysokości [...] zł, przekracza próg dochodowy wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.s. tj. kwotę 542 zł. Uzyskania świadczenia w postaci zasiłku celowego wymaga zaś, jak podkreślił organ, spełniania zarówno kryterium sytuacyjnego, jak i dochodowego. W ocenie organ II instancji prawidłowo także w sprawie organ I instancji zweryfikował możliwości przyznania skarżącemu pomocy w oparciu o przepis art. 41 u.p.s., odwołujący się do przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, słusznie stwierdzając, że ponoszone przez skarżącego koszty zakupu lekarstw ([...] zł) i opał za energię elektryczną ([...] zł), nie wskazują na jego szczególnie trudną sytuację finansową. Ponadto organ odwoławczy uznał, że rezygnacja przez skarżącego z zaoferowanej przez pracownika socjalnego pomocy w formie odbioru żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., wiąże się z pogarszaniem przez samego skarżącego swojej sytuacji bytowej, gdyż zaoszczędzone na zakup żywności pieniądze skarżący mógł przeznaczyć na realizację innych potrzeb. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę, zarzucając naruszenie art. 41 u.p.s. i nie wykazanie przez organ braku środków finansowych na przyznanie mu wnioskowanej pomocy. Skarżący podkreślił, że okoliczność niedogrzewania mieszkania przyczyniała się do pogorszenia jego stanu zdrowia. Ponownie powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w jej art. 7 pkt 2-15, to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 u.p.s.). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy, zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a ww. rozporządzenia rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 542 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z jej art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z dokumentu w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] i z decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] bezsprzecznie wynika, iż źródło dochodu strony, stanowi renta rolnicza wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Świadczenia te, stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w łącznej wysokości [...] zł, a więc kwocie przekraczającej ww. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (542 zł). Okoliczność, że wskazana kwota objęta jest potrąceniem komorniczym w wysokości [...] zł, nie stanowi w świetle regulacji art. 8 ust. 3 i 4 ww. ustawy, postawy do jego uwzględnienia przy obliczaniu dochodu skarżącego, gdyż potrącenie to nie jest związane z obowiązkiem alimentacyjnym. Z uwagi więc nie niespełnienie w sprawie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, jako warunku możliwości otrzymania pomocy w formie zwykłego zasiłku celowego, organy obu instancji zobligowane były odmówić skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, pomimo iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne, gdyż skarżący jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. W tej sytuacji w sprawie rozważono możliwość przyznania skarżącemu pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, uzależniona jest od stwierdzenia wystąpienia w konkretnej sprawie przesłanki szczególnie uzasadnionej sytuacji, warunkującej udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak samo zresztą jak i zwykłego zasiłku celowego, mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Potwierdza to użyty w cytowanym przepisie zwrot "może", który świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok NSA z 11.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10). Uznanie nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz, jak słusznie podkreśli to skarżący, własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Rozważenie jednak sprawy z punku widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznana administracyjnego, winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście występuje szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż to kryterium stanowi warunek konieczny i obligatoryjny możliwości przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero po ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę ww. okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do sytuacji skarżącego, nie zachodzi taka szczególna sytuacja, uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28.08.2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07). Szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to zatem przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, mające charakter zdarzeń nadzwyczajnych i nagłych, powodujących bardzo dotkliwe skutki dla osoby wnioskującej o pomoc państwa. Są to więc sytuacje, które w żaden sposób nie można zakwalifikować jako typowe sytuacje osób potrzebujących pomocy państwa w przezwyciężeniu codziennych trudności życiowych. W tym kontekście należy mieć na uwadze, że specjalny zasiłek celowy dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Specjalny zasiłek celowy nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. Z poczynionych uwag w sposób niemogący budzić wątpliwości wynika, że przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Tego natomiast w rozpatrywanej sprawie zabrakło, gdyż wnioskowanej potrzeby skarżącego i przyczyny jej braku, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można zakwalifikować jako sytuacji nadzwyczajnej, wyjątkowej, rzadkiej, szczególnie ciężkiej i wyraźnie odbiegającej od typowych potrzeb osób kwalifikujących się ze względu na kryterium dochodowe do otrzymania pomocy państwa. W sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje od wielu lat, jak podał, na schizofrenię, chorobę alkoholową, depresję, a także na łojotokowe zapalenie skóry i inne schorzenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Biorąc zatem pod uwagę wysokość i stałość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, stan zdrowia skarżącego (stałe, długotrwałe schorzenia) i wysokość wykazanych w związku z nim kasztów leczenia (rachunki za zakup lekarstw na kwotę [...] zł – k. 10 akt administracyjnych), nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz ponoszonych w efekcie tej sytuacji kosztów. Okoliczności te nie mają bowiem charakteru zdarzeń szczególnych, nie dających się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać ich za zdarzenia nadzwyczajne, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem nie dających się przewidzieć wydarzeń. Istotne jest także, ze specjalny zasiłek celowy, na co wskazano powyżej, nie może być traktowany jako rekompensata za poniesione przez stronę wydatki (np. w związku z zaciągniętymi kredytami), ani stanowić dodatkowego źródła dochodu. Nie bez znaczenia dla sprawy jest również okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy w postaci żywności. Skorzystanie z niej mogłoby w pewnym stopniu poprawić sytuację skarżącego. Uznając więc, że żadna szczególna okoliczność świadcząca o wyjątkowości sytuacji skarżącego w sprawie nie zaistniała oraz, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły i oceniły okoliczności sprawy w świetle przepisów art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, Sąd stwierdził, iż zaskarżona jaki i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Wnioskodawcy nie przysługuje zwykły zasiłek celowy, z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś specjalny zasiłek celowy, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy podkreślić, że ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy, znajduje odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącego, właściwie oceniając ją w kontekście przesłanek otrzymania wsparcia z pomocy społecznej w formie zarówno zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.