II SA/Bd 1296/14

Dnia 20 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 15 lipca 2014 r. R. W. - zwanego dalej skarżącym o wpis do ewidencji producentów – Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (zwany dalej "Kierownikiem Biura Powiatowego ARMiR") - odmówił skarżącemu wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kierownik Biura Powiatowego ARMiR wskazał, że we wniosku strona zaznaczyła, że pozostaje w związku małżeńskim i z tego powodu wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych we wniosku poprzez podanie danych współmałżonka. W odpowiedzi na wezwanie strona złożyła korektę danych oraz oświadczenie i umowę majątkową małżeńską i o podział majątku wspólnego z dnia 20.08.1999 r., umowa przeniesienia własności i ustanowienia hipoteki z dnia 18.07.2014 r., sprostowanie umowy z dnia 16.04.2014 r., zaświadczenie o udzieleniu kredytu oraz umowę Nr [...] o kredyt złotowy inwestycyjny na zakup gruntów rolnych z dnia 04.07.2014 r. W trakcie rozpatrywania przedmiotowego wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARMiR ustalił, że małżonek wnioskodawcy ma już nadany numer w krajowym systemie ewidencji producentów. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zgodnie z umową małżeńską z dnia 20.08.1999r. każde z małżonków prowadzi oddzielnie własne rozliczenia finansowe, które są gwarantowane w prawie polskim. Ponadto strona oświadczyła, że wszystkie dokumenty i oświadczenia w niniejszej sprawie są w posiadaniu Biura Powiatowego ARiMR w B. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. (zwany dalej "Dyrektorem Oddziału Regionalnego ARMiR") decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4 ww. ustawy, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR w przypadku małżeństwa, numer identyfikacyjny nadawany jest tylko jednemu małżonkowi, bez względu na to, czy między małżonkami istnieje wspólność majątkowa - gospodarstwo stanowi współwłasność małżonków, czy też w związku z rozdzielnością majątkową gospodarstwa rolne pozostają odrębną własnością małżonków. Organ zaznaczył, iż przepis art. 12 ust. 4 nie różnicuje sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z tymi małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa rolne, niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, czy ekonomicznie. Istotne znaczenie ma tutaj fakt istnienia związku małżeńskiego. Bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostaje, zatem okoliczność umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami. Posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego ze strony współmałżonka producenta rolnego, który wpisany jest do ewidencji producentów i legitymuje się numerem identyfikacyjnym, nie uprawnia współmałżonka posiadającego oddzielne gospodarstwo rolne, jako jego majątek osobisty, do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 08.07.2009 r. Sygn. akt II GSK 1092/08). W opinii organu odwoławczego dla potrzeb ewidencji gospodarstw rolnych, w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, gospodarstwo rolne stanowiące odrębną własność współmałżonków traktuje się jako jedno gospodarstwo rolne, co wynika z art. 8 w związku z art. 12 ust. 4 tej ustawy. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie mógł nadać skarżącemu numeru identyfikacyjnego w myśl przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, ponieważ naruszyłby tym samym treść obowiązującego przepisu prawa, jakim jest art. 12 ust. 4 ww. ustawy zgodnie, z którym w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie: - art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie ujawniające się brakiem podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak uznania, że - w okolicznościach niniejszej sprawy - doszło do naruszenia podstawowej zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, - art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak uznania, że - w okolicznościach niniejszej sprawy - doszło do naruszenia podstawowej zasady informowania strony postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw, jak również udzielania jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sytuacji, gdy organ administracji publicznej miał obowiązek udzielenia skarżącemu informacji o orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jako przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a w związku z tym obowiązek udzielenia wskazówek co do wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie postępowania w trybie art. 98 k.p.a., art. 11 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i działanie wbrew tzw. zasadzie przekonywania, art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez jego błędne zastosowanie i oparcie na nim rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego Trybunał Konstytucyjny orzekł o jego niekonstytucyjności. Ponadto skarżący wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do momentu upływu terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 12 ust. 4 ww. ustawy, jako przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a wyznaczonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2013 r., P 40/12 stwierdzającego niekonstytucyjność w/w przepisu w zakresie, w jakim nie przewiduje on dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Podczas rozprawy przed tut. Sądem w dniu 20 stycznia 2015 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż cofa wniosek o zawieszenie postępowania zawarty w skardze, bowiem od 1 stycznia 2015 r. weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestie ewidencjonowania oraz nadawania numeru identyfikacyjnego producentom rolnym - ustawa z dnia 18 grudnia 2014 r. poz. 1872. Ustawodawca zgodnie z wyrokiem TK uwzględnił możliwość nadania odrębnego numeru każdemu z małżonków, jeżeli prowadzą odrębne gospodarstwo rolne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego aktu organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. z punktu widzenia jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a," wynika zaś, że zaskarżony akt (decyzja, postanowienie) ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ocena zgodności z prawem decyzji w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów rolnych i nadania numeru identyfikacyjnego, powinna odbywać się w oparciu o kryterium określone w art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Należy wskazać, że nadanie numeru identyfikacyjnego jest czynnością materialno-techniczną organu administracji publicznej. Czynność ta jednak może być dokonana jedynie wówczas, gdy podmiot spełnia warunki przewidziane w przepisach ustawy. Stosownie do art. 12 ust. 1 ww. ustawy numer identyfikacyjny nadaje się jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów. W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę (ust. 4 cyt. artykułu). W art. 13 ust. 1 ww. ustawy uregulowano kwestię odmowy wpisu do ewidencji producentów. Zgodnie z tym przepisem, kierownik biura powiatowego ARiMR odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, dokonania tego wpisu, jeżeli wnioskodawca nie jest producentem lub został mu już uprzednio nadany numer identyfikacyjny. Podstawową odmowy nadania tego numeru, jak wskazał organ, był fakt posiadania przez małżonka strony numeru identyfikacyjnego. Bezsporne w sprawie jest to, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Wyraźnie to zostało przez niego wskazane we wniosku z dnia 25 lipca 2014 r. o wpis do ewidencji producentów oraz w odwołaniu z dnia 3 września 2014 r. Zdaniem Sądu, w świetle treści art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji obowiązującego w dacie rozstrzygania przez organy małżonkowie powinni otrzymywać jeden numer identyfikacyjny, niezależnie od tego czy współposiadają lub wspólnie prowadzą gospodarstwo, czy też nie. Ustawodawca nie zróżnicował bowiem sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z tymi małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie. Rozstrzygającym w tej materii jest fakt pozostawania w związku małżeńskiego. Przepis art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji nie odwołuje się w swojej regulacji do stosunków majątkowych istniejących między małżonkami. Na tle wykładni tej normy Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już kilkakrotnie – por. wyrok z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt: II GSK 1092/08, wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 23/09, wyrok z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 802/09 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyrokach tych Sąd wskazywał, że uczestnictwo producenta rolnego w programach pomocowych w ramach Unii Europejskiej nie jest obowiązkowe, wymaga akceptacji zainteresowanego producenta rolnego. Sąd podniósł, iż kwestię statusu producenta rolnego, jego praw i obowiązków normują przepisy prawa wspólnotowego i krajowego. Kwestia wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego - dla celów ubiegania się producenta rolnego o świadczenia objęte programami pomocowymi przewidzianymi w Unii Europejskiej - normowana jest zasadniczo bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa publicznego. Przepisy prawa prywatnego mogłyby znaleźć zastosowanie tylko wówczas, jeżeli wyraźnie tak stanowiłby odpowiedni przepis normujący kwestie związane z przynależnością rolnika w omawianych programach pomocowych, mający charakter normy prawa publicznego. We wszystkich powołanych wyżej wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji, obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Posiadanie nawet odrębnego gospodarstwa rolnego przez małżonka producenta rolnego, jak wskazywał Sąd, nie uprawnia współmałżonka do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru ewidencyjnego. W rozpoznanej sprawie organy nie kwestionowały istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej oraz posiadania odrębnego majątku w postaci gospodarstwa rolnego – odrębnego organizacyjnie, technicznie i ekonomicznie, co podkreślał skarżący. Skład orzekający w sprawie podzielił wyrażone, na tle podobnych jak w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych, stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w powołanych wyżej wyrokach, iż brak jest przepisu prawa, który w wymienionej sytuacji pozwalałby na posiadanie przez małżonków dwóch numerów ewidencyjnych. Uchylając wyrok Sądu I instancji - w którym przyjęto dopuszczalność nadania osobnych numerów identyfikacyjnych małżonkom, jeżeli istnieje pomiędzy nimi rozdzielność majątkowa, bądź którzy prowadzą odrębne gospodarstwa rolne, stanowiące majątek odrębny każdego z małżonków - Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż: "Nie sposób przy tym uznać, aby brak odpowiedniej regulacji prawnej, która uwzględniałaby racje skarżącej, był wynikiem niedopatrzenia ze strony ustawodawcy. Tak nie jest. Zasadą jest bowiem, że wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach obejmują również prowadzącego gospodarstwo rolne współmałżonka rolnika." W świetle powyższego, zarzut dokonania przez organy błędnej wykładni art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji nie jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że przepis art. 12 ust. 4 został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził jego niezgodność z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 18 Konstytucji. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny postanowił w sentencji wyroku, że niekonstytucyjny przepis traci moc z upływem 18 miesięcy od ogłoszenia wyroku tj. z upływem 18 miesięcy licząc od dnia 13 grudnia 2013 r. (Dz. U. 2013 r., poz. 1537). Możliwość określenia przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu innego niż data ogłoszenia wyroku wynika wprost z art. 190 § 3 Konstytucji. Rozważając skutki takiego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 137/12) wyjaśnił, że "Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej przepisu ustawy ma ten skutek iż mimo, że obalone zostało w stosunku do niego domniemanie konstytucyjności, przepis ten winien być stosowany przez wymiar sprawiedliwości. Do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis ustawy zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów." Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej uznać należy, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji jest nadal przepisem obowiązującym i musi być stosowany do czasu jego uchylenia lub do czasu upływu wskazanych wyżej 18 miesięcy. Zauważyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny odraczając utratę mocy obowiązującej omawianego przepisu wyraźnie wyjaśnił, dlaczego tak czyni. Wskazał, że nie jest wystarczające dla przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją wyeliminowanie art. 12 ust. 4 z ustawy o krajowym systemie ewidencji. Stwierdził, że konieczna jest szersza interwencja ustawodawcy polegająca na opracowaniu przepisów, które będą przeciwdziałać nadużyciom i przyznają organom administracji kompetencje kontrolne w trakcie postępowania o wpis a także później po dokonaniu wpisu. To właśnie obecny brak uregulowania tych kwestii wywołał konieczność odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu uniemożliwiającego posiadanie odrębnych numerów identyfikacyjnych przez małżonków, między którymi została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji był w dacie orzekania przez organy administracji I jak i II instancji przepisem obowiązującym i musiał być przez nie stosowany. Prawidłowa wykładnia przepisu nie pozwalała wówczas na nadanie małżonkom dwóch numerów identyfikacyjnych także w sytuacji istnienia między nimi rozdzielności majątkowej i prowadzenia przez nich dwóch odrębnych gospodarstw rolnych, bowiem przepis nie przewiduje żadnych wyjątków od regulacji, że małżonkom nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Skoro organ, nadał żonie skarżącego numer identyfikacyjny, to prawidłowym było odmówienie skarżącemu nadania numeru identyfikacyjnego. W tym stanie rzeczy, zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji uznać należy za nieusprawiedliwione. Należy również wskazać, że przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności z dnia 23 października 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1872) uwzględniły możliwość nadania odrębnego numeru każdemu z małżonków, jeżeli prowadzą odrębne gospodarstwo rolne. Tak więc nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżący wystąpił z takowym wnioskiem ponownie. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.