II SA/Bd 130/06

Dnia 5 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Anna Klotz Protokolant: Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] 2005r. nr [...], po rozpoznaniu z urzędu sprawy A. D. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta I. z dnia [...] 2005r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego na syna J. i przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, orzekło stwierdzić nieważność wyżej wymienionej decyzji Prezydenta Miasta I. z dnia [...] 2005r. o podanym wyżej numerze w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten przewiduje, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, chyba, że a) drugi z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Ustalono, że A. D. jest osobą samotnie wychowującą dziecko - syna J. Wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] 2000r. zostało rozwiązane małżeństwo strony przez rozwód, bez orzekania o winie. Sąd powierzył skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem J. i nałożył na niego obowiązek ponoszenia w całości kosztów utrzymania i wychowywania syna. Skarżący nie występował o zasądzenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna od drugiego z rodziców. W ocenie SKO zachodziły negatywne przesłanki z art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji wydając decyzję o przyznaniu w tej sytuacji zasiłku rodzinnego rażąco naruszył obowiązujące prawo. A. D. złożył odwołanie od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] 2006r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] 2005r. nr [...]. Powołano się ponownie na treść art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przywołano argumentację zawartą w decyzji I instancji. Podniesiono, że przepis jest tak skonstruowany, że niezbędne byłoby wystąpienie w stosunku do drugiego rodzica o alimenty. Sąd mógłby oddalić także roszczenie, względnie je wzajemnie zasądzić, mimo, że mogłoby to, jak wskazuje odwołujący spowodować w rzeczywistości przedkładanie tej samej kwoty dwukrotnie "z ręki do ręki". A. D. złożył skargę na powyższe rozstrzygnięcie. Wskazał, że decyzja Prezydenta Miasta I. z [...] 2005r. została doręczona jego synowi (syn odebrał decyzję z powodu nieobecności skarżącego) a następnie, gdy zgłosił się z nią do Urzędu Miasta została mu zabrana przez urzędnika, który oświadczył, że decyzja jest nieważna. Skarżący podnosi, że w pisemnym uzasadnieniu SKO dopuściło się manipulacji przepisów prawnych pomijając, że syn Jan jest na utrzymaniu matki. Skarżący uważa, że decyzja SKO z [...] 2006r. jest dla niego krzywdząca, a uzasadnienie niezrozumiałe ponieważ decyzja Prezydenta Miasta I. przyznała zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, a pominęła dodatek z tytułu osoby samotnie wychowującej, a SKO pozbawiło go tych świadczeń uzasadniając to tym, że nie wystąpił do sądu o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej nieuwzględnienie . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Na wstępie należy poczynić trzy uwagi redakcyjno - organizacyjne. Po pierwsze - posługując się tytułem ustawy w tekście uzasadnienia decyzji należy wskazać jej datę i miejsce publikacji, a nie ogólnie powoływać się na ustawę o świadczeniach rodzinnych (za pierwszym razem należy podać pełne "dane" ustawy, a dalej można posługiwać się skrótem). Po drugie - uzasadnienie decyzji zapadłej w trybie odwoławczym musi być przekonywujące i winno ustosunkować się do zarzutów odwołania. W rozpatrywanej sprawie nie do wszystkich zarzutów ustosunkowano się. Po trzecie - sądowi nie przedstawiono akt w których zapadła decyzja będąca przedmiotem stwierdzenia nieważności. Nie pozwala ta na pełne ustosunkowanie się do stwierdzeń skargi i oceny odwołania. Zasadniczym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie przyczyny wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanej sprawie skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego rozpatrującego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawie (art. 127 § 3 K.p.a.) był taki sam jak przy wydawaniu decyzji w l instancji. Takie postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego było niewątpliwie oparte na poglądzie wypowiedzianym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.3.2002 r. sygn. III RN 15/01 (OSNP z 2002 r. nr 18, poz. 423), który co prawda został wypowiedziany na tle Ordynacji podatkowej (obecnie art. 135 § 1 pkt 6) ale ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu administracyjnym: "Wyłączenie pracownika na podstawie art. 130 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) dotyczy tylko osoby, która orzekała w sprawie w pierwszej instancji a po wydaniu decyzji została przeniesiona (oddelegowana) do organu drugiej instancji i miałaby orzekać w tej sprawie." Poglądy wypowiadane na ten temat w orzecznictwie nie są jednolite. Reprezentowane są oceny, jak w cytowanym wyroku S.N., że "w przypadku podejmowania decyzji w trybie art. 127 § 3 K.p.a. nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a." (wyrok NSA z 15.4.1999 r. sygn. II SA 291/99, LEX nr 46798, podobnie wyrok NSA z 23.6.1999 r. sygn. IV SA 1037/97, LEX nr 47868) Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu. Członkowie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którzy uczestniczyli w wydaniu decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności, są wyłączeni od rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.). Zasadą postępowania administracyjnego, a także regułą konstytucyjną jest zasada dwuinstancyjności postępowania. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, o jakim mowa w art. 127 § 3 K.p.a., różni się od odwołania tym, że nie ma cechy dewolutywnosci, jest bowiem rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Celem ponownego rozpoznania sprawy (odwołania) jest nie tylko ustosunkowanie się do twierdzeń odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), ale ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. Skarżący ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, w tym, aby jego sprawa była rozpoznana przez inny skład orzekający. Reguła ta jest gwarancją zachowania obiektywizmu, prawdy materialnej i gwarancją praworządności, w tym sprawiedliwości proceduralnej. Należy uznać, że wskazana przyczyna wyłączenia pracownika, o jakim mowa w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. legła u podstaw tego przepisu. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 24.1.2003 r. sygn. II SA 4092/01, że "przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. o wyłączeniu pracownika organu administracji publicznej od udziału w sprawie, która rozpatrywał w niższej instancji, jak to podnosi się w piśmiennictwie prawniczym i orzecznictwie sądowym, ma również zastosowanie do pracownika naczelnego organu administracji publicznej, który wydał decyzji w sprawie i w związku z tym nie może otrzymać upoważnienia do ponownego jej rozstrzygnięcia na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy (np. wyrok NSA z dnia 24 maja 1983 r., l SA 1714/82, ONSA z 1983 r. Nr 1, póz. 35). Przez "niższą instancję", o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., należy zatem rozumieć nie tylko organ strukturalnie i funkcjonalnie wyodrębniony od organu wyższego stopnia, lecz także każdy inny, który wydał decyzje nieostateczną." (tak samo uchwała NSA z 28.10.2002 r. FPS 11/02, ONSA 2003 r. nr 2, póz. 45, wyrok WSA z 16.3204 r. III SA 2241/02, LEX nr 149561, wyrok NSA z 10.1.2003 r. V SA 1230/02 LEX nr 158833, wyrok NSA z 24.5.1983r. l SA 1714/82 ONSA z 1983 r. nr 1 póz. 35, podobnie A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Zakamycze 2005 wyd. II teza 9 do art. 24, M. Szubiakowski, M.Wierzbowski, A. Wiktorowska Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne C.H. Beck Warszawa 1996 r. str. 63). Wydanie decyzji przez pracowników, który podlegają wyłączeniu, stanowi uchybienie procesowe uzasadniające wznowienie postępowania. W takiej sytuacji sąd administracyjny, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję. W oparciu o wskazany przepis orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji.