II SA/Bd 1319/10

16 grudnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2010r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi 1. oddala skargę, 2. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz skarżącej Z.K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem nadpłaconego wpisu. II SA/Bd 1319/10 UZASADNIENIE Aktem własności ziemi z dnia [...] r. nr [...] Powiatowa Komisja ds. Uwłaszczenia w [...] przekazała na własność T. i S. małżonków W. nieruchomość oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 111 o powierzchni 4,32 ha, położoną w Cz. Opisana wyżej decyzja stała się ostateczna z dniem 2 maja 1974r. W dniu 14 lipca 2010r. Z. K. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnioskiem [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu własności ziemi z dnia [...]r. W ocenie wnioskodawczyni przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 2 oraz art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27 poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) Powołując się na brzmienie art. 2 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych strona wskazała, że nieruchomości, na których właściciele nie gospodarują osobiście lub przy pomocy członków rodziny pozostających we wspólności domowej od lat pięciu do dnia wejścia w życie ustawy z powodu stałego zatrudnienia w innych zawodach niż praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym albo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, mogą być przekazane na własność dotychczasowych posiadaczy zależnych (dzierżawców lub władających z innego tytułu) albo przejęte przez Państwo. Tymczasem T. i S. małżonkowie W. nie posiadali żadnego tytułu prawnego do władania tą nieruchomością, gdyż umowę dzierżawy z 5.11.1960r. zawarli ze S. S. sekundo voto P., która nie była właścicielką tego gospodarstwa i dlatego nie była uprawniona do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy oraz przekazania przedmiotowej działki we władanie małżonków T.i S. W. W ocenie wnioskującej, w stanie faktycznym tej sprawy nie został również spełniony żaden z warunków przewidzianych w art. 5 ustawy do nabycia nieruchomości nieodpłatnie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia[...] nr [...] wydanego przez Powiatową Komisję ds. Uwłaszczenia w [...] na mocy której przekazało na własność T. i S. małżonków W. nieruchomość oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 111 o powierzchni 4,32 ha, położoną w Cz. b. powiat B., zapisaną w księdze wieczystej KW 6382, stanowiącą dotychczas własność A. T.- matki wnioskodawczyni. Organ, powołując się na brzmienie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700), stwierdził, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Z przepisu art. 63 ust.3 tej ustawy wynika także, że prowadzone w tego rodzaju sprawach postępowania administracyjne podlegają umorzeniu. Organ wskazał ponadto, że konstytucyjność powołanego wyżej przepisu była przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 maja 2000r. w sprawie SK 29/99 wyraził pogląd, że art. 63 ust.2 i 3 wymienionej ustawy jest zgodny z art. 77 ust.2 Konstytucji RP i nie jest niezgodny z art. 77 ust.1 oraz z art. 78 Konstytucji RP Z. K. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, że w sprawie decyzja uwłaszczeniowa wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż małżonkowie W. nie spełniali przesłanek do nabycia nieruchomości w trybie przewidzianym w tej ustawie. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa narusza-w ocenie odwołującej –zasady Państwa prawa, a w szczególności art. 21 i 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która gwarantuje ochronę własności oraz prawa dziedziczenia. Ochrona ta przejawiać się powinna m.in. poprzez zwrot nieruchomości prawowitym właścicielom w przypadku bezprawnego pozbawienia ich własności. Z tego też względu, zdaniem strony, art.63 cytowanej ustawy nie powinien być stosowany. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia[...] Organ administracji podzielił pierwotnie wyrażony pogląd, zgodnie z którym art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wyłącza możliwość wzruszania, w drodze środków nadzwyczajnych, decyzji uwłaszczeniowych. Dodatkowo Kolegium wskazało, że kwestia zgodności przepisu art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z Konstytucją była przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że przepisy te nie są niezgodne z art. 77 ust. 1 oraz z art. 78 Konstytucji (wyrok z dnia 15 maja 2000 r., SK 29/99; OTK 2000/4/110). Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła Z. K. wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji niezgodność z art.2, art. 21 i art.64 Konstytucji RP oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: art.156 kpa poprzez jego niezastosowanie w sprawie, a także art. 10 kpa polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się strony co do zgromadzonego materiału dowodowego. W przekonaniu strony akt własności ziemi z 24 stycznia 1974r.wydany został z rażącym naruszeniem prawa, a art. 63 ustawy z 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wyłączający dopuszczalność stosowania przepisów kpa dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji w odniesieniu do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych narusza prawo do własności i zasadę równej dla wszystkich ochrony prawnej. W ocenie skarżącej przepis ten narusza również międzynarodowe zobowiązania Polski wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ratyfikowanej przez Polskę, która zawiera między innymi gwarancję poszanowania mienia i poprzez art. 87 Konstytucji RP jest źródłem prawa w Polsce. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa stanowi wyraźnie, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Z jednoznacznego brzmienia przywołanego przepisu art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wywieść trzeba, iż organy administracji nie są uprawnione, w ramach jednego z trybów nadzwyczajnych, do wyeliminowania z obrotu prawnego aktów własności ziemi, wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, chociażby decyzje te były dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach, niż uregulowane w tym przepisie skutkowałyby stosowanie tych trybów. Oznacza to, iż niektóre akty własności, pomimo ich kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym, chociażby wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Akt własności ziemi, którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, został wydany właśnie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Z tego względu za zasadny przyjąć należy pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], iż w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw prawnych do wzruszenia ostatecznej decyzji, aktu własności ziemi, wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Wobec powyższego argumentacja skargi o rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu aktu własności ziemi z [...] r. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, skoro od dnia wejścia w życie tego przepisu, tj. od dnia 1 stycznia 1992 r. organy administracji państwowej nie mogą zajmować się oceną legalności takich decyzji. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, iż przeszkoda prawna wynikająca z unormowania art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, obligowała Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności omawianego przepisu powołać należy orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który w wyrokach z dnia 22 lutego 2000r., sygn. akt SK 13/99 (OTK z 2000 r. Nr 1, poz. 5) i z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99 (OTK z 2000r. Nr 4, poz. 110) oceniał zgodność art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z Konstytucją. W drugim z przytoczonych wyroków Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że akty własności ziemi przestały być wydawane w kwietniu 1982 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81). Zatem osoby zainteresowane dysponowały okresem ponad 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Okres ten był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone, mogły dochodzić swoich praw oraz ewentualnie stosownego odszkodowania, nie tylko przed organami administracji, ale i także przed sądem powszechnym. Trybunał Konstytucyjny podniósł również, że wprowadzone w 1991r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie. Z tych wszystkich względów Sąd, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.