II SA/Bd 132/22

WyrokWSA w Bydgoszczy2022-04-27

Skład orzekający: Leszek Tyliński, Jerzy Bortkiewicz, Mariusz Pawełczak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie pobierającej emeryturę przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli wysokość emerytury jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, a celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconych dochodów z pracy zarobkowej?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego emeryturę niższą od świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, naruszając przy tym konstytucyjną zasadę równości. Sąd podzielił stanowisko NSA, że osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń (pielęgnacyjnego lub emerytalnego), co może zrealizować poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Stan faktyczny
Skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie warunku dotyczącego daty powstania niepełnosprawności oraz na fakt pobierania przez skarżącą emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając odmowę przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. za nieprawidłową w kontekście wyroku TK, ale podtrzymało negatywną przesłankę wynikającą z pobierania emerytury. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię przepisów.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. i zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wnioskiem z dnia [...] września 2021r. W. Z. (skarżąca) reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. 2. Decyzją z [...] października 2021r. Burmistrz K. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."), albowiem strona nie wykazała, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Ponadto przeszkodą dla przyznania świadczenia jest okoliczność pobierania przez wnioskodawczynię emerytury - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we B. decyzją z dnia [...] grudnia 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz przywołał treści art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Następnie Kolegium w oparciu o orzecznictwo dokonało wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazując, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z powyższego przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ wskazał, że oświadczeniem z dnia [...] października 2021r. skarżąca poświadczyła, iż została poinformowana przez organ I instancji o warunkach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mi. in. o tym, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W oświadczeniu tym poinformowano także, że osoba która spełni warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Również wskazano jak zainteresowana powinna postąpić, aby właściwe złożyć wniosek do organu rentowego o zawieszenie emerytury, celem wyeliminowania negatywnej przesłanki, która uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zobowiązała się dostarczyć decyzję ZUS o zawieszeniu emerytury, co także przedstawiła podczas przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego. Jednakże do dnia wydania zaskarżonej decyzji warunku tego nie dotrzymała. Natomiast w dniu [...] października 2021r. złożyła kolejne oświadczenie w organie I instancji, w którym podała, że cyt. "Zwracam się z prośbą o możliwość zawieszenia emerytury ZUS w momencie przyznania mi zasiłku opiekuńczego na męża R. Z.. W świetle zaistniałej sytuacji oświadczenie, które złożyłam dnia [...] października 2021r., w którym zobowiązałam się dostarczyć zaświadczenie ZUS o zwieszeniu emerytury traci ważność". W kontekście powyższego Kolegium wskazało, że z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. w sposób jednoznaczny wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a skarżąca dokonała wyboru pobierania tego właśnie świadczenia. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że oświadczenie skarżącej, iż w momencie uzyskania pozytywnej decyzji przyznającej świadczenie zawiesi w ZUS wypłatę emerytury jest nie wystarczające, bowiem koniecznym po spełnieniu wszystkich przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych do uzyskania wnioskowanego świadczenia jest także decyzja ZUS o zawieszeniu lub wstrzymaniu wypłaty emerytury. 5. W skardze do tut. Sądu strona zarzucając błędną wykładnię 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. 8. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy na gruncie przedmiotowej sprawy organ zasadnie uznał, że skoro skarżąca ma przyznane prawo do emerytury, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłączona jest z zakresu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – R. Z., legitymującym się orzeczeniem lekarskim z dnia [...] lutego 2005r. zaliczającym go do osób trwale całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji. W myśl powołanego powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. W analizowanym przypadku potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej wynika zaś m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił kwotowo wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. Zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Ponadto zwrócić uwagę należy na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wskazać w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 27 maja 2020r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 254/20 oraz z dnia 24 listopada 2020r. sygn. akt I OSK 1416/20 wskazywał na trudności odnośnie niejednokrotnie przyjmowanego dotychczas przez sądy administracyjne sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wskazano w szczególności, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby bowiem dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w powyższych wyrokach, przemawiające za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. 9. W kontekście powyższych uwag wyjaśnić zatem należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 291), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak stanowisko, wyrażone w tym zakresie w powołanych wyrokach NSA, zgodnie z którym uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Zatem organ, rozpatrujący wniosek winien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zaznaczenia jednocześnie wymaga, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. 10. W niniejszej sprawie Kolegium wskazało, że oświadczeniem z dnia [...] października 2021r. skarżąca poświadczyła, iż została poinformowana przez organ I instancji o warunkach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mi. in. o tym, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W oświadczeniu tym poinformowano także, że osoba która spełni warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Również wskazano jak zainteresowana powinna postąpić by właściwe złożyć wniosek do organu rentowego o zawieszenie emerytury, celem wyeliminowania negatywnej przesłanki, która uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zobowiązała się dostarczyć decyzję ZUS o zawieszeniu emerytury, co także przedstawiła podczas przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego. Jednakże do dnia wydania zaskarżonej decyzji warunku tego nie dotrzymała. Natomiast w dniu [...] października 2021r. złożyła kolejne oświadczenie w organie I instancji, w którym podała, że cyt. "Zwracam się z prośbą o możliwość zawieszenia emerytury ZUS w momencie przyznania mi zasiłku opiekuńczego na męża R. Z.. W świetle zaistniałej sytuacji oświadczenie, które złożyłam dnia [...] października 2021r., w którym zobowiązałam się dostarczyć zaświadczenie ZUS o zwieszeniu emerytury traci ważność". Odnosząc się do argumentacji organu wskazać należy, że Kolegium nie zwróciło uwagi, że oczekiwanie skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przed zawieszeniem prawa do emerytury stanowi wyłącznie wyraz obaw o pozostanie bez środków do życia w sytuacji, w której po zawieszeniu emerytury okaże się, że organy wydadzą decyzję odmowną lub będą zwlekały z wydaniem pozytywnej dla strony decyzji. W ocenie Sądu obawa ta w toku dotychczasowego postępowania administracyjnego była uzasadniona zważywszy na brak jednoznacznego zapewnienia, że po zawieszeniu prawa do emerytury skarżącej zostanie przyznane wnioskowane świadczenie przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości świadczeń. Nie wystarczy w tym zakresie jedynie wskazanie na możliwość wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Strona zawieszając prawo do emerytury powinna mieć pewność, że wnioskowane świadczenie otrzyma i to niezwłocznie po zawieszeniu, tak aby zachowana była ciągłość świadczeń. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy o takie jednoznaczne zapewnienie skarżącej organy nie zadbały w wystarczającym zakresie. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma skierowanego do skarżącej, że postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykazało, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Takiego zapewnienia brak także w oświadczeniu skarżącej z dnia [...] października 2021r. sporządzonego na druku przygotowanym przez organ I instancji. W świetle powyższego skarżąca w istocie nie miała pewności co do tego, jaka decyzja zostanie podjęta przez organ I instancji po zawieszeniu przez nią prawa do emerytury. Ponadto z akt sprawy wynika, że nic w tym zakresie nie zmieniło się także w toku postępowania odwoławczego. W konsekwencji uznać należy, że w niniejszej sprawie organy zaniechały prawidłowego poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, a to skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia. Organ winien zastosować przedstawioną przez Sąd ocenę prawną i wykładnię prawa materialnego, prowadzić postępowanie zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 9 k.p.a. oraz podjąć działanie, o którym jest mowa w art. 79a k.p.a. Mając na uwadze wskazane powyżej naruszenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Na wysokość zasądzonej od organu odwoławczego kwoty złożyło się wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 złotych.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło