II SA/Bd 1336/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1336/15 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu M. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...]. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, M. K. (dalej: "skarżący"), wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną. Mają na utrzymaniu dwóch pełnoletnich synów. Utrzymują się z dochodu w łącznej wysokości ok. [...] zł miesięcznie, który składa się ze świadczenia rentowego oraz zasiłku stałego. Skarżący posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz budynek gospodarczy. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W formularzu zawarł wykaz miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków. Podkreślił także, że żona jest rencistką i otrzymuje niskie świadczenie. Zaznaczył, że jeden z synów od trzech lat choruje na [...]. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Bd 1336/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącego od konieczności uiszczenia wpisu sądowego oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia. Podkreślił, że utrzymuje się z 4 osobową rodziną z bardzo skromnych środków, które w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynoszą ok. [...] zł i jest to kwota poniżej jakiegokolwiek minimum socjalnego. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd uznał, że istnieje potrzeba nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń i zobowiązaniem z dnia 16 lutego 2016 r. wezwał skarżącego do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym do przedłożenia w terminie 10 dni: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez stronę skarżącą oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i rodziny oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał itp.; 3/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 4/ oświadczenia czy skarżący lub jego małżonka posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 5/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 6/ podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, ewentualnie w przypadku nie posiadania pojazdu zaświadczenie o niefigurowaniu w ewidencji z właściwego starostwa 7/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę – należy podać wysokość), 8/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedstawił wymagane dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (p. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. Podkreśli należy, że w ramach postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). W dobrze pojętym interesie wnioskodawcy powinno natomiast leżeć podjęcie działań w celu zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia procesu sądowego, a tym bardziej rzetelne przedstawienie swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Wskazać przy tym należy, że prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym, co oznacza, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty sądowe obejmują koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionej argumentacji i złożonych dokumentów, żądanie skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznać należy za uzasadnione, gdyż skarżący nie posiada dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodów, na które składają się świadczenie rentowe żony skarżącego oraz zasiłek stały skarżącego w łącznej kwocie [...] zł. Na uwagę Sądu zasługuje również fakt, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym jego możliwości aktywnej pracy są znacznie ograniczone. Ponadto skarżący oraz jego małżonka mają na utrzymaniu dwóch pełnoletnich synów, z których jeden choruje od trzech lat na [...]. W ocenie Sądu, jak wynika zaś z całokształtu przedstawionych w sprawie okoliczności, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd uznał, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie z oświadczeń i przedstawionych dokumentów wynika, że osiąga on dochody jednakże w ocenie Sądu uzyskiwane świadczenia niewątpliwie pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb skarżącego Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.