II SA/Bd 1366/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ż. o zwolnienie od koszów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] września 2011 r., Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Z. Ż. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] września 2011 r. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartych we wnioskach wynika, że wnioskodawca wraz żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżących prowadzących gospodarstwo rolne są dopłaty bezpośrednie do prowadzonej produkcji rolnej, które jednocześnie stanowią przedmiot sporu w niniejszej sprawie. Zdaniem wnioskodawcy przyznanie prawa pomocy uzasadnia brak otrzymania przez niego tych dopłat, które pokrywają częściowo koszty, a przez to są głównym dochodem w gospodarstwie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, inną nieruchomość o powierzchni [...] m² oraz dwa samochody: ciężarowy i osobowy. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł rocznie, który – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – związany jest z prowadzeniem przez skarżącego gospodarstwa rolnego. Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r. referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że jako dochód z gospodarstwa rolnego została przez niego zaliczona kwota z dopłat bezpośrednich, która stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie i wynosi za rok 2010 – [...] zł oraz podobna (wyższa) za rok 2011 r. W związku z zarządzeniem Sędziego z dnia 7 lutego 2012 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznacie prawa pomocy, poprzez udzielenie dodatkowych informacji odnośnie stanu majątkowego wnioskodawcy, przez wskazanie: jaki jest realny comiesięczny całkowity dochód brutto, jakim miesięcznie rzeczywiście dysponuje skarżący i osoba (osoby) pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym dochód który skarżący miesięcznie uzyskuje jako wynajmujący nieruchomość oraz, czy skarżący ponosi jakieś szczególne wydatki związane np. z leczeniem, czy posiada kredyty, pożyczki, jakiekolwiek inne zadłużenia. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył jedynie, iż cyt. "jako wynajmujący nieruchomość, w całości zajętą przez komornika, w banku mam [...] zł kredytu klęskowego z terminem spłaty całości w kwietniu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zasadą jest, iż strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania sądowego związane ze swoim udziałem w sprawie. Jednakże ustawodawca wprowadził, w szczególnych sytuacjach, możliwość przyznania skarżącemu przez Sąd prawa pomocy m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czy też ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Instytucja przyznania prawa pomocy jest więc wyjątkiem od wskazanej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasady ponoszenia pełnych kosztów postępowania przez stronę, jako taka powinna więc być interpretowana ściśle. W przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy mowa jest o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym wówczas, kiedy wnioskodawca wykaże niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnym zakresie bez powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc to strona - a nie Sąd - jest zobowiązana wykazać, iż znajduje się w takiej sytuacji, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nadto ustawodawca nie wskazał, iż wystarczy wykazanie jakiegokolwiek uszczerbku, aby nastąpiło przyznanie prawa pomocy w takim zakresie, o jaki ubiegał się wnioskodawca. Oznacza to, iż częściowe przyznanie prawa pomocy następuje odpowiednio do wielkości wykazanego przez wnioskodawcę możliwego uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, przy czym ocena wyników tego dowodzenia należy do Sądu. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy ze środków publicznych ma więc charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez stronę wnoszącą skargę (art. 199 w zw. z art. 205 § 1). Intencją wprowadzenia tego przepisu było stworzenie możliwości dochodzenia swych praw przed sądem tym osobom, które znajdując się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Chodzi więc o taką szczególną sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 cyt. wyżej ustawy przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy domagać się może osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wykazanie określonych okoliczności wymaga dla swej skuteczności, poza własnym oświadczeniem – stosownego ich uwiarygodnienia. Wezwaniem Sądu z dnia 17 lutego 2012 r. skarżący został zobowiązany do udzielenia dodatkowych informacji odnośnie stanu majątkowego przez wskazanie konkretnych kwot dochodów wydatków z rozbiciem na poszczególne źródła i okresy ich powstania. Przesłana przez skarżącego jednozdaniowa odpowiedź, pismem z dnia 28.02.2012 r., nie wypełnia nałożonego wezwaniem wymogu do uprawdopodobnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brakuje oświadczenia dotyczącego łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków koniecznych związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego i jego rodziny oraz takiego samego zestawienia dotyczącego uzyskiwanych realnie, w okresie miesięcznym, dochodów. Należy podkreślić, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy decyduje o wydatkowaniu środków publicznych, nie może zatem rozstrzygać na zasadzie dowolności i przypuszczeń, lecz jest zobligowany szczegółowo badać zgromadzony materiał dowodowy, w zakresie określonym przez wnioskodawcę, występowanie w konkretnej sprawie przesłanek ustawowych dopuszczających lub nie, przyznanie prawa pomocy. W omawianej sprawie Sąd nie miał takiej możliwości. Brak wymaganej dokumentacji uniemożliwił ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Reasumując, niewyczerpujące określenie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę to przesłanka, która nie pozwala na przyznanie skarżącemu przywileju, jakim jest przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Z tych powodów Sąd postanowił jak w sentencji, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).