II SA/Bd 1369/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy[...], działając na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 z poźn. zm.) oraz art. 104 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z poźn. zm.), ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu - A. F. należność do zwrotu w kwocie 2.100,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń alimentacyjnych do dnia spłaty, z tytułu otrzymanych przez uprawnionego B. F. świadczeń alimentacyjnych w okresie od 1.10.2010 r. do 28.02.2011 r., przy zaliczeniu na poczet kwoty ustalonej do zwrotu - kwoty 669,28 zł przekazanej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z alimentów wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego w okresie od grudnia 2010 r. do lipca 2011 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ orzekający podniósł, że decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] ustalono świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz B. F. w wysokości 420,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., przy czym decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] uchylono wcześniejszą decyzję przyznającą świadczenie B. F. od dnia 1.06.2011 r., natomiast decyzją z dnia [...] ustalono B. F. świadczenie nienależnie pobrane od dnia 1.03.2011 r. do 31.05.2011 r., ze względu na Wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2.02.2011 r., sygn. akt VI RC 650/10 uchylający rentę alimentacyjną z dniem 1 lipca 2010 r. zasądzoną od dłużnika alimentacyjnego A. F. na rzecz uprawnionego B. F. w kwocie 420 zł (data uprawomocnienia powyższego wyroku - 24.02.2011r.). W związku z powyższą decyzją organ stwierdził, iż świadczeniami nienależnie pobranymi przez uprawnionego nie obciąża się dłużnika alimentacyjnego. Powołując się na treść art. 29 ust. 3 oraz art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji wywiódł, iż uprawniony do świadczeń alimentacyjnych B. F. otrzymał w okresie od 1.10.2010 r. do 31.05.2011 r. świadczenia w łącznej wysokości 3360,00 zł, którą to dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić organowi wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 27 ust. 1, natomiast kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranych przez uprawnionego wynosi 1260,00 zł, którą należy odpisać od wysokości zobowiązania dłużnika alimentacyjnego. Z uwagi jednak na to, iż w toku wypłacania świadczeń alimentacyjnych, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] w miesiącach od grudnia 2010 r. do lipca 2011 r. przekazał do organu z wyegzekwowanych alimentów kwotę 1036,95 zł, od których odjęto odsetki ustawowe w łącznej wysokości 367,67 zł, co dało różnicę 669,28 zł, to kwotę tę należy zdaniem organu i instancji zaliczyć na poczet żądanego zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji A. F. podniósł, iż w dniu 2 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Rodzinny i Nieletnich uchylił rentę alimentacyjną z dniem 1 lipca 2010 r. zasądzoną na rzecz uprawnionego B. F. i na tej podstawie stwierdził, że nie może zostać zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych "wypłaconych z winy GOPS-u", począwszy od 1 lipca 2010 r., natomiast niesłusznie pobrane kwoty, w ocenie odwołującego się, podlegają spłacie przez uprawnionego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy po pierwsze wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a po wtóre zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W przedmiotowej sprawie w ocenie Kolegium bezspornym jest, że obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione i w świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, a przede wszystkim podstaw prawnych, aby orzec w odmienny sposób lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Podniesiono, że również sama treść omawianego przepisu art. 27 powołanej ustawy wskazuje, iż organom administracji orzekającym nie została postawiona żadna dowolność lub uznaniowość, ponieważ przepis ten wprost określa, że organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie, a w konsekwencji organ, w prowadzonym postępowaniu upoważniony jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń - por wyrok WSA w Lublinie z 28.12.2010 r., sygn. akt II SA/Lu 647/10. W skardze do sądu A. F. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego, zarzucając jej wydanie z następującymi rodzajami uchybień: 1. naruszenie przepisu art. 227 kpa poprzez nienależyte wykonanie zadań przez właściwe organy naruszające interes skarżącego, 2. naruszenie art. 184 Konstytucji RP oraz art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa, 3. naruszenie powagi rzeczy osądzonej (res iudicta) poprzez nie respektowanie prawomocnego wyroku sądu rejonowego uchylającego rentę alimentacyjną z datą wsteczną, 4. naruszenie prawa materialnego poprzez niesłuszne naliczanie i obciążanie skarżącego do jego całkowitego wyegzekwowania należności niesłusznie naliczonych, 5. naruszenie przepisu - art. 73 §1 kpa o udostępnianiu akt stronie. Skarżący ponownie zwrócił uwagę na fakt, iż w dniu 2 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w [...]VI Wydział Rodzinny i Nieletnich uchylił rentę alimentacyjną z dniem 1 lipca 2010 r. zasądzoną na rzecz uprawnionego B. F., natomiast orzekające w sprawie organy przeszły nad tą okolicznością obojętnie. Jego zdaniem, stosownie do art. 77 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, lecz zarówno organ i jak i II instancji pominęły wyrok będący dowodem w sprawie, a jedynym zauważalnym szczegółem w przedmiotowym wyroku było zdaniem organów jego uprawomocnienie, zaś sam fakt określenia daty uchylenia renty alimentacyjnej - pominięty. Zdaniem skarżącego obie te instytucje w ogóle nie przyczyniły się do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, nie uzasadniły bowiem, dlaczego nie respektują całej sentencji rozstrzygnięcia wyroku określającej datę uchylenia renty alimentacyjnej tylko jej część, czym naruszyły przepis art. 107 § 3 kpa. Ponadto skarżący zarzucił, iż przywołany przez Kolegium wyrok WSA w Lublinie z 28.12.2010 r., sygn. akt II SA/Lu 647/10 dotyczy odmiennego stanu faktycznego, bowiem przykład dotyczy zwrotu należności, ale bez istotnej okoliczności jaką jest wydanie wyroku "cofającego" alimenty z datą wsteczną w trakcie pobierania świadczeń. Zdaniem skarżącego okres niesłusznie naliczonych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zapoczątkowała data - 1.07.2010 r., a nie jak wskazuje GOPS od października 2010 r. do 28 lutego 2011 r. tj. okres 5 miesięcy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wnika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia posŧępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dacie jego podjęcia. Stan faktyczny niniejszej sprawy, dotyczącej nałożonego na skarżącego obowiązku zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego syna B., opiera się na podstawowym ustaleniu, iż decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] ustalono świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz B. F. w wysokości 420,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. i decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej. Następnie decyzją Wójta Gminy [...]z dnia [...] uchylono wcześniejszą decyzję przyznającą świadczenia B. F. - od dnia 1.06.2011r. – jako przyczynę wskazując, wniosek uprawnionego w związku z podjęciem przez niego pracy. Z uwagi na powyższe decyzją z dnia [...] ustalono B. F. świadczenia nienależnie pobrane od dnia 1.03.2011r. do 31.05.2011r., ze względu na wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2.02.2011r., sygn. akt VI RC 650/10 uchylający rentę alimentacyjną z dniem 1 lipca 2010 r. zasądzoną od dłużnika alimentacyjnego A. F. na rzecz uprawnionego B. F. w kwocie 420 zł (data uprawomocnienia powyższego wyroku - 24.02.2011r.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7, ze zm). dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym organ prowadzący nie dokonuje ponownej weryfikacji prawidłowości postępowania administracyjnego zakończonego decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, ani weryfikacji prawidłowości lub wysokości przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ponieważ w obiegu prawnym pozostaje ostateczna decyzja administracyjna przyznająca niniejsze świadczenie. Regulacja ta odnosi się do zwrotu wypłaconych świadczeń na rzecz organu, który je wypłacał. Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że nie ma błędu w stwierdzeniu orzekających w sprawie organów, iż regulacja zawarta w art. 27 ust. 1 - 3 omawianej ustawy odnosi się do zwrotu świadczeń faktycznie wypłaconych; błędne jest jednak stanowisko, że w tym postępowaniu obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej oraz w jakiej wysokości (por. wyrok NSA z 17.06.2011 r., sygn. akt I OSK 299/11, Internetowa Baza Orzeczeń NSA). Zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy z żądaniem zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela może zwrócić się do osoby, która jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Powołane przepisy kształtują sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego w taki sposób, że należy każdorazowo przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające na okoliczność aktualnego statusu dłużnika alimentacyjnego, który w okresie pobierania świadczenia przez uprawnionego, mógł przecież ewoluować, w tym również na skutek toczącego się w tym okresie postępowania sądowego w sprawie renty alimentacyjnej na rzecz uprawnionego B. F.. Wobec orzeczenia prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2.02.2011 r. (sygn. akt VI RC 650/10) o uchyleniu renty alimentacyjnej z dniem 1 lipca 2010 r. zasądzonej od dłużnika alimentacyjnego A. F. na rzecz uprawnionego B. F. w kwocie 420 zł, okoliczność ta wywiera określone konsekwencje prawne w kontekście prawidłowości uznania w zaskarżonej decyzji zakresu zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, które obciążają dłużnika alimentacyjnego i których w myśl art. 27 ust. 1 omawianej ustawy należy żądać zwrotu. Zdaniem organu, funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu, a na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, co jest oczywiście stanowiskiem ze wszech miar słusznym, jednak w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z podważaniem zasadności decyzji przyznającej prawo do świadczenia, a z kwestią zasadności decyzji nakładającej obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, które obciążają dłużnika alimentacyjnego wobec zaistnienia okoliczności prawnych, które wystąpiły w momencie obowiązywania decyzji przyznającej uprawnienie alimentacyjne. W tym kontekście nie sposób uznać adekwatności stanów faktycznych niniejszej sprawy z tym, który legł u podstaw powoływanego przez organy wyroku WSA w Lublinie z 28 grudnia 2010 r. (sygn. akt II SA/Lu 647/10) jako odzwierciedlający automatyczny nakaz zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń, jednak przykład ten dotyczy zwrotu należności, w sytuacji nie uwzględniającej wydania wyroku cofającego alimenty z datą wsteczną w trakcie pobierania świadczeń. Podkreślić więc należy, że skarżący nie kwestionuje zasadności zwrotu należności w trybie regresu, lecz słusznie domaga się, by organ wziął pod uwagę w momencie orzekania o zwrocie wszystkie okoliczności sprawy, a nie czynił tego wybiórczo, zasłaniając się walorem ostateczności decyzji orzekającej, który jednak nie przeszkodził organowi potrącić z należności głównej należności za marzec, kwiecień i maj 2011 r., a co do pozostałego okresu przyjąć oświadczenie uprawnionego o nagłym znalezieniu przez niego pracy. W ten sposób organ rozstrzygnął sprawę pomijając wyjaśnienie zasadniczej kwestii tj. wpływu orzeczenia sądu powszechnego uchylającego obowiązek alimentacyjny w trakcie pobierania świadczeń alimentacyjnych, na późniejsze postępowanie w sprawie zwrotu świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia stanowiska organu, odrzucającego możliwość wpływu tej okoliczności na decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń, świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Trudno znaleźć również uzasadnienie dla przyjętego stanowiska respektowania wyroku sądu jedynie od dnia uzyskania przez niego prawomocności z pominięciem jego rzeczywistej treści (treści rozstrzygnięcia), bowiem od marca 2011 r. uznano okoliczność wystąpienia nienależnego pobierania świadczenia przez uprawnionego, bez względu na to, iż w tym wyroku stwierdzono, że okres ten biegnie od 1 lipca 2010 r. W tej sytuacji decyzje organów obu instancji jako wydane z naruszeniem art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. musiały zostać przez Sąd uchylone. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.