II SA/Bd 137/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 137/16 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał R. S. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu [...] września 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie pełnomocnika z urzędu. W związku z tym na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] września 2016 r. wezwano skarżącą do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy jej sytuacja materialno-finansowa od czasu przedłożenia formularza z dnia [...] lutego 2016 r. uzupełnionego [...] kwietnia 2016 r. uległa zmianie, pod rygorem uznania, iż takowej zmianie nie uległa. W piśmie z dnia [...] października 2016 r. skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. Postanowieniem z dnia 14 października 2016 r. o sygn. akt II SA/Bd 137/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy powołując się na art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 13 kwietnia 2016 r. Referendarz uznał, że jest to ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, jednak przedstawiona we wniosku argumentacja nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych ani prawnych, w stosunku do tych, które stanowiły podstawę rozpoznania wniosku postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie dotyczącym przyznania nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania. A zatem zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego wyrażonym w postanowieniu z dnia 14 października 2016 r., iż niniejszy wniosek skarżącej należało rozpoznać z uwzględnieniem faktu, iż w tej samej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. zwolniono skarżącą od kosztów sądowych. Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Gdy chodzi o zmianę okoliczności faktycznych to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby nastąpiła istotna zmiana jej sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez nią kosztów ustanowienia pełnomocnika. Treść ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiega od treści pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2016r. skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. Tymczasem, jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia pełnomocnika to stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Pomimo oświadczania o braku środków finansowych, nie podejmuje ona starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych na poprawę sytuacji materialnej i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym także pokrycia chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość. Nadto wskazać należy, iż zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r. o sygn. akt II FZ 142/13). Sama, bowiem konstrukcja postępowania sądowo-administracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej, o czym stanowi art. 6 p.p.s.a., określający, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez stronę zarzutów. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej w omawianej części i ustanowienia na jej rzecz pelnomocnika. Prowadziłoby to, bowiem do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowo-administracyjnego na Skarb Państwa. Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącej drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wnioskując zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżąca winnna wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Domaganie się przez skarżącą, by koszty zainicjowanego przez nią postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 13 kwietnia 2016 r. Nie wykazano, bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 oraz art. 165 Ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.