II SA/Bd 1375/14

Dnia 21 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS) działający z upoważnienia Wójta Gminy G. odmówił Ł. W. (skarżącemu) przyznania świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna na okres od dnia 15 maja 2014 r. bezterminowo z racji sprawowania opieki nad M. Ł. – dziadkiem skarżącego. Przedmiotowa decyzja rozstrzygała sprawę przekazaną organowi do ponownego rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (decyzja nr [...]). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przypomniał, że dnia 15 maja 2014 r. w życie weszła ustawa z dnia 4 kwietnia o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; a jej przepisy określają, na jakich warunkach możliwe jest nabycie uprawnienia do otrzymania zasiłku dla opiekunów oraz zasady, zgodnie z którymi będą one ustalane i wypłacane. Przesłanką otrzymania uprawnienia do zasiłku dla opiekuna jest konieczność, aby osoba taka spełniała kryteria do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujące pod koniec 2012 r. Dalej organ I instancji stwierdził, że M. Ł., indagowany przez pracownika socjalnego, określił opiekę sprawowaną przez wnuka jako częściową. Pracownik socjalny miał z kolei stwierdzić, że opieka ta nie jest stała. Dalej organ zauważył, że matka skarżącego, M. W. jest córką niepełnosprawnego M. Ł., a więc zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 788; akt dalej przytaczany jako k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl powołanych wyżej przepisów, w ocenie organu, to M. W. lub jej brat J. Ł. w pierwszej kolejności są zobowiązani alimentacyjnie wobec swojego ojca M. Ł. Od powyższej decyzji, pismem z dnia [...], odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniósł skarżący. W uzasadnieniu podniósł, iż sprawuje nad dziadkiem opiekę w pełnym zakresie, a matka skarżącego, z racji na przewlekłe schorzenia, opieki nad M. Ł. sprawować nie jest w stanie. Skarżący podnosił także kilkukrotnie, że Kierownik GOPS ustnie zanegował, jakoby M. Ł. wymagał opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał przepisy będące podstawa wydania zaskarżonej decyzji, tj. art. 2 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i pkt 2 , art. 3, art. 4, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567; akt dalej przytaczany jako u.w.z.o.). SKO stwierdziło, że organ I instancji przyznając skarżącemu decyzją z dnia [...] nr [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem na okres od 1 kwietnia 2010 r. bezterminowo nie rozpatrzył wniosku skarżącego o to świadczenie w kontekście obowiązku alimentacyjnego, jako obligatoryjnej przesłanki wynikającej z treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.10.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 114; akt dalej przytaczany jako u.ś.r.). Organ przytoczył brzmienie przepisu w formie obowiązującej w 2010 r. Zaznaczył, że ust. 1a regulacji w ówczesnej formie uzależniał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec, czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciążył wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o. SKO wyjaśniło, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.), że w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 k.r.o.), oraz że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). W związku z tym organ odwoławczy zauważył, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożył wnuk, podczas gdy M. Ł. ma dwoje dzieci – córkę M. W. i syna J. Ł., którzy w ocenie skarżącego nie są jednak w stanie opiekować się Marianem Ł.. Fakt ten z kolei wskazuje, w ocenie SKO, na brak legitymacji skarżącego do ubiegania się o przyznanie zasiłku. Jak wskazuje organ, wnuk korzystał już ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem i złożył wniosek o ustalenie zasiłku dla opiekuna, jednakże zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny nie ciąży na nim w pierwszej kolejności, ale na jego matce i jej bracie - obowiązek alimentacyjny jest niezbędną przesłanką do udzielenia przedmiotowego zasiłku na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy odniósł się też do kwestii niepełnosprawności matki skarżącego oraz faktu prowadzenia gospodarstwa przez jego wuja stwierdzając, że okoliczności te nie stanowią przeszkód w sprawowaniu opieki nad wymagającym jej ojcem (odnośnie prowadzenia gospodarstwa organ przywołał art. 3 ust. 1 u.w.z.o.). W ocenie SKO nie można przyjąć, że fakt pobierania przez Ł. W. wadliwie przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego od 01.04.2010r. do 30.06.2013r. i od 01.07.2013r. do 14.05.2014r. nadaje mu bezterminowo uprawnienie do pobierania zasiłku dla opiekuna za okres od 15.05.2014r. Dalej organ stwierdził, że możliwość przyznania odwołującemu się zasiłku dla opiekuna mogłaby być rozważana dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża go obowiązek alimentacyjny względem dziadka – to zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą okoliczności z art. 132 k.r.o. Organ zauważył, że niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu powołanego wyżej przepisu nie może być utożsamiane z niemożliwością sprawowania opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. – obowiązek taki może być wykonany poprzez dostarczanie osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. Na końcu SKO stwierdziło, że w jego ocenie kontynuacja wypłaty wnioskowanego świadczenia byłaby naruszeniem obowiązującego prawa. Pismem z dnia [...] Ł. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę na powyższą decyzję SKO. Wskazał, że przysługiwało mu świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1.07.2013r. do 14.05.2014r. W ocenie skarżącego, orzekające w sprawie organy wadliwie przyjęły, że po stronie osób zobowiązanych do alimentacji względem Mariana Łuczywka nie zaistniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające im sprawowanie stałej opieki nad wymagającym jej dziadkiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując na przesłanki rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu. Zgodnie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.z 2014, poz.567) zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Z kolei art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według stanu prawnego obowiązującego na dzień 31 grudnia 2012 r. miał następujące brzmienie: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1a. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że M. Ł. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 12 maja 2010r., na mocy którego zaliczono w/w do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k.5).Oznacza to ,że M. Ł., jako osoba niepełnosprawna, wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Bezsporne jest również to, że M. Ł. jest dziadkiem skarżącego oraz, że posiada on dwoje dzieci: córkę M. W. ,która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i syna J. Ł., który prowadzi gospodarstwo rolne. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według stanu prawnego obowiązującego na dzień 31 grudnia 2012 r. uzależniał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie zaś do regulacji zawartej w art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o. Wobec przedstawionej przez skarżącego argumentacji, dotyczącej braku możliwości sprawowania opieki nad M. Ł. przez jego dzieci rozważyć w przedmiotowej sprawie należało, czy istotnie w niniejszej sprawie nastąpiła konkretyzacja obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem jego dziadka, to znaczy, czy dzieci osoby wymagającej stałej opieki t.j. M. W. i J. Ł. jako osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie mogą uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez sprawowanie opieki nad ojcem. Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należało dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że faktyczne wykluczenie wynika z okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym (tak np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 października 2011 r., II SA/Lu 524/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2011 r., II SA/Po 313/11). Podobnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. (I OSK 198/12, LEX nr 1214520) uznając, że zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. unormowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. O ile więc, rozumiana jak wyżej, zdolność M. W. do sprawowania osobistej opieki nad chorym ojcem, w świetle złego stanu jej zdrowia, może budzić uzasadnione wątpliwości, o tyle tego rodzaju obiektywne przeszkody nie występują w odniesieniu do J. Ł.. Nadmienić należy, że za szczególną okoliczność, powodującą niemożność sprawowania opieki, nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej (w tym przypadku prowadzenie gospodarstwa rolnego), skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu przeniesienia centrum swojej aktywności życiowej na sprawowanie opieki nad chorym. Zatem zgodzić należy się z organami obu instancji, że skarżący nie spełniał wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji również zasiłku dla opiekuna, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad M. Ł. spoczywa w pierwszej kolejności na jego dzieciach. Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że skoro przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej według stanu prawnego obowiązującego na dzień 31 grudnia 2012 r. wyłączały możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem M. Ł., to w konsekwencji nie zachodzą również przesłanki do przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.