II SA/Bd 1375/16

Dnia 10 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 roku sprawy ze skargi M. J., H. Ż. na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody K.-P. na rzecz skarżących solidarnie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Starosta [...] (zwany dalej "Starostą"), po rozpoznaniu wniosków skarżących M. J. oraz H. Ż. o zwrot części wywłaszczonej w dniu [...] czerwca 1973 r. nieruchomości, stanowiącej obecnie części działek oznaczonych nr [...], zapisanych w księdze wieczystej BY1B/00121426/3 – umorzył postępowanie administracyjne. Starosta ustalił, że stosownie do przepisów ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 95) aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1973 r. (Repertorium A Nr [...]) nieruchomość położona w B. – F. przy drodze od toru kolejowego do drogi z F. do T., zapisana w księdze wieczystej nr 15988 oraz działka nr [...] położona w B. – F. zapisana w księdze wieczystej nr [...] została wywłaszczona na rzecz Państwa [...] – W. S. I. w B.. Nieruchomości te stanowiły własność J. K. J.. Z treści ww. aktu notarialnego wynika, że J. K. J. zawarła związek małżeński i przybrała nazwisko męża Ignaciuk. Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1972 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, wydaną przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów – Zespół Koordynacji Terenowej, wyżej opisana nieruchomość była przeznaczona pod budowę obiektów W. S. I.. Organ stwierdził także, że na podstawie ww. umowy w księdze wieczystej nr [...] wpisano prawo własności na rzecz Państwa [...] – W. S. I. w B., zaś z księgi wieczystej nr [...] odłączono działkę nr 81/11 i połączono ją z nieruchomością zapisaną w KW [...], która to stanowiła własność Państwa [...] – W. S. I. w B.. Księga wieczysta nr [...] została zamknięta w dniu [...] grudnia 1973 r., a nieruchomość położoną w F. przy drodze od toru kolejowego do drogi z F. do T. przeniesiono do księgi wieczystej nr [...]. O zwrot części działek nr [...], nr [...] wystąpiły skarżące - następczynie prawne J. I.. Na podstawie map geodezyjnych oraz wykazów zmian gruntowych organ ustalił, że wywłaszczona w dniu [...] czerwca 1973 r. nieruchomość stanowi obecnie między innymi części działek nr [...]/ 2 i 132. Starosta stwierdził natomiast, że zachodzi negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości określona w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm., zwanej w skrócie "u.g.n."). Z przepisu tego wynika, że roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone w przypadku, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Starosta ustalił, że aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2003 r. (Repertorium A nr [...]) A. T. – R. przeniosła na rzecz M. B. prawo użytkowania wieczystego gruntu, w skład którego wchodziły działki nr [...] i 160, zapisane w księdze wieczystej nr [...]. Starosta wskazał, że na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65 poz. 385 z późn. zm.) A. T. – R. z dniem [...] września 1990 r. nabyła prawo użytkowania wieczystego gruntu zapisanego w księdze wieczystej nr [...]. Wpisu dotyczącego użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] dokonano dnia [...] lipca 1993 r. Dowodem na dokonanie wpisu jest postanowienie Sądu Rejonowego w B. X Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 1999 r. Dz. Kw Nr [...], dotyczące odmowy dokonania wpisu w księdze wieczystej KW nr [...], w którego uzasadnieniu wskazano na wpis A. T. – R. w KW nr [...] jako wieczystego użytkownika nieruchomości w dniu [...] lipca 1993 r. Wpis został dokonany na wniosek Akademii, w którym powołano się na art. 182 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z tym przepisem z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowe w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego. Starosta zwrócił też uwagę, że Wojewoda K. – P. decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] orzekł o przekazaniu nieodpłatnie na własność G. B. nieruchomości położonej w B., stanowiącej m.in. działki nr [...] i 161, zapisanych w księdze wieczystej 121426 jako własność Skarbu Państwa w wieczystym użytkowaniu G. B.. Wobec powyższego Starosta stwierdził, że działki nr [...] oraz 160/2 (czy też istniejące jako działka nr [...]) w latach 90 ubiegłego wieku objęte były prawem użytkowania wieczystego na rzecz A. T. – R.. Tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. 229 u.g.n. podlega umorzeniu. Starosta zwrócił ponadto uwagę, że gdyby w stosunku do działek nr [...] nie miałby zastosowania art. 229 u.g.n., to obecny sposób ich użytkowania, polegający na tym, iż są one częścią drogi publicznej, uniemożliwiałby wydanie pozytywnej decyzji o zwrocie nieruchomości. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżące odwołania Wojewoda K. – P. decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja określona w art. 229 u.g.n. uniemożliwiająca zwrot przedmiotowej nieruchomości tj. przed [...] stycznia 1998 r. w księdze wieczystej KW nr [...] ujawnione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej – A. T. – R.. Wojewoda, podobnie jak organ I instancji okoliczność tą ustalił w oparciu o treść wniosku Akademii z dnia [...] lipca 1993 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sierpnia 1999 r. Odnośnie podniesionego w odwołaniu zarzutu, że działka na której w latach 70-tych ubiegłego wieku powstała droga publiczna nie mogła być przedmiotem użytkowania Akademii, bowiem z mocy prawa nieruchomości przeznaczone pod drogi publiczne musiały należeć do Skarbu Państwa lub gminy - Wojewoda wskazał, że Starosta nie był uprawniony ani zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawidłowości wpisu użytkowania wieczystego w księdze wieczystej. Wojewoda podkreślił, że fakt posiadania władztwa nad przedmiotową nieruchomością przez A. T. – R. potwierdza akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r., w którym uczelnia przeniosła na rzecz M. B. prawo użytkowania wieczystego gruntu państwowego, w skład którego wchodziła m.in. działka nr [...], zapisana w KW [...]. Wojewoda podniósł przy tym, że późniejsze nabycie prawa użytkowanie wieczystego przez jednostkę samorządu terytorialnego nie niweczy skutku w postaci wygaśnięcia prawa do zwrotu tej nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, że G. B. nie jest "osobą trzecią" w rozumieniu art. 229 u.g.n. Wojewoda stwierdził, że jest on bezzasadny, gdyż jako użytkownik wieczysty w KW nr [...] przed dniem [...] stycznia 1998 r. ujawniona została Akademia, a nie Gmina, natomiast dla zastosowania art. 229 u.g.n. istotny jest stan prawny istniejący na nieruchomości przed tą datą. Wojewoda podkreślił, że z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanek zastosowania art. 229 u.g.n. nie było potrzeby badania kwestii zbędności nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży w rozumieniu art. 137 u.g.n. W skardze do sądu M. J. i H. Ż. wniosły o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając naruszenie: - przepisów postępowania tj. art. 6, 7, 10, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rażące naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, niewyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz dowolną ocenę dowodów, - norm prawa materialnego w szczególności art. 136 § 3, art. 137 i art. 229 u.g.n. W uzasadnieniu skarżące podniosły, że wbrew stanowisku organu nie istniała prawna możliwość, aby treścią art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym została objęta ta część nieruchomości, która została przeznaczona pod drogę publiczną wybudowaną już około 1975 r. Obszar, na których w latach 70-tych została zlokalizowana droga publiczna nie mogła stać się przedmiotem wieczystego użytkowania uczelni, bowiem z mocy prawa nieruchomości przeznaczone pod drogi publiczne musiały należeć do Skarbu Państwa. Ta sprzeczność pomiędzy ustaleniami organu a rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym uzasadnia zdaniem skarżących zarzut naruszenia art. 77 i 89 k.p.a. Skarżące wskazały ponadto, że już wówczas tj. w roku 1990 nieruchomość był zbędna na cel wywłaszczenia oraz nie była w zarządzie uczelni wyższej, wobec czego byłym właścicielom przysługiwało ustawowe prawo do jej zwrotu. Skarżące podkreśliły, że cel wywłaszczenia tj. przeznaczenie nieruchomości pod budowę nowych obiektów Wyższej Szkoły Inżynieryjnej został szczegółowo określony w akcie notarialnym sprzedaży i istnieje oczywista łatwość ustalenia, czy na przedmiotowej nieruchomości zostały zlokalizowane budynki W. S. I. (obecnie U. T. – P. w B.), a tym samym orzeczenie co do istnienia przesłanek zwrotu nieruchomości wskazanych w art. 137 u.g.n., od czego organ się uchylił. Skarżące podniosły również, że organ I instancji nieprawidłowo zastosował art. 229 u.g.n. oraz błędnie uznał, że w 2003 r. prawo użytkowania wieczystego zostało przeniesione na rzecz M. B.. Z ostrożności skarżące podniosły, że M. B., na które prawo użytkowania wieczystego zostało przeniesione, nie może zostać uznane za "osobę trzecią", o której mowa w art. 229 u.g.n. Zdaniem skarżących organ nie przedstawił dowodu, że w księdze wieczystej został ujawniony wpis użytkowania wieczystego na rzecz A. T. – R.. Nie jest takim dowodem wskazana w KW data występująca w "komentarzu do migracji", który nie stanowi treści księgi wieczystej. Przywoływane zaś przez organ postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] sierpnia 1999 r. dotyczy odmowy dokonania wpisu w księdze wieczystej. Skarżący zarzuciły ponadto, iż organ uchylił się od wydania decyzji merytorycznej w sprawie poprzez błędne zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Materialnoprawną podstawę rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w skrócie "u.g.n."). Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie jednakże z z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W tym miejscu należy podkreślić, że ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.). Przepis art. 229 u.g.n. zakreśla zatem granice skuteczności roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez wyłączenie skutecznego domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji nabycia przez osobę trzecią własności wywłaszczonej nieruchomości lub ustanowienia na jej rzecz użytkowania wieczystego. Celem art. 229 u.g.n. jest ochrona osób trzecich poprzez usankcjonowanie stanu prawnego powstałego w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Warunkiem sine qua non jego zastosowania jest jednak (poza nabyciem przez osobę trzecią prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego) wymóg, aby prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tzn. przed 1 stycznia 1998 r.). Ten fakt tj. ujawnienia w księdze wieczystej oznacza, że poprzedni właściciel w rozumieniu art. 229 u.g.n. utracił roszczenie domagania się zwrotu tej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., choćby spełnione były przesłanki do zwrotu. Słuszne jest zatem stanowisko organu, iż wystąpienie przesłanek zastosowania art. 229 u.g.n. skutkuje brakiem potrzeby badania kwestii zbędności nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży w rozumieniu art. 137 u.g.n. Zasadniczą kwestią w sprawie jest zatem ustalenie, czy prawo wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości, które A. T. – R. nabyła na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 1990 r. o szkolnictwie wyższym z dniem [...] września 1990 r. zostało ujawnione w księdze wieczystej przed [...] stycznia 1998 r. Wprawdzie na podstawie ww. art. 182 ust. 1 prawo użytkowania wieczystego na rzecz A. T. – R. powstało w mocy samego prawa, a wpis tego prawo do księgi wieczystej miał charakter wyłącznie deklaratoryjny, to jednak dokonanie tego wpisu w księdze wieczystej jest tą okolicznością, która przesądza o sposobie rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ze względu na treść art. 229 u.g.n. Musi być ona wykazana przez organ, co oczywiste odpisem z księgi wieczystej. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 981/16 oraz z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 981/16). W aktach sprawy brak jest takiego odpisu księgi wieczystej. Słusznie podnoszą skarżące, że takiego odpisu nie mogą zastąpić znajdujące się w aktach sprawy dane zawarte w Dziale II Własność, Rubryka 2.8. Pole 2.8.0.1. Komentarz do migracji. Powyższego odpisu nie może zastąpić także treść postanowienia Sądu Rejonowego X Wydziału Ksiąg Wieczystych w B. z dnia [...] sierpnia 1999 r. (Dz. KW nr [...]), którym Sąd ten odmówił wpisu na wniosek Skarbu Państwa – Prezydenta M. B., wskazując, że dnia [...] lipca 1993 r. do KW nr [...] wpisano A. T. – R. jako wieczystego użytkownika nieruchomości i właściciela budynków. Należy przy tym zauważyć, że Sąd w ww. postanowieniu wypowiadał się odnośnie tego, czy wpis ten obejmował działkę nr [...], a nie działki co do których toczy się obecnie postępowanie przed organem. Wobec powyższego słuszny jest zatem zarzut, iż organ dopuścił się naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. tj. nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia sprawy. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz A. T. – R. nie zostało ujawnione w księdze wieczystej przed [...] stycznia 1998 r., a tym samym nie zachodzi przesłanka z art. 229 u.g.n. wyłączająca możliwość orzekania o zwrocie nieruchomości. Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty skargi. Słusznie podnosi organ, że nie leży w jego kompetencji rozstrzygnięcie kwestii ewentualnej niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, związanym z kwestią własności nieruchomości przeznaczonych pod drogi publiczne. Rozstrzygnięcie takiej niezgodności dokonuje się w ramach sprawy z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) co do której właściwy jest sąd powszechny. Jak wyżej wskazano, istotne w sprawie jest ustalenie, czy doszło do ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przed [...] stycznia 1998r. Nieistotna jest natomiast okoliczność, że w drodze dalszych czynności, po wskazanej dacie prawo użytkowania wieczystego zostało przeniesione na rzecz M. B.. Ponadto słuszne jest stanowisko organu, iż zaistnienie przesłanki z art. 229 u.g.n. czyni bezprzedmiotowym rozważanie, czy zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości określone w art. 137 u.g.n. Zarzut braku rozpatrzenia tych przesłanek na obecnym etapie sprawy jest zatem przedwczesny. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. biorąc pod uwagę wysokość uiszczonego wpisu.