II SA/Bd 1378/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję [...] Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] października 2014 r., nr [...[ w przedmiocie kary pieniężnej postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna jest bardzo ciężka, bowiem prowadzona przez niego działalności gospodarcza stanowi jedyne źródło dochodu jego [...] rodziny. Podkreślił, że jego żona jest osobą schorowaną, niepracującą i bez prawa do zasiłku. Córki natomiast uczą się, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z ich edukacją. Ponadto skarżący podkreślił, że ponosi typowe koszty codziennego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec wniesienia, w ustawowym terminie, sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza sądowego z 3 marca 2015 r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a."). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy, zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z 26.01.2012 r., I FZ 570-581/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (§ 3). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają rzeczywistych możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Nadto strona ma obowiązek we wniosku podać precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony, gdyż strona musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jej trudną sytuację materialną. W rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a które na tym etapie postępowania wynoszą 334 zł – koszt wpisu sądowego od skargi - oraz ewentualną pomoc prawną, a z drugiej jego sytuację finansową. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając w szczególności fakt uzyskiwania przez skarżącego stałego dochodu i jego wysokość, przy jednoczesnym zaniechaniu wykazania, mimo wezwania referendarza sądowego, nieprzedstawienia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków niezbędnych dla utrzymania (skarżący wskazał głównie koszty utrzymania córek i ich nauki, które w ocenie Sądu odbiegają od rzeczywistych wydatków, zaznaczyć bowiem trzeba, że książki, przybory do nauki z reguły kupowane są jednokrotnie na początku roku akademickiego i później nie generują już tak wysokich kosztów). Skarżący podkreślił, że ponosi koszty ogrzewania w wysokości [...] zł miesięcznie, jednakże w ocenie Sądu kwota ta jest wygórowana i nie została poparta żadnymi dowodami. Ponadto uwzględnić trzeba, że sezon grzewczy praktycznie się zakończył. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu nie zaistniały opisane wyżej przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie skorzystał z możliwości wykazania, że jego sytuacja majątkowa rzeczywiście jest aż tak trudna, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd zważył, że mając na uwadze wysokość uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia oraz zasady doświadczenia życiowego i przeciętnych wydatków koniecznych dla utrzymania [...]rodziny (zgodnie z oświadczeniem), przy braku rzetelnego wykazania rzeczywistych miesięcznych wydatków, zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd stwierdził, że przyznane ze środków budżetowych prawo pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości, pozwala stronie na wygospodarowanie z własnych dochodów pozostałych ewentualnych kosztów niniejszego postępowania, czyli uzyskania pomocy radcy prawnego lub adwokata. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.