II SA/Bd 139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], Wójt Gminy J. działając na podstawie art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) oraz art. 104, art. 107 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej powoływana jako K.p.a.) uchylił od [...] sierpnia 2016 r. decyzję własną z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...], przyznającą M. Ż. prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko A. Ż. w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie [...] czerwca 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że otrzymał pismo z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T., z którego wynika, że w sprawie od [...] sierpnia 2016r. istnieje element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z podjęciem przez K. Ż. pracy na terenie N. Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. Ż. Podniosła, że istotne jest ustalenie, jakie świadczenia, w jakiej wysokości i w jakim okresie mąż strony uzyskuje w N. i czy pokrywają się one ze świadczeniami wypłacanymi w Polsce. Zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 23a ust. 2, 3, 5-6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Marszałek Województwa [...] w piśmie z [...] października 2016 r. określił, iż w sprawie zachodzi element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od [...] sierpnia 2016 r., tj. od dnia podjęcia legalnego zatrudnienia w N. przez K. Ż. Wyjaśnił, że stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: 1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem RP w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego; 2) wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 23a powołanej ustawy określa zasady obowiązujące organy w przypadku zastosowania, jak i braku zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami RP w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie natomiast z art. 23a ust. 3 ustawy w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, w przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast w przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z powołanym przepisem, od [...] sierpnia 2016 r. organem właściwym do wydania decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego jest marszałek województwa, a nie Wójt Gminy J. Skargę na powyższą decyzję złożyła M. Ż. wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów przez uznanie, że sam fakt przebywania męża skarżącej poza granicami RP kreuje sytuację pozbawiającą ją prawa do świadczenia rodzicielskiego. Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 6 K.p.a., poprzez działanie w sposób naruszający przepisy prawa obowiązującego w zakresie pozbawienia prawa do świadczenia rodzicielskiego, pomimo iż z okoliczności sprawy wynika, że nie było podstaw do uchylenia decyzji; - art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; - art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie przez organy postępowania w sprawie w sposób mechaniczny, a w konsekwencji utratę zaufania do władzy publicznej; - art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Skarżąca podała, że nie można zaakceptować stanowiska sprowadzającego się do stwierdzenia, że samo uprawnienie do świadczeń rodzinnych ojca dziecka w ustawodawstwie kraju zatrudnienia przesądza o właściwości tego kraju jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych Zdaniem skarżącej, doszło do przedwczesnego uchylenia decyzji, bowiem Wójt nie dysponował w momencie wydawania decyzji wiedzą o wysokości przyznanych jej mężowi świadczeń uzyskiwanych w N., ani o okresie, na który je przyznano, a także czy pokrywają się one ze świadczeniami wypłacanymi w Polsce, co było niezbędne dla przesądzenia, czy możliwe jest zastosowanie regulacji zawartej w art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, skarżąca wskazała, że w związku z tym, iż pracodawca jej męża ma siedzibę w Polsce, odprowadza składki do polskiego systemu ubezpieczeniowego, nie było podstaw do uchylenia decyzji, gdyż nie ma przesłanek do przyznania świadczeń mężowi skarżącej w N. Mąż skarżącej nie podlega n. systemowi ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2016 r., którą to decyzją uchylił on własną decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. przyznającą M. Ż. świadczenie rodzicielskie na dziecko. W tym miejscu należy wskazać, że organ odwoławczy błędnie w podstawie prawnej wskazał, że zastosowanie winny mieć przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, podczas gdy bezspornie winien powołać się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.), co zresztą w uzasadnieniu decyzji już czyni. Uchybienie to nie było jednak na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie w określonych przez ustawodawcę sytuacjach istnieje konieczność wzruszenia tej decyzji na mocy przepisów szczególnych (o czym stanowi art. 163 K.p.a.), tj. w związku z zaistnieniem konieczności zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co przewiduje art. 23a ust. 5 u.ś.r. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny właściwego zastosowania przez organ przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz prawidłowości zastosowania art. 23a u.ś.r. Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organów orzekających. Z pisma Marszałka Województwa [...] (Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T.) z dnia [...] października 2016 r., nr [...], wynika, że w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje od dnia podjęcia legalnego zatrudnienia w N. przez K. Ż., czyli od [...] sierpnia 2016 r. Świadczenia rodzinne podlegają bowiem koordynacji w sytuacji, gdy członek rodziny pracuje i zamieszkuje w innym niż Polska państwie członkowskim EOG i Szwajcarii. Zgodnie z art. 19 K.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść. Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści przepisu art. 20 K.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent) - art. 20 u.ś.r. Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 tej u.ś.r. W przypadkach tam opisanych, pełnienia funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w przypadku wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem właściwym jest marszałek województwa, jako organ samorządu województwa. Zatem marszałek województwa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., jest organem kompetentnym wyłącznie w tych sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów. Jak stanowi art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r., w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 5). Ustalenia poczynione przez organy w niniejszej sprawie skutkowały brakiem kompetencji Wójta do orzekania o prawie do świadczenia rodzicielskiego. Kompetencje te kończą się bowiem w momencie ustalenia, że członek rodziny wnioskodawcy przebywa w państwie, w którym obowiązują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że analizowane przepisy mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obciążający marszałka województwa z mocy art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r., obejmuje zatem sprawdzenie, czy osoba przebywająca poza granicami RP jest uprawniona do pobierania świadczenia, jakie mają one charakter i w jakiej wysokości. Marszałek województwa, w zależności od oceny, dokonuje merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał. Marszałek, w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6). Organ ten ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 9). Reasumując, biorąc pod uwagę wyraźną i nie pozostawiającą żadnych wątpliwości treść art. 23a ust. 5 u.ś.r., obowiązkiem organu I instancji było uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie, skoro Marszałek Województwa ww. pismem z [...] października 2016 r. poinformował, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie można przy tym podzielić poglądu, że ustalenie to winno nastąpić poprzez wydanie decyzji, o której mowa w art. 23a ust. 6 u.ś.r., ponieważ doprowadziłoby to do sytuacji, że w obrocie prawnym istniałyby dwie decyzje, jedna wydana właśnie przez Marszałka oraz druga – wydana przez Wójta - obie przyznające świadczenie. Wszelkie zatem podnoszone przez skarżącą okoliczności będą mogły być brane pod uwagę przez Marszałka Województwa w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji zgodnie z art. 23a ust. 6 u.ś.r. Tym samym, argumentację przedstawioną tak w odwołaniu, jak i skardze, należy uznać za przedwczesną. W szczególności organ nie naruszył przepisów postępowania, ponieważ na potrzeby wydanej decyzji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.