II SA/Bd 1394/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy A. K. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 104, art. 145 § 1, art. 151 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej zwana K.p.a..) w zw. z art. 16, art. 20, art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jednolity tekst Dz. U. z 2015 r. poz. 114, dalej zwana u.ś.r.) odmówił uchylenia ostatecznej decyzji nr [...] z dnia [...].09.2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...].06.2015 r. wpłynął wniosek K. G. (dalej zwanej skarżącą) o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...].09.2011 r., w związku z czym dnia [...].06.2015 r. wznowiono postępowanie w powyższej sprawie. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że ww. decyzją z dnia [...].09.2011 r. przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na syna Ł. G. na okres od [...].09.2011 r. do [...].09.2014 r. Powyższa decyzja została wydana po złożeniu wniosku z dnia [...].09.2011 r., do którego załączono orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].09.2011 r., zgodnie z którym syn skarżącej został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 16 roku życia. Orzeczenie wydano do [...].09.2014 r. Zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r. przyznano zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...].09.2011 r. do [...].09.2014 r. Dnia [...].02.2015 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...].08.2012 r., którym zaliczono jej syna do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym w okresie od [...].08.2011 r. do [...].08.2016 r. W związku ze złożonym wnioskiem została wydana decyzja przyznająca zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...].02.2015 r. do [...].08.2016 r. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wyrok Sądu Rejonowego stał się prawomocny [...].09.2012 r. W złożonym wniosku skarżąca poinformowała, że powyższy wyrok został dostarczony do organu. Faktycznie wyrok został dołączony do wniosku z dnia [...].09.2012 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonego przez S. G., ojca Ł. G. Wpłynięcie do ośrodka pomocy w sprawie nie dotyczącej rozstrzygnięcia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wyroku sądu nie było podstawą do zamiany decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, gdyż zgodnie z art. 155 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał. Wobec powyższego bezwzględnym warunkiem możliwości zmiany bądź uchylenie decyzji w trybie art. 155 K.p.a. jest wyrażenie zgody przez stronę. Zgoda strony na wzruszenie w całości lub części decyzji, z której czerpie ona swe prawa, nie może być dorozumiana ani domniemana. Tylko zgoda udzielona wprost i wyraźnie, przez stosowne oświadczenie złożone organowi administracji państwowej, może stanowić jedną z przesłanek zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. Wobec powyższego organ nie miał podstaw do zmiany decyzji z dnia [...].09.2011 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pozostawała w błędnym przekonaniu, iż z chwilą dostarczenia do organu przez męża orzeczenia sądowego potwierdzającego zaliczenie syna do znacznego stopnia niepełnosprawności, organ podejmie stosowne kroki zmierzające do wydania (zmiany dotychczasowej) nowej decyzji. Tak jednak się nie stało. Organ nie może zasłaniać się potrzebą złożenia stosownego wniosku strony co do zmiany decyzji, bowiem z urzędu znał on te okoliczności i winien był wszcząć postępowanie w przedmiocie zmiany dotychczasowej decyzji. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 3 i ust. 4 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 16 ust. 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 23 ust. 5 u.ś.r. zostało wydane rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), które w § 6 ust. 2 wymienia wymagane dokumenty, które winny być dołączone do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Stosownie do niego do wniosku należy dołączyć m.in. orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z art. 24 ust 2 ww. ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona prawidłowo wypełniony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła w organie I instancji w dniu [...] lutego 2015 r. Do wniosku dołączyła wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...], którym zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że zalicza syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym; znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2011 r. do [...] sierpnia 2015 r. W związku z powyższym organ I instancji prawidłowo przyznał stronie świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na spełnienie wszystkich niezbędnych do tego warunków od dnia [...] lutego 2015 r., tj. od miesiąca, w którym złożono wniosek. Organ I instancji nie mógł przyznać zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od października 2014 r. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a u.ś.r., "Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustała się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Wyrok nosi datę [...] sierpnia 2012 r., a organ otrzymał go dopiero [...] lutego 2015 r. Odnosząc się do argumentu strony podniesionego w odwołaniu, że wyrok jej mąż przedłożył w organie jeszcze w 2012 r., nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, albowiem nie przedstawiła na tę okoliczność żadnego dowodu, a na kserokopii wyroku widnieje prezentata organu z datą [...] lutego 2015 r. Reasumując, aby strona mogła uzyskać zasiłek pielęgnacyjny od [...] października 2014 r., winna złożyć wniosek w miesiącu październiku 2014 r. Strona natomiast wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła dopiero w dniu [...] lutego 2015 r. Wobec powyższego brak jest podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2011 r., bowiem decyzją tą przyznano stronie zasiłek pielęgnacyjny na syna na okres od [...] września 2011 r. do [...] września 2014 r., zgodnie z wnioskiem strony i orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 2011 r. Ponadto, zgodnie z art. 145 K.p.a., w toku postępowania wznowieniowego organ nie dokonuje ponownej oceny zebranego uprzednio w sprawie materiału dowodowego. Granice postępowania wznowieniowego zakreśla strona wskazując, jakie w jej ocenie zaistniały przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania. Organ zobowiązany jest więc do zbadania wyłącznie, czy te przyczyny zaistniały, a jeżeli tak, jaki wpływ miały na wynik sprawy już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2011 r., bowiem decyzja ta została wydana zgodnie z wnioskiem strony i załączonym do niego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności jej syna. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła skarżąca zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 8 K.p.a. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 155 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła, że organ nie rozważył całokształtu materiału dowodowego (w szczególności nie uwzględnił tego, że wyrok Sądu Rejonowego został doręczony organowi dnia [...].09.2012 r.) i w konsekwencji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazała również, że organ nie wziął pod uwagę tego, iż sprawami jej rodziny zajmował się jeden pracownik, który winien uwzględnić fakt złożenia przez jej męża ww. wyroku, czego nie uczynił i równocześnie nie pouczył o konieczności złożenia wniosku o zmianę decyzji na skutek wydania przedmiotowego wyroku, czym dodatkowo naruszono art. 9 K.p.a. Pracownikowi temu znana jest doskonale sytuacja rodziny, w szczególności dysponuje wszystkimi informacjami mającymi wpływ na przyznanie bądź zmianę świadczeń. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. Wychodząc z tych przesłanek Sąd uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c i art. 135 P.p.s.a. stanowi podstawę do ich uchylenia. W sprawie bezsporne było to, że skarżącej winien być przyznany, zgodnie z art. 16 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny z powodu niepełnosprawności syna, natomiast kwestią sporną był okres, na jaki winien być on przyznany. Zgodnie z art. 24 ust. 4 zd. 2 u.ś.r., w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w analizowanej sprawie toczyło się na skutek wznowienia postępowania. Tymczasem organy de facto w żaden sposób nie odniosły się do tego, czy wystąpiła którakolwiek z podstaw do wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a. W szczególności jest to widoczne w przypadku decyzji organu odwoławczego, który w podstawie prawnej decyzji w ogóle nie odwołał się do przepisów regulujących wznowienie postępowania. Ustalenia organów dotyczyły kwestii terminowości złożenia przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia, co nie miało żadnego znaczenia dla rozpoznania sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania, a nawet zaistnienia podstaw do zmiany decyzji w trybie art. 155 K.p.a. Tymczasem podstawową kwestią, którą powinny ustalić organy, było to, czy wystąpiła którakolwiek z przyczyn wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.). W niniejszej sprawie zatem organy winny ustalić, czy zaistniała przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Taką decyzją było orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].09.2011 r., zgodnie z którym syn skarżącej został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 16 roku życia na okres do [...].09.2014 r. Orzeczenie to następnie na skutek odwołania było przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności - orzeczenie z dnia [...].11.2011 r., nr [...], które następnie zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...].08.2012 r., którym zaliczono syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do [...].08.2016 r. Nie ulega wątpliwości fakt, że wydając decyzję z dnia [...].09.2011 r. przyznającą świadczenie pielęgnacyjne na okres do [...].09.2014 r. organ kierował się treścią ww. orzeczeń zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, zatem późniejsza ich zmiana na mocy wyroku sądu niewątpliwie mogła stanowić przesłankę do wznowienia postępowania wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Reasumując, organy wzięły pod uwagę okoliczność zmiany treści orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności jedynie w kontekście złożenia przez skarżącą ponownego wniosku o świadczenie, natomiast zupełnie pominęły tę okoliczność jako podstawę do wznowienia postępowania. Organy nie przeprowadziły również pełnego postępowania dowodowego, ponieważ winny uwzględnić akta sprawy, w której mąż skarżącej miał przedłożyć wyrok Sądu Rejonowego. Okoliczność ta może mieć znaczenie dla prawidłowego rozpoznania sprawy, ponieważ będzie można w oparciu o ww. akta ustalić, od kiedy organ faktycznie dysponował ww. wyrokiem. Wskutek powyższego doszło do naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W związku z powyższym organy dopuściły się naruszenia art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie oraz przepisów postępowania w postaci art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości to, że organy nie działały na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), skoro zupełnie pominęły treść art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. oraz swoim działaniem naruszyły zasady praworządności (art. 7 K.p.a.), a sposób prowadzenia postępowania nie wzbudza zaufania do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). W toku dalszego postępowania organy wyjaśnią, czy wskazane przez skarżącą okoliczności mogły stanowić podstawę do uchylenia dotychczasowej decyzji (art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.), w tym również czy został zachowany termin do złożenia podania o wznowienie postępowania wskazany w art. 148 § 1 K.p.a., która to okoliczność do tej pory w ogóle nie podlegała analizie przez organy. Nie były natomiast zasadne zarzuty naruszenia art. 9 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Pouczenia, których w ocenie skarżącej zaniechał organ, nie miały znaczenia dla rozpoznania sprawy w zakresie wznowienia postępowania. Odnośnie uzasadnienia decyzji, to pomimo tego, było ono merytorycznie nieprawidłowe, to jednak zawierało wszystkie wymagane przez art. 107 § 3 K.p.a. elementy. Również nie został naruszony art. 155 K.p.a., ponieważ niniejsze postępowanie nie dotyczyło kwestii w nim uregulowanych, bowiem było to postępowanie toczące się na skutek wznowienia postępowania, natomiast zmiana decyzji w trybie art. 155 K.p.a. toczy się w odmiennym trybie. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.