II SA/Bd 140/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], Wójt Gminy J. działając na podstawie art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, dalej zwana ustawą o pomocy państwa) oraz art. 104, art. 107 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej zwana K.p.a.), uchylił od [...] sierpnia 2016 r. decyzję własną z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...], przyznającą M. Ż. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A. Ż. w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie [...] sierpnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że otrzymał pismo z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T., z którego wynika, iż element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w sprawie od [...] sierpnia 2016 r. w związku z podjęciem przez K. Ż. pracy na terenie N. Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. Ż. Podniosła, że istotne jest ustalenie, jakie świadczenia, w jakiej wysokości i w jakim okresie mąż uzyskuje w N. i czy pokrywają się one ze świadczeniami wypłacanymi w Polsce. Zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 oraz art. 16 ust. 2, 4, 6-7 ustawy o pomocy państwa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Marszałek Województwa [...] w piśmie z [...] października 2016 r. określił, iż w sprawie zachodzi element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od [...] sierpnia 2016 r., tj. od dnia podjęcia legalnego zatrudnienia w N. przez K. Ż. Wyjaśnił, że stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego; 2) wydaje decyzje w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 16 cyt. ustawy określa zasady obowiązujące organy w przypadku zarówno zastosowania, jak i braku zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 16 ust. 2, w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami RP w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy państwa, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 6, w przypadku, gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast art. 16 ust. 7 stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 6, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z powołanym przepisem od [...] sierpnia 2016 r. organem właściwym do wydania decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego jest marszałek województwa, a nie Wójt Gminy J. Decyzja uchylająca od [...] sierpnia 2016 r. decyzję własną organu w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego została wydana w związku z zaistnieniem elementu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i z dniem tym organem właściwym w sprawie stał się Marszałek Województwa [...]. Tym samym zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu są niezasadne. Skargę do tut. Sądu złożyła M. Ż. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w zw. z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów przez uznanie, że sam fakt przebywania jej męża poza granicami RP kreuje sytuację pozbawiającą ją prawa do świadczenia. Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 6 K.p.a., poprzez działanie w sposób naruszający przepisy prawa obowiązującego w zakresie pozbawienia prawa do świadczenia rodzicielskiego, pomimo iż z okoliczności sprawy wynika, że nie było podstaw do uchylenia decyzji; - art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; - art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie przez organy postępowania w sprawie w sposób mechaniczny, a w konsekwencji utratę zaufania do władzy publicznej; - art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Skarżąca podała, że nie może zaakceptować stanowiska sprowadzającego się stwierdzenia, że samo uprawnienie do świadczeń ojca dziecka w ustawodawstwie kraju zatrudnienia przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych. Zdaniem skarżącej doszło do przedwczesnego uchylenia decyzji, bowiem Wójt nie dysponował w momencie wydawania decyzji wiedzą o wysokości przyznanych jej mężowi świadczeń uzyskiwanych w N., ani o okresie, na który je przyznano, a także czy pokrywają się one ze świadczeniami wypłacanymi w Polsce, co było niezbędne dla przesądzenia, czy możliwe jest zastosowanie regulacji zawartej w art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa. Ponadto, skarżąca wskazała, że w związku z tym, iż pracodawca jej męża ma siedzibę w Polsce, odprowadza składki do polskiego systemu ubezpieczeniowego, nie było podstaw do uchylenia decyzji, gdyż nie ma przesłanek do przyznania świadczeń mężowi skarżącej w N. Mąż skarżącej nie podlega n. systemowi ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2016 r., którą to decyzją uchylił on własną decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. przyznającą M. Ż. świadczenie wychowawcze na dziecko powołując się m.in. na treść art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy o pomocy państwa. W przypadku decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze w określonych przez ustawodawcę sytuacjach istnieje konieczność wzruszenia tej decyzji na mocy przepisów szczególnych (o czym stanowi art. 163 K.p.a.), tj. w związku z zaistnieniem konieczności zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co przewiduje art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny właściwego zastosowania przez organ przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz prawidłowości zastosowania art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organów orzekających. Z pisma Marszałka Województwa [...] (Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T.) z [...] października 2016 r., nr [...], wynika, że w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje od dnia podjęcia legalnego zatrudnienia w N. przez K. Ż., czyli od dnia [...] sierpnia 2016 r. Świadczenia rodzinne podlegają bowiem koordynacji w sytuacji, gdy członek rodziny pracuje i zamieszkuje w innym niż Polska państwie członkowskim EOG i Szwajcarii. Zgodnie z art. 19 K.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść. Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści przepisu art. 20 K.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. Zadania w zakresie świadczenia wychowawczego co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania ww. świadczeń jest wójt (burmistrz, prezydent). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta) w sprawach ww. świadczenia jest sytuacja opisana w art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy o pomocy państwa. W przypadkach tam opisanych, tj. w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym jest marszałek województwa, jako organ samorządu województwa. Jak stanowi art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa, w przypadku, gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W przypadku, gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6). Ustalenia poczynione przez organy w niniejszej sprawie skutkowały brakiem kompetencji Wójta do orzekania o prawie do przedmiotowego świadczenia. Kompetencje wójta kończą się bowiem w momencie ustalenia, że członek rodziny wnioskodawcy przebywa w państwie, w którym obowiązują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że analizowane przepisy mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami RP jest uprawniony do pobierania świadczenia, jakie mają one charakter i w jakiej wysokości. Marszałek województwa, w zależności od oceny, dokonuje merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał. Marszałek województwa, w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa, wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11, od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 7). Organ ten ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. (...) (ust. 10). Reasumując, biorąc pod uwagę wyraźną i nie pozostawiającą żadnych wątpliwości treść art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa, obowiązkiem organu I instancji było uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, skoro Marszałek Województwa ww. pismem z [...] października 2016 r. poinformował, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie można przy tym podzielić poglądu, że ustalenie to winno nastąpić poprzez wydanie decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 7 cyt. ustawy, ponieważ doprowadziłoby to do sytuacji, że w obrocie prawnym istniałyby dwie decyzje, jedna wydana właśnie przez Marszałka oraz druga – wydana przez Wójta - obie przyznające świadczenie. Wszelkie zatem podnoszone przez skarżącą zarzuty i okoliczności będą mogły być brane pod uwagę przez Marszałka Województwa w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji zgodnie z art. 16 ust. 6 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Tym samym, argumentację przedstawioną tak w odwołaniu, jak i skardze, należy uznać za przedwczesną. W szczególności organ nie naruszył przepisów postępowania, ponieważ na potrzeby wydanej decyzji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.