II SA/Bd 1400/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Ż. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] października 2023 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania Ż. W. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta A. z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz.775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od 1 sierpnia 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Burmistrz Miasta A., działając na wniosek Skarżącej z dnia [...] maja 2023 r., odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że Skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b uśr, który wymaga, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, zaś z akt sprawy wynika, że ustalenie daty powstania niepełnosprawności matki Skarżącej jest niemożliwe. Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca. Rozpoznając odwołanie, Samorządowego Kolegium Odwoławczego przywołało art. 17 ust. 1 uśr. Nadto wskazało, że po myśli art. 17 ust. 1b uśr, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Poza sporem w rozpatrywanej sprawie jest, że matka Skarżącej urodzona [...] na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] listopada 2022 r. legitymuje się trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, co w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e uśr oznacza, że legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe ze względu na trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia wynika ponadto, że daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie można ustalić. Ponadto, zaskarżona decyzja została wydana wskutek kasacyjnej decyzji organu II instancji z dnia [...] lipca 2023 r., znak: [...]. Organ I instancji mimo szczegółowych wyjaśnień co do stosowania w aktualnym stanie prawnym art. 17 ust. 1b uśr w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 ponownie odmówił wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazaniem na niespełnienie przesłanki wynikającej z treści art. 17 ust. 1b uśr. W związku z tym ponownie zwrócenia uwagi wymagało, że cyt. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zaskarżoną decyzję należało więc ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że, orzekając w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej SKO wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powyższego wynika, że ustawodawca wskazał w art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 uśr, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Bezspornym pozostaje, że Skarżąca na mocy decyzji Burmistrza Miasta A. z [...] września 2022 r., znak: [...] była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od 1.11.2022 r. do 31.10.2023 r. Decyzją z [...] sierpnia 2023 r., znak: [...] Burmistrz Miasta A. uchylił ww. decyzję z [...] września 2022 r. W tych okolicznościach aktualnie nie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy sporne orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało uchylić w całości i przyznać Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r. (od spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, od sierpnia 2023 r. zgodnie z wnioskiem Strony i z treścią decyzji uchylającej prawo do tego zasiłku) do na czas nieokreślony (zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności). Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2023 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotę sporu w sprawie stanowiła wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zakwestionowała bowiem legalność przyznania wnioskowanego świadczenia od daty wygaśnięcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 10 sierpnia 2023 r., domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek o jego przyznanie, tj. od maja 2022 r. Odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a więc za okres w którym obowiązywała decyzja z dnia 2 września 2022 r. ustalająca na rzecz Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podnieść należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. [...] maja 2023 r. (data wpływu do organu wniosku) pobierała ona na mocy decyzji Burmistrza Miasta A. z [...] września 2022 r. specjalny zasiłek opiekuńczy. Nie ulega również wątpliwości, że przepis art. 24 ust. 2 uśr stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Co do zasady więc wniosek Skarżącej złożony [...] maja 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od maja 2023 r., na co powołuje się Skarżąca w złożonej skardze. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Nie można pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy wymusiły zastosowanie przez SKO w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała bowiem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana ustalonym dla Skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowi o tym wprost art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 uśr, dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego określone wcześniejszą decyzją funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 uśr. Przepis art. 24 ust. 2 uśr stosuje się, gdy wnioskodawca spełnia materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tymczasem w przypadku Skarżącej w miesiącu złożenia wniosku występowała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Skoro w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 uśr możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń. Organ w sprawach przyznania świadczeń rodzinnych nie działa z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek strony. W sprawie Skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek specjalny dopiero 10 sierpnia 2023 r. (data wpływu do organu) i decyzja została uchylona decyzją z tego samego dnia. Oznacza to, że w sprawie mamy do czynienia z eliminacją przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, dopiero od ww. daty, a nie w miesiącu złożenia wniosku. Dlatego też od 1 sierpnia 2023 r., a więc od najwcześniejszego możliwego terminu, przyznano Skarżącej wnioskowane świadczenie. Wobec posiadania przez Skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego do 10 sierpnia 2023 r. nie była ona do tego momentu uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. (patrz wyrok NSA w sprawie I OSK 209/21 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Wobec powyższego należy uznać, że organ II instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, iż świadczenie pielęgnacyjne należy się Skarżącej począwszy od 1 sierpnia 2023 r., gdyż dopiero od tego momentu spełniła ona przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, jak wykazano, nie było podstaw do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie, aż do dnia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr wykluczająca możliwość otrzymania przez Skarżącą za ten okres wnioskowanego świadczenia. Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634). Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.