II SA/Bd 1431/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy Ś. nad Osą działając na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") decyzją z [...] sierpnia 2023 r., nr [...] odmówił S. B. (tj. Skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. B.. Wójt ustalił, że Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Matka Skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...] października 2019 r. tj. od 85 roku życia. Wójt wskazał ponadto, że Skarżący, pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczył, że od [...] lipca 2023 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Odmowę przyznania świadczenia Wójta uzasadnił treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. tym, że nie został spełniony warunek, aby niepełnosprawność matki Skarżącego powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie normy art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegające na jej zastosowaniu, pomimo iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał ją za niezgodną z Konstytucją. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] października 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta. Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu pierwszej instancji, jakoby moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki rzutował negatywnie na prawo opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego jest niesłuszne wobec brzmienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2024 r. sygn. akt K 38/13. Jednakże Kolegium wskazując na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podniosło, że warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a stosownie do art. 17 ust. 1b w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Kolegium stwierdziło, że Skarżący takie oświadczenie złożył. Tym niemniej oświadczenie takie podlega weryfikacji. Zdaniem Kolegium za podważeniem oświadczenia złożonego przez Skarżącego przemawia treść znajdującej się w aktach umowy dzierżawy gruntów rolnych z [...] sierpnia 2022 r., której stroną jest S. B. i K. B.. Z umową tą wiąże się wypłata na rzecz Skarżącego czynszu dzierżawnego. Skarżący nie zaprzestał zatem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jedynie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium podniosło, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest pojęciem szerszym od pojęcia zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolnika ma miejsce, kiedy następuje zaprzestanie działalności nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie rolnym, jak również nie zarządza nim. W przedmiotowej sprawie Skarżący nadal zarządza swoim gospodarstwem rolnym, o czym świadczy umowa dzierżawy. Nie ma przy tym znaczenia jaki zysk Skarżący osiąga z tego tytułu, lecz wyłącznie fakt samego zarządzania gospodarstwa rolnego i czerpania z niego zysku. W skardze do sądu administracyjnego S. B. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium. Skarżący podniósł, że złożył stosowne oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i wbrew twierdzeniu Kolegium odpowiada ono prawdzie. Oczywiste jest, że wydzierżawienie wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego pozbawia właściciela możliwości jakichkolwiek działalności rolniczej na gruntach. Od tego czasu używanie gruntów i pobieranie z nich pożytków należy do dzierżawcy. Skarżący podniósł, że wydzierżawienie gospodarstwa umową wieloletnią było przez wiele lat powszechnie uznawaną formą zaprzestania działalności rolniczej, kiedy do niedawna istniał taki wymóg dla uzyskania pełnych świadczeń emerytalnych KRUS. Niezrozumiałe jest zatem tworzenie bardziej rygorystycznych wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wymóg ten stosuje się także do rolników ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wymogu tego nie spełnia zatem rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo (por. B. Chludziński, Komentarz, (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa P. Rączka, Warszawa 2021, s. 453-456). Jasno stwierdza to wskazany przez Kolegium art. 17b u.ś.r. który w istocie określa jakie okoliczności przesądzają o tym, że rolnicy, ich małżonkowie i domownicy stają się osobami nieaktywnymi zawodowo – a więc takimi samymi osobami, jak każdy inny obywatel ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne. W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z [...] lipca 2023 r. oświadczył, że jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika oraz że od [...] lipca 2023 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak - jak zasadnie podnosi Kolegium, nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por.m.in. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 773/21). Skoro jednak ustawa wprowadza taki rodzaj dowodu, tj. oświadczenie, i to składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, przeciwne jego treści ustalenie organu musi opierać się na jednoznacznym wykazaniu, że oświadczenie to nie polega na prawdzie. Wobec powyższe słusznie Kolegium zwróciło uwagę, że Skarżący wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne przedłożył umowę dzierżawy gruntów rolnych z [...] sierpnia 2022 r. na mocy której Skarżący i K. B. (jako wydzierżawiający) oddają w dzierżawę D. D. gruntu rolne w miejscowości S. o powierzchni 2,9128 ha, jednakże "z wyłączeniem gruntów rolnych klasy IIIb o pow. 1,4007 ha i Br-R-IIIb o pow. 0,1419 ha". W § 4 umowy strony zgodnie uzgodniły, że Dzierżawca corocznie będzie płacił Wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości [...] zł. Dzierżawę zawarto na 5 lat (§ 5 umowy). Wobec takiej treści umowy dzierżawy słusznie Kolegium uznało, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Tak jak wskazało Kolegium - pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" jest szersze od pojęcia "wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Prowadzenie gospodarstwa rolnego może bowiem polegać tylko na zarządzaniu nim. W tym miejscu należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest więc skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą tego świadczenia jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 1124/18). Słusznie zatem Kolegium uznało, że tego rodzaju sytuacja w odniesieniu do Skarżącego nie miała miejsca. Skarżący nadal prowadzi gospodarstwo rolne, tyle że w części zarządził nim poprzez wydzierżawienie gruntów ("w części" – bo jak wynika z treści umowy nie wydzierżawił całości posiadanych gruntów). Nie pozbawił się w ten sposób dochodu (który miałby być zrekompensowany przez przyznanie mu świadczenie pielęgnacyjnego), gdyż w wyniku wykonania umowy ma otrzymywać coroczne świadczenie pieniężne. Zasadnie zatem Kolegium uznało, że Skarżący nie spełnia ustawowego wymogu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), precyzowanego odnośnie rolników przez art. 17b u.ś.r. Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) oddalił skargę.