II SA/Bd 1437/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 marca 2011r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje na rzecz adwokat K. R. – C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], którą Zastępca Kierownika Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., w wyniku rozpatrzenia wniosku M. G. z dnia 10 maja 2010 r., zmodyfikowanego w dniu 26 maja 2010 r., o pomoc finansową na zakup okien do kuchni i dużego pokoju oraz ich montaż, a także o pomoc finansową w zapłacie należności z tytułu użytkowania mieszkania, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego, z powodu ograniczonych środków. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przyznanie tego świadczenia nie jest jednak obligatoryjne, w związku z czym nawet spełnienie przez stronę ustawowych kryteriów, nie oznacza obowiązku jego przyznania. Potrzeby bowiem osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, które są uwarunkowane przeznaczonymi przez gminę na ten cel środkami pieniężnymi. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą więc liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu. W sprawie organ I instancji uznał, jak wskazał organ odwoławczy, że choć z wywiadu środowiskowego wynika, iż sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy jest bardzo trudna, a wskazane przez niego problemy znacznie utrudniają mu życie, to jednak z uwagi na okoliczność, że czynsz za lokal opłacany jest na bieżąco i że lokal nie stanowi własności odwołującego, a szkody w nim nastąpiły w wyniku działania aktualnego właściciela lokalu, należało odmówić mu przyznania wnioskowanych świadczeń, zważywszy że organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i nie ma możliwości zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb osób ubiegających się o zasiłek celowy. Organ odwoławczy podzielił wskazane stanowisko organu I instancji, i stwierdził, że przesądzenie, iż odwołujący spełnia kryterium dochodowe do uzyskania wnioskowanych świadczeń i, że jego sytuacja jest bardzo trudna, nie oznacza, że zostanie mu przyznana wnioskowana pomoc. Fakultatywny bowiem charakter rozstrzygnięcia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz konieczność uwzględnienia ograniczonego budżetu, jakim dysponuje Rejonowy Ośrodek Pomocy Społecznej S. w roku 2010 r. na pomoc społeczną we wnioskowanej formie, i w związku z tym potrzeba wyważenia słusznego interesu indywidualnego strony i interesu społecznego osób ubiegających się o pomoc społeczną, ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych na realizację tego celu, stanowiły uzasadnioną podstawę odmówienia stronie przyznania wnioskowanej pomocy. Zaznaczając, że Rejonowy Ośrodek Pomocy Społecznej S. nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej, organ odwoławczy wskazał, że z decyzji organu I instancji wynika, iż w 2010 roku ośrodek może przeznaczyć miesięcznie na zasiłki celowe 26.333 zł (łączna kwota przeznaczona przez miasto na ten cel w budżecie na 2010 r. wynosi 316.00 zł), a o wsparcie finansowe ubiega się miesięcznie średnio od 150 do 250 osób. Z uwagi na zbliżający się sezon grzewczy istnieje konieczność zabezpieczenia środków na zakup opału dla około 450 rodzin korzystających z tej formy pomocy, gdyż stanowi to priorytetową potrzebę. Średnio miesięcznie może być więc objętych pomocą około 100 - 130 osób i rodzin nie posiadających żadnych dochodów bądź dysponującymi minimalnymi środkami utrzymania. Z przytoczonych ustaleń wynika, zdaniem organu, że ośrodek nie ma możliwości zrealizowania wszystkich zgłoszonych potrzeb, w tym i potrzeb wnioskodawcy. Jednocześnie organ zaznaczył, że stronie przyznany został zasiłek celowy na zakup żywności lub posiłków oraz zasiłek celowy na opłacenie energii elektrycznej. Podkreślając, że organ I instancji podjął rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego, w którym wyważył słuszny interes strony i interes społeczny w oparciu o środki finansowe przeznaczone do dyspozycji organu na przedmiotowy cel społeczny, organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. Na powyższą decyzję M. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się jej uchylenia oraz orzeczenia zgodnie ze złożonym w sprawie wnioskiem. Skarżący opisał swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz niedogodności wynikające z faktu mieszkania w lokalu bez okien, a związane z zimnem, wilgocią i hałasem w mieszkaniu, a także konieczność zabezpieczenia go przed osobami postronnymi. Skarżący podkreślił, że jest osobą chorą, cierpiąca na zaburzenia afektywne oraz reumatoidalne zapalenie stawów biodrowych. Brak okien oraz czarne folie przykrywające otwory okienne sprawiają, że nasilają się jego zaburzenia psychiczne (stany lękowe, poczucie zagrożenia) i reumatoidalne (wilgoć i zimno w mieszkaniu). Strona wyjaśniła również, że faktem jest, iż czynsz spółdzielczy jest na bieżąco opłacany, niemniej jednak właściciel mieszkania w pozwie o eksmisję zażądał jego zwrotu oraz zapłaty za tzw. bezumowne korzystanie z lokalu. Ponadto skarżący podkreślił, iż ma interes prawny w bezpiecznym zamieszkiwaniu w przedmiotowym mieszkaniu z uwagi na możliwość prawną jego odzyskania lub też, w przypadku jego nie odzyskania i zapadnięcia wyroku eksmisyjnego, ze względu na możliwość otrzymania lokalu socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż skarżący ogranicza skargę do wniosku o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat czynszowych na rzecz właściciela mieszkania, w którym mieszka skarżący – D. J., i na tę okoliczność przedłożył stosowne pisemne oświadczenie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie. Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, (Dz. U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz na ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z powodu schorzeń psychicznych (zespół depresyjno-urojeniowy) i upośledzenia narządu ruchu (schorzenie stawu biodrowego) na okres do dnia 31 października 2012 r., że pozostaje pod stałą opieką psychiatry i reumatologa, że zażywa leki psychotropowe oraz, że jest bierny zawodowo z powodu niepełnosprawności i, że ma wykształcenie średnie (przerwane na IV roku studia prawnicze). Do dnia 27 stycznia 2010 r. skarżący otrzymywał zasiłek stały w wysokości 444 zł, aktualnie jednak nie posiada jakiegokolwiek dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że skarżący jest rozwodnikiem, otrzymującym pomoc od rodziców w formie żywności, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu dwupokojowym, które w dniu 25 marca 2010 r. była żona sprzedała D. J., pracownikowi biura nieruchomości i, że w związku z tym toczy się postępowanie sądowe o odzyskanie od żony mieszkania. Z akt sprawy wynika także, że nowy właściciel mieszkania praktykuje kupowanie mieszkań z lokatorami, że żądając opróżnienia przedmiotowego lokalu, utrudnia dalsze w nim zamieszkiwanie skarżącemu m.in. poprzez wymontowanie okien (w kuchni i dużym pokoju), a także że skarżący złożył zawiadomienie na policję i do prokuratury o nękanie go przez nowego właściciela lokalu. W świetle przytoczonych okoliczności, należy uznać, iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne z art. 7 pkt 4, 5 i 14 ustawy o pomocy społecznej, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego. Skarżący jest bowiem osobą niepełnosprawną, leczącą się na zaburzenia psychiczne i reumatoidalne, bierną zawodowo, która w wyniku sytuacji kryzysowej, niezależnej od własnej woli, została pozbawiona na skutek działań osoby trzeciej (aktualnego właściciela mieszkania) dotychczasowych warunków zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, w związku z wymontowaniem z niego okien. Niewątpliwie w sprawie spełniony został również warunek uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci nie przekroczenia kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 477 zł. Pomimo tych okoliczności, organy obu instancji odmówiły jednak skarżącemu przyznania wnioskowanych świadczeń, uzasadniając podjęte rozstrzygnięciem uznaniowym charakterem świadczenia z art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz ograniczonymi środkami finansowymi jakimi dysponuje Rejonowy Ośrodka Pomocy Społecznej S. w roku 2010 na realizację pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W sprawie ustalono również, że czynsz za przedmiotowy lokal opłacany jest na bieżąco i że lokal nie stanowi własności odwołującego, a szkody w nim nastąpiły w wyniku działania aktualnego właściciela lokalu Niewątpliwie rację mają organy orzekające w sprawie, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 39 ustawy mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego i, że uznanie to nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno więc określać zarówno możliwości finansowe organu, jak i sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jest to o tyle konieczne, że uznanie organu oparte na art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych się o tą pomoc. Z decyzji organów obu instancji jednoznacznie wynika, że Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej S. dysponując w roku 2010 kwotą 316.00 zł na realizację zasiłków ceowych, co w skali miesiąca daję kwotę 26.333 zł, przy ilości osób ubiegających się od 150 do 250 w miesiącu, posiada ograniczone możliwości finansowe I nie jest w stanie zaspokoić potrzeb wszystkich osób wnioskujących o tę formę pomocy. Dlatego też ośrodek miesięcznie obejmuje pomocą średnio jedynie około 100 -130 osób i rodzin oraz zabezpieczył środki finansowe na zakup opału dla, około 450 rodzin w związku ze zbliżającym się sezonem grzewczym, traktując tę potrzebę jako priorytetową. Uwzględniając przytoczone dane, podzielić należy stanowisko organów obu instancji, że Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej S. jest w stanie zaspokoić, spośród osób ubiegających się o zasiłek celowy, tylko potrzeby osób znajdujących się w najtrudniejsze sytuacji, a w ramach tych potrzeb w pierwszej kolejności zrealizować potrzeby związane z zakupem opału. W niniejszej sprawie skarżący, jak już wskazano powyżej, spełnia kryterium sytuacyjne z art. 7 pkt 4, 5 i 14 ustawy o pomocy społecznej oraz kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Niemniej jednak w przypadku świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego poza warunkiem dochodowym i warunkiem sytuacyjnym z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, które są właściwe dla wszystkich świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zachodzi także wymóg ustawowy jednoczesnego wystąpienia u osoby ubiegającej się o to świadczenie -niezbędnej potrzeby bytowej. Potrzeba ta winna mieć charakter doraźny i konkretny oraz, co należy w szczególności podkreślić, charakter konieczny, nieodzowny. Zdaniem Sądu zgłoszona przez skarżącego ostatecznie - po ograniczeniu na rozprawie żądania - potrzeba dofinansowania do opłat czynszowych za użytkowany lokal, nie ma w okolicznościach przedmiotowej sprawy charakteru potrzeby niezbędnej tj. nieodzownej, koniecznej, i w związku z tym nie może być objęta pomocą w formie zasiłku celowego, pomimo spełnienia pozostałych warunków uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, jak słusznie podkreśliły organy administracyjne, że czynsz spółdzielczy za przedmiotowy lokal jest na bieżąco opłacany na rzecz B. Spółdzielni Mieszkaniowej. W tym zakresie więc nie istnieje w ogóle potrzeba wsparcia skarżącego. Także argumentacja skarżącego, że aktualny właściciel mieszkania w pozwie o eksmisję zażądał od niego zwrotu należności czynszowych i zapłaty za tzw. bezumowne korzystanie z lokalu, nie uzasadnia stwierdzenia istnienia takiej potrzeby. Należy zaznaczyć, że ustawodawca w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazał przykładowe sytuacje mogące być uznane jako niezbędne potrzeby bytowe, wymieniając wśród niech takie potrzeby jak: koszt zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, czy też koszt pogrzebu. Niewątpliwie w kontekście wskazanych sytuacji faktycznych, nie można uznać wydatków związanych ze spłatą właścicielowi lokalu należności z tytułu bezumownego korzystania z lokalu, za służących zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, a tym samym zakwalifikować ich w rozumieniu art. 39 ustawy do udzielenia na nie wsparcia finansowego przez organ pomocy społecznej. Przesądzenie, że zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie ma charakteru potrzeby niezbędnej, oznacza tym bardziej, że nie ma ona również charakteru potrzeby priorytetowej (zakup opału), na rzecz których to potrzeb ośrodek zabezpieczył określone środki finansowe i które to potrzeby w pierwszej kolejności realizuje. Uznając zatem, że organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że Rejonowy Ośrodek Pomocy Społecznej S. dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na udzielnie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i, że ośrodek ten nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o tę pomoc, w związku z czym zachodzi konieczność wyważenia w ramach uznania administracyjnego interesu indywidualnego wnioskodawcy z interesem wszystkich osób ubiegających się o zasiłek celowy, a także przesądzając, że zgłoszona przez wnioskodawcę potrzeba nie ma charakteru niezbędnego, a zatem i priorytetowego, Sąd stwierdził, że zaskarżone i poprzedzające je rozstrzygnięcie są zgodne z prawem, a skarga M. G. nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.