II SA/Bd 149/13

Dnia 29 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 29 maja 2013 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego L. B. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia [...], na podstawie art. 39 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na potrzeby w postaci: zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników, środków czystości. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że z przeprowadzonego w miesiącu [...] wywiadu środowiskowego wynika, iż dochód strony z miesiąca poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku wyniósł [....] zł i przekroczył o kwotę [...] zł ustawowe kryterium dochodowe wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 542 zł. Organ powołał się także na ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, na fakt przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału w kwocie 300 zł (decyzja z dnia [...]) oraz kosztów zakupu leków w kwocie 70 zł (decyzja z dnia [...]), na okoliczność objęcia skarżącego pomocą w formie bezpłatnych posiłków wydawanych w DDP "[...]", których koszt (84 zł za miesiąc [...]) pokrywany jest ze środków pomocy społecznej oraz na możliwość częściowego pozyskania wnioskowanych artykułów w ramach pomocy rzeczowej świadczonej prze PCK i Chrześcijańską Służbę Charytatywną, do których to instytucji zwrócił się organ z prośbą o udzielnie wnioskodawcy pomocy w tym zakresie. Od powyżej decyzji M. K. wniósł odwołanie wskazując, iż jego dochody wystarczają wyłącznie na opłacenie czynszu i częściowo na zakup leków. Podniósł, że jeden posiłek dziennie nie wystarcza na zaspokojenie głodu, a nadto że musi zadbać o higienę i odzież. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B., na podstawie art. 41 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o pomocy społecznej), orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż przesłankami przyznania pomocy w formie zasiłku celowego są: dochód wnioskodawcy, cel na jaki zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Wyjaśnił, że tylko w sytuacjach nadzwyczajnych osoby, których dochód przekracza ustalone kryterium dochodowe mogą otrzymać, zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wsparcie ze środków finansowych pomocy społecznej. Z uwagi na okoliczność, że dochód odwołującego przekroczył kryterium dochodowe, należało złożony przez niego wniosek rozpatrzyć w trybie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis odwołuje się do przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej, wyraźnie odbiegającej od typowej sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie organu odwoławczego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby w przypadku skarżącego wystąpiła taka wyjątkowa, okazjonalna i dotkliwa w skutkach sytuacja, a więc szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia na specjalnych zasadach. Brak środków na zakup artykułów gospodarstwa domowego, produktów codziennego utrzymania czy odzieży nie spełnia bowiem tego warunku. Wskazując, że odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, że zamieszkuje w pokoju z kuchnią z ogrzewaniem piecowym, na które otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz, że uzyskuje on także rentę inwalidzką w kwocie [...] zł organ zaznaczył, że fakt, iż renta inwalidzka obciążona jest zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł nie może stanowić przesłanki do uprzywilejowania strony w stosunku do innych ubiegających się o pomoc społeczną. Podkreślił on również, że odwołujący decyzją z dnia [...] otrzymał wsparcie w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla w kwocie 300 zł. Wobec powyższego, faktu przekroczenia kryterium dochodowego oraz okoliczność, że braku środków pieniężnych na wnioskowane przez odwołującego potrzeby nie można traktować jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenia, organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący nie spełnił warunków do otrzymania wnioskowanego wsparcia z pomocy społecznej. W skardze na powyższą decyzję M. K. zarzucił SKO mało wnikliwe zbadanie jego sytuacji życiowej, powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu dotyczące trudnej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej, w jakiej się znajduje oraz opisał konflikt z właścicielem kamienicy, z którym miał zawartą umowę najmu lokalu. Wskazał, że w wyniku włamania do tego lokalu dokonanego przez właściciela pozostał on bez środków do życia. Powołał się także na okoliczność wymeldowania go z mieszkania przez Urząd Miasta B. na skutek nie odbierania urzędowej korespondencji w związku z pobytem skarżącego w szpitalu oraz na fakt nie przyznania mu przez innego mieszkania z uwagi na posiadany przez niego dochód. Na rozprawie w dniu [...] i w piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił nie uwzględnienie w sprawie nadzwyczajnej przyczyny złożenia wniosku o pomoc w postaci utraty całego majątku w związku z okradzeniem skarżącego w miejscu zamieszkania. Zarzucił również, że podana w decyzji kwota dochodu skarżącego w wysokości [...] zł nie została wyjaśniona poprzez określenie sposobu jej ustalenia, a także, że z zaświadczenia z ZUS z dnia [...] wynika, że mógł nastąpić błąd w ustaleniu dochodu skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 ustawy o pomocy społecznej). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej, z jednoczesnym wystąpieniem celu mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 542 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu tak ustalonego nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z dokumentu w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] i z dołączonego do pisma skarżącego z dnia [...] zaświadczenia ZUS Oddział w B. z dnia [...] oraz oświadczeń skarżącego o stanie majątkowym bezsprzecznie wynika, iż źródło jego dochodu stanowi renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz dodatek mieszkaniowy. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości [...] zł (kwota po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenia) oraz dofinansowanie do czynszu w kwocie [...] zł. Świadczenia te stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w łącznej wysokości [...] zł, a więc w kwocie przekraczającej w/w kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (542 zł). Wbrew twierdzeniom skarżącego, dochód ten został przez organy obu instancji prawidłowo ustalony, bowiem okoliczność, że renta skarżącego objęta jest potrąceniami komorniczymi w kwocie [...] zł z tytułu zaległości w opłatach czynszu (zajęcie komornicze inne niż kwota alimentów) i, że w związku z tym faktyczna kwota renty do wypłaty wynosi [...] zł, nie stanowi w świetle przytoczonych powyżej regulacji art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej postawy do uwzględnienia tej okoliczności przy obliczaniu dochodu skarżącego. Z uwagi więc nie niespełnienie w sprawie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, jako warunku otrzymania pomocy w formie zwykłego zasiłku celowego, organy obu instancji zobligowane były odmówić skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, pomimo iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne, gdyż skarżący jest osobą schorowaną, niepracującą, niezdolną do wykonywania pracy. W tej sytuacji w sprawie rozważono możliwość przyznania skarżącemu pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej uzależniona jest od stwierdzenia, czy w konkretnej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W tym miejscu należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak samo zresztą jak i zwykłego zasiłku celowego, mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Uznanie to nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Rozważenie jednak sprawy z punku widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznana administracyjnego, winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiści występuje szczegóły uzasadniony przypadek, gdyż to kryterium stanowi warunek konieczny i obligatoryjny możliwości przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero po ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę ww. okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do sytuacji skarżącego nie zachodzi taka szczególna sytuacja uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników i środków czystości. Sąd podziela pogląd SKO, że szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, mające charakter zdarzeń nadzwyczajnych i nagłych, powodujących bardzo dotkliwe skutki dla osoby wnioskującej o pomoc państwa. Są to więc sytuacje, które w żaden sposób nie można zakwalifikować jako typowe sytuacje osób potrzebujących pomocy państwa w przezwyciężeniu trudności życiowych, a więc trudności życia codziennego związane z brakiem wystarczających środków finansowych na pokrycie bieżących potrzeb. Brak zaś środków na zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników i środków czystości, a także ewentualna utrata tych artykułów na skutek konfliktu skarżącego z właścicielem lokalu, stanowiącego przedmiot najmu skarżącego nie spełnia w ocenie Sądu omówionej powyżej przesłanki ustawowej pomocy w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego, a więc warunku szczególnie uzasadnionego, wyjątkowego i nadzwyczajnego przypadku, lecz stanowi jedynie o problemach skarżącego w zaspokojeniu jego potrzeb w zakresie odzieży i artykułów gospodarstwa domowego oraz o konflikcie z właścicielem wynajmowanego przez skarżącego lokalu. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza zaś o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Tego natomiast w przedmiotowej sprawie zabrakło, gdyż wnioskowane potrzeby skarżącego i przyczyny ich braku w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można zakwalifikować jako sytuacji wyjątkowej, rzadkiej, szczególnie ciężkiej i wyraźnie odbiegającej od typowych potrzeb osób kwalifikujących się ze względu na kryterium dochodowe do otrzymania pomocy państwa. Na marginesie należy także nadmienić, że z akt sprawy wynika, iż skarżący objęty jest systematyczną pomocą organów pomocy społecznej (dowód: karta świadczeń rodzinnych za okres od dnia [...] do dnia [...] – akta administracyjne organu I instancji), w ramach której otrzymał m.in. decyzją z dnia [...] specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału w kwocie 300 zł, decyzją z dnia [...] specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 70 zł, pomoc w zakresie dożywiania (np. w miesiącu [...] o wartości 84 zł). Istnieje także, co słusznie podkreślił organ I instancji, możliwość częściowego pozyskania wnioskowanych artykułów w ramach pomocy rzeczowej świadczonej prze PCK i Chrześcijańską Służbę Charytatywną, do których to instytucji zwrócił się organ z prośbą o udzielnie pomocy skarżącemu w tym zakresie. Uznając więc, że żadna szczególna okoliczność świadcząca o wyjątkowości sytuacji skarżącej w sprawie nie zaistniała oraz, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy w świetle przepisów art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, Sąd stwierdził, iż zaskarżona jaki i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Wnioskodawcy nie przysługuje zwykły zasiłek celowy z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś specjalny zasiłek celowy, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.