II SA/Bd 1515/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o przyznanie stypendium dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne. Wojewoda K. – P. (zwany dalej "Wojewodą") decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...], którą to decyzją Starosta wygasił swoją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] przyznającą E. M. (tj. Skarżącej) prawo do stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu od [...] sierpnia 2020 r. Wskazana decyzja zapadła w następującym stanie sprawy: Starosta M. (zwany dalej "Starostą") decyzją z [...] października 2019 r. uznał Skarżącą z dniem [...] października 2019 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z kolei w związku z rozpoczęciem [...] sierpnia 2020 r. przez Skarżącą stażu Starosta decyzją z [...] sierpnia 2020 r. przyznał jej od [...] sierpnia 2020 r. stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca pismem z [...] października 2020 r. poinformowała Powiatowy Urząd Pracy w M., że nie podejmie dalszej pracy od 1 listopada do [...] listopada 2020 r. z powodu podjęcia od [...] listopada 2020 r. opieki nad matką oraz otrzymania z tego tytułu zasiłku opiekuńczego. Starosta decyzją z [...] listopada 2020 r. w związku z zakończeniem przez Skarżącą [...] października 2020 r. stażu orzekł o utracie przez nią stypendium z dniem [...] listopada 2020 r. Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Burmistrza J. W. z [...] grudnia 2020 r. odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2020 r. Decyzją z [...] lutego 2021 r. Starosta orzekł o utracie przez Skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] sierpnia 2020 r. wobec tego że Skarżąca pobiera "świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek pielęgnacyjny lub dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych wskutek upływu ustawowego okresu jego pobierania". Następnie Starosta [...] marca 2021 r. wznowił postępowanie zakończone decyzją z [...] sierpnia 2020 r. (o przyznaniu Skarżącej stypendium). Jako przesłankę wznowienia wskazał nowe okoliczności faktyczne istniejące w momencie wydania decyzji o przyznaniu stypendium, nieznane organowi w owym czasie tj. fakt otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od [...] sierpnia 2020 r. W wyniku wznowionego postępowania Starosta decyzją z [...] kwietnia 2021 r. uchylił swoją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. o przyznaniu stypendium i odmówił Skarżącej przyznania stypendium. W wyniku odwołania Skarżącej Wojewoda decyzją z [...] czerwca 2021 r. uchylił decyzję Starosty z [...] kwietnia 2021 r. i umorzył postępowanie I instancji. Wojewoda podniósł, że w sprawie pojawiły się wprawdzie nowe okoliczności faktyczne w postaci przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże nie istniały one w momencie wydania decyzji Starosty (tj. [...] sierpnia 2020 r.), jako że świadczenie pielęgnacyjne przyznano decyzją Kolegium dopiero z [...] stycznia 2021 r. Wobec powyższego Starosta wydał wskazaną na wstępie decyzję z [...] lipca 2021r. którą na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. zwanej w skrócie "k.p.a.") orzekł o wygaśnięciu swojej decyzji z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] przyznającej Skarżącej prawo do stypendium w okresie odbywania stażu, od [...] sierpnia 2020 r. Jednocześnie Starosta wskazał w sentencji, że wygaśnięcie decyzji następuje z dniem [...] sierpnia 2020 r. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że wykonała wszystkie obowiązki związane ze stażem, który odbywała w okresie od 1 sierpnia do [...] października 2020 r. Podkreśliła, że dopiero po zakończeniu stażu, rezygnacji z dalszego zatrudnienia i dokonaniu formalności związanych ze skreśleniem z listy bezrobotnych złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stycznia 2021 r. przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2020 r. uznając, że staż nie jest zatrudnieniem. Na to rozstrzygnięcie Kolegium nie miała wpływu. Odwołująca podkreśliła, że w okresie od 1 sierpnia do [...] października 2020 r. nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty z [...] lipca 2021 r. Wojewoda podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucja rynku pracy (Dz. U. z 2021 r. poz. 1100 z późn. zm.) bezrobotny to m.in. osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia pracy, jeżeli nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewoda stwierdził, że wobec orzeczenia przez Starostę decyzją z [...] lutego 2021r. o utracie przez Skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] sierpnia 2020 z powodu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego – konieczne jest uporządkowanie sytuacji prawnej Skarżącej, gdyż pomimo orzeczenia o utracie statusu osoby bezrobotnej nadal w obiegu pozostaje decyzja o przyznaniu Skarżącej prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu. Wobec tego zaskarżona decyzja organu I instancji z [...] lipca 2021 r. jest zgodna ze stanem faktycznym i obowiązującym stanem prawnym. W skardze do sądu E. M. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody nr [...] z [...] września 2021 r. powtarzając swoje stanowisko z odwołania od decyzji Starosty, w szczególności wskazując, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła dopiero po odbyciu stażu i skreśleniu z listy bezrobotnych, a w okresie odbywania stażu tj. od [...] sierpnia 2020 r. do [...] października 2020 r. nie pobierała świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, lecz wykonywała powierzone jej w ramach stażu obowiązki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, zostało ona, tak jak decyzja organu I instancji podjęta na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest zatem jej bezprzedmiotowość oraz istnienie interesu społecznego lub interesu strony, który uzasadnia podjęcie przez organ takiego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość decyzji wynika z ustania prawnego bytu elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, czy to z powodu zniszczenia lub przekształcenia rzeczy, rezygnacji z uprawnień przez stronę czy też na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wydanie decyzji albo z powodu zmiany w stanie prawnym, ale tylko w przypadku, gdy powoduje on taki skutek (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2021 r. sygn. II OSK 96/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadniczą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. jest zatem bezprzedmiotowość decyzji, która powstała już po jej wydaniu – a nie przed jej wydaniem lub w momencie jej wydania. Nie można także orzec o wygaśnięciu decyzji w związku ze zdarzeniem, które miało miejsce już po tym, kiedy ustał stosunek materialnoprawny nawiązany na mocy tej decyzji. Tymczasem w przedmiotowej sprawie przesłanką do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji było w istocie pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego – który to fakt nie miał w ogóle miejsca w okresie stażu i związanego z nim pobierania stypendium. Także wydanie decyzji stwierdzającej utratę statusu bezrobotnego miało miejsce już po ustaniu ww. stosunku materialnoprawnego (prawa do pobierania stypendium w okresie stażu). Jeżeli zaś przyjmować, że przesłanką wygaśnięcia przedmiotowej decyzji jest brak statusu bezrobotnej w dniu [...] sierpnia 2020r., to nie byłaby to przyczyna bezprzedmiotowości, która pojawiła się już po nawiązaniu stosunku materialnoprawnego, ale przeszkoda prawna, aby ten stosunek materialnoprawny w ogóle powstał . Także ta okoliczność nie może być zatem uznana za przesłankę orzekania o wygaśnięciu decyzji przyznającej stypendium z dniem [...] sierpnia 2020 r. na okres do [...] października 2020 r.; inną kwestią jest natomiast czy można ją rozważać w kontekście zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania. Co więcej – orzeczenie o wygaśnięciu decyzji o przyznaniu stypendium z dniem [...] sierpnia 2020 r. (zdanie drugie sentencji decyzji Starosty z [...] lipca 2021 r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody) w istocie oznaczałoby, że decyzja Starosty z [...] sierpnia 2020 r. o przyznaniu stypendium wygasła zanim została wydana. Należy także zwrócić uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji przyznającej Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne (co należy podkreślić – decyzji wydanej [...] stycznia 2021 r. tj. po ustaniu stosunku materialnoprawnego nawiązanego decyzją Starosty z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie stypendium) uzasadniając przyznanie tegoż świadczenia od [...] sierpnia 2020 r. wskazało na przepis art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111). Zgodnie z tym przepisem jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że wobec braku informacji kiedy został złożony wniosek o ustalenie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - przyznało Skarżącej świadczenie nie od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, ale od dnia orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej. Przyjęcie w tej sytuacji fikcji pobierania przez Skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego od [...] sierpnia 2020 r. oznaczałoby, że znalazła się ona w pułapce legislacyjnej tj. niemożności ułożenia przez swoich spraw w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie przewidywała w chwili podejmowania tych decyzji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z [...] czerwca 2012 r., sygn. akt K 4/03). W przedmiotowej sprawie owa pułapka polega na tym, że z jednej strony prawodawca przyznaje obywatelowi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres jeszcze przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie a nawet za okres przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji w tym przedmiocie – a z drugiej strony prawodawca w oparciu o art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucja rynku pracy przewiduje konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (w konsekwencji wydania zaskarżonej decyzji byłoby to stypendium za okres stażu) za okres, kiedy obywatel nie był w stanie przewidzieć, że w przyszłości otrzyma świadczenie pielęgnacyjne wyłączające możliwość przyznania stypendium. Obywatel nie może ponosić odpowiedzialności za wadliwe skonstruowanie systemu prawnego. Ze względu na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Ponadto stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie bezprzedmiotowe jest orzekanie o wygaśnięciu decyzji w związku z pobieraniem przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego po zakończeniu okresu pobierania stypendium (nawet w sytuacji kiedy wysokość tego świadczenia pielęgnacyjnego obliczono mając na względzie ilość miesięcy, które upłynęły od momentu złożenia wniosku o niepełnosprawność osoby wymagającej opieki czy – jak w przedmiotowej sprawie - od momentu orzeczenia o niepełnosprawności tej osoby) – Sąd na podstawie art. 145 § 3 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umorzył postępowanie administracyjne.