II SA/Bd 1554/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant St. asyst. sędziego Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie o sygnaturze II SA/Bd 500/13 postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. przyznać adwokat A. T. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. A. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Wojewody K.-P. z [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W odpowiedzi na skargę Wojewoda K.-P. wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 500/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniesioną skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Sąd stwierdził bowiem, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu. O odmowie przyznania stronie prawa pomocy orzekł na podstawie art. 247 p.p.s.a., z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi. W piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. A. L. na ww. postanowienie złożyła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] marca 2013 r. oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 500/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. z uwagi na jej niedopuszczalność, bowiem skarga została sporządzona przez skarżącą osobiście. Następnie, postanowieniem z dnia 29 lipca 2013 r. tutejszy Sąd, na podstawie art. 88 p.p.s.a. odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] marca 2013 r. Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek został złożony po terminie. W dniu [...] lipca 2013 r. A. L. wniosła do tut. Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r. A. L. reprezentowana przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu – adwokat A. T. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 500/13 w przedmiocie odrzucenia skargi. Pełnomocnik skarżącej wskazała, że w postępowaniu zakończonym ww. orzeczeniem zaistniała przesłanka nieważności, o której stanowi art. 271 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca nie była w przedmiotowym postępowaniu należycie reprezentowana z uwagi na odmówienie przyznania jej prawa pomocy. W związku z powyższym wniosła o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 500/13 oraz uchylenie pkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r. oraz rozpoznanie skargi. Ponadto, o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda K.-P. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. W przedmiotowej sprawie skarżąca działając przez pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy złożyła skargę na podstawie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 500/13 o odrzuceniu skargi. Powyższym postanowieniem, Sąd w punkcie pierwszym rozstrzygnięcia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odrzucił skargę skarżącej na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu i jednocześnie w punkcie drugim orzeczenia, działając na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Instytucja wznowienia postępowania sądowego, której uruchomienia domaga się skarżąca, ma charakter wyjątkowy. Opiera się ona na przysługującej poza tokiem instancji skardze o ponowne przeprowadzenie procesu zakończonego prawomocnym orzeczeniem i zastąpienie zapadłego w sprawie orzeczenia nowym rozstrzygnięciem. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu, a więc niewzruszalnemu w drodze zwyczajnych środków odwoławczych orzeczeniu powoduje, że instytucja ta może być wykorzystana wyłącznie wtedy, gdy znajdzie to oparcie w prawie, a katalog podstaw wznowieniowych jest katalogiem zamkniętym, nie zezwalającym na rozszerzającą wykładnię wymienionych w nim przesłanek. Głównym powodem takiego ukształtowania instytucji wznowienia postępowania sądowego jest konieczność zapewnienia stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych. Zgodnie z treścią art. 270 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Tryb postępowania ze skargą o wznowienie postępowania reguluje natomiast art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. Pierwszy przepis stanowi, iż sąd właściwy do wznowienia postępowania bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga w tym przedmiocie została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Badanie to polega jedynie na stwierdzeniu, czy skarżący wskazał podstawę wznowienia wymienioną w katalogu przesłanek wznowieniowych. O istnieniu wskazanej podstawy wznowienia rozstrzyga natomiast sąd na rozprawie, o czym stanowi drugi z przywołanych przepisów. Otóż zgodnie z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada więc, czy skarga opiera się na ustawowej przesłance warunkującej wznowienie (odrzucając skargę w przypadku stwierdzenia jej braku), a dopiero następnie bada, czy wskazane przez skarżącego podstawy wznowienia zaistniały w rzeczywistości. W rezultacie skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu zarówno wtedy, gdy nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jak i wtedy, gdy zostanie ustalone, że powołana w skardze ustawowa podstawa nie zachodzi (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 2006 r. I FSK 30/06, niepubl.). Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom regulującym omawiane kwestie nie oznacza bowiem oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia. Innymi słowy brak ustawowej podstawy wznowienia, o której mowa w art. 281 p.p.s.a. oznacza, że podstawa ta, mimo jej wskazania w skardze, w rzeczywistości nie istnieje. Przepis art. 277 p.p.s.a określa termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w wypadkach określonych m.in. w art. 271 p.p.s.a. W myśl tego przepisu skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Jeżeli podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, wspomniany termin biegnie od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Skarżąca, jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu wskazała art. 271 pkt 2 p.p.s.a. powołując się na brak należytej reprezentacji. W świetle art. 277 p.p.s.a., bieg terminu na wniesienie skargi z uwagi na wskazaną podstawę wznowienia – brak należytej reprezentacji – należało liczyć zatem od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest terminem procesowym, a zatem może być przywrócony w trybie określonym w art. 86–88 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że postanowienie Sądu z dnia 11 czerwca 2013 r. stało się prawomocne z dniem 17 sierpnia 2013 r. Z uwagi na to, że postanowienie to zostało doręczone stronie skarżącej, pismem z dnia 10 lipca 2013 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, która została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 29 lipca 2013 r. (II SA/Bd 500/13). Najwcześniej od daty prawomocności postanowienia z dnia 11 czerwca 2013 r. skarżąca mogła wnieść skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., ale z zachowaniem trzymiesięcznego terminu począwszy od dnia, w którym dowiedziała się o orzeczeniu. Tymczasem skarga została wniesiona w dniu 4 grudnia 2013 r. (data stempla pocztowego na kopercie). Tak ukształtowany stan faktyczny sprawy dowodzi, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu, przy czym strona skarżąca nie złożyła wniosku o jego przywrócenie. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, pomimo wskazania prawidłowej podstawy wznowienia wynikającej z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. nie wystąpiła przesłanka braku należytej reprezentacji strony skarżącej. Skarżąca jako podstawę wznowienia wskazała art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym podstawą żądania wznowienia postępowania mogą być sytuacje, gdy strona: - nie miała zdolności sądowej lub procesowej, - nie była należycie reprezentowana, - wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona była możności działania. W skardze skarżąca powołała się na drugą podstawę podnosząc, że "nie była należycie reprezentowana". Dokonując oceny tych twierdzeń w kontekście przywołanej regulacji prawnej wskazać należy, iż w niniejszej sprawie niewątpliwie nie zachodziła przesłanka braku należytej reprezentacji strony skarżącej. Wskazana podstawa braku należytej reprezentacji, jeżeli chodzi o osoby fizyczne, dotyczy tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych. Wskazuje też na to treść art. 277 p.p.s.a., gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wydanie IV, s. 684). Brakiem należytej reprezentacji nie jest zatem sytuacja, w której skarżąca, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, nie była reprezentowana przez pełnomocnika w związku z wniesioną skargą po terminie. Z analizy akt sprawy II SA/Bd 500/13 wynika, że skarżąca skargę na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] marca 2013 r. złożyła po terminie bez wniosku o jego przywrócenie. Sąd postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r. odrzucił skargę i odmówił przyznania prawa pomocy z oczywistych względów, a więc skargi wniesionej po terminie. Nie można jednak poprzez odmowę przyznania skarżącej pełnomocnika z urzędu stwierdzić, że pozbawiona została ona przedstawiciela ustawowego. Pełnomocnik, jakim jest adwokat lub radca prawny działający w ramach prawa pomocy nie jest przedstawicielem ustawowym strony skarżącej. W toku sprawy skarżąca składała pisma procesowe. Skarżącej doręczono postanowienie Sądu z dnia 11 czerwca 2013 r. wraz z pouczeniem o środkach zaskarżenia, jak i kolejne postanowienia Sądu wydane w związku z jej pismami procesowymi, w tym postanowienie z dnia 29 lipca 2013 r., którym odrzucono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z uwagi na wniesienie go po terminie. Skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienia adwokata. Podkreślić należy, że postępowanie przed sądem dzieli się na etapy. Skarżącej odmówiono prawa pomocy w postępowaniu przed sądem I instancji i pełnomocnik w osobie adwokat A. T. został ustanowiony w celu obrony jej praw w postępowaniu kasacyjnym. W tej sytuacji wyznaczony pełnomocnik mógł zaskarżyć wydany w sprawie wyrok w drodze wniesienia skargi kasacyjnej po wcześniejszym złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. Podsumowując należy stwierdzić, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie, który bezskutecznie upłynął w dniu 17 listopada 2013 r. Poza tym brak reprezentacji strony na etapie wniesienia skargi po terminie przez profesjonalnego pełnomocnika (w sytuacji, gdy strona pełnomocnika nie posiadała), jak również brak zaskarżenia przez tegoż pełnomocnika wydanego w sprawie orzeczenia nie stanowi przesłanki nienależytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Powołana przez skarżącą podstawa skargi o wznowienie postępowania w istocie nie istnieje. Skarżąca miała pełną zdolność do czynności prawnych i nie musiał ją reprezentować przedstawiciel ustawowy. Ponadto była pouczona o wszelkich wymaganych procedurach i uprawnieniach. Mogła podejmować samodzielnie czynności procesowe, co jak wynika z akt sprawy robiła. Skarżąca miała możliwość działania, w tym obrony swych interesów, z której to możliwości korzystała składając szereg pism i wniosków w tym o ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej. Kasacja nie została jednak wniesiona. Opisana wyżej aktywność strony ewidentnie przeczy zatem tezie o pozbawieniu jej możności działania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że wniesiona skarga o wznowienie postępowania nie opiera się na ustawowych podstawach wznowienia i na podstawie art. 281 § 1 p.p.s.a. skargę odrzucił. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na wniosek pełnomocnika skarżącej na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).