II SA/Bd 158/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] nr [..} Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. orzekł, iż B. M. nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 września 2000 r. do 31sierpnia 2003 r. w kwocie [...] zł i jednocześnie zobowiązał ją do zwrotu powyższej kwoty wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w okresie od 1 września 2000 r. do 31 sierpnia 2003 r. B. M. pobierała zasiłek pielęgnacyjny z dwóch źródeł tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ ustalił, iż od 1 kwietnia 2000 r. B. M. pobierała rentę inwalidzką nr [...] o czym nie poinformowała ośrodka pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził, iż pobrany przez stronę zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 września 2000 r. do 31 sierpnia 2003 r. jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości ustawowej, określonej przepisami prawa cywilnego. Wskutek wniesionego odwołania od tejże decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji, podzielił ustalenia faktyczne i argumentację prawną przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Nadto organ odwoławczy wskazał, iż B. M. nie kwestionowała okoliczności, iż zasiłek pielęgnacyjny był przez nią bezpodstawnie pobierany. Według organu II instancji argumenty przedstawione przez stronę w odwołaniu, dotyczące jej trudnej sytuacji życiowej, mogą w przyszłości stanowić podstawę wniosku o umożliwienie spłaty zaległości w ratach. B. M. wniosła skargę na wskazaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca wskazała, iż to nie z jej winy doszło do nienależnego pobrania zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej przyczyną tego stanu rzeczy było zachowanie jej matki, która wykorzystała jej chorobę (padaczkę), brak doświadczenia życiowego. Skarżąca podała, iż matka zajmowała się wszystkimi sprawami administracyjnymi i finansowymi dotyczącymi jej osoby. W konkluzji skargi B. M. wniosła o umorzenie zadłużenia, za które nie "czuje się winna". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. W sprawie jest bezsporne, iż decyzją Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] nr [...] przyznano B. M. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Na podstawie kolejnych wniosków skarżącej przedkładającej odpowiednie orzeczenia lekarskie stwierdzające niepełnosprawność, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego decyzjami tegoż organu było przyznawane na kolejne okresy. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji po otrzymaniu informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wskazującej, iż B. M. od l kwietnia 2000 r. otrzymuje rentę inwalidzką wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, uchylił z dniem 31 sierpnia 2003 r. decyzję z dnia 31 lipca 2002 r. [...] przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. W następstwie wskazanej powyżej decyzji, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] 2003 r. orzekł, iż B. M. w okresie od l września 2000 r. do 31 sierpnia 2003 r. nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny i zobowiązał ją do zwroty kwoty [...] zł obejmującej także ustawowe odsetki. W przedmiotowej sprawie wymaga zatem rozstrzygnięcia kwestia, czy skarżąca nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny, a w konsekwencji czy jest zobowiązana do jego zwrotu. Zgodnie z art. 26 ust. l ustawy z dnia l grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (tekst jedno Dz. U. z 1998 r., Nr 102, poz. 651 ze zm. - dalej jako ustawa) obowiązującej w dacie wydania przez organ I instancji przedmiotowej decyzji, uprawniony, który pobierał nienależnie zasiłek rodzinny lub pielęgnacyjny, jest obowiązany do jego zwrotu. W myśl art. 26 ust. 2 ustawy, za kwoty nienależnie pobranych zasiłków w rozumieniu ust. 1 uważa się: - kwoty zasiłku wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku albo wstrzymanie jego wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca zasiłek była pouczona o braku prawa do jego pobierania (pkt 1), - kwoty zasiłku przyznanego lub wypłaconego na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą zasiłek (pkt 2). Należy wskazać, iż u podstaw decyzji organów administracji legło ustalenie, iż skarżąca pobierała "zasiłek pielęgnacyjny z dwóch źródeł tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". W tym miejscu wymaga zwrócenia uwagi na pewną nieścisłość terminologiczną popełnioną przez organ I instancji. Mianowicie B. M. w związku z uprawnieniem do renty pobierała dodatek pielęgnacyjny na podstawie przepisów art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz zasiłek pielęgnacyjny na podstawie art. 14 ustawy. W orzecznictwie wskazuje się, iż wprowadzenie przez ustawodawcę wyraźnego rozróżnienia pomiędzy dodatkiem a zasiłkiem pielęgnacyjnym nie może budzić żadnych wątpliwości; z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń (wyrok {Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 czerwca 1999 r., III AUa 238/99, OSA 2000, nr 1, poz.3). Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 1997 r. ustalonym na podstawie art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 1997 r., Nr 93, poz. 569) uprawnionemu wypłaca się tylko jeden zasiłek pielęgnacyjny. W przypadku zbiegu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z prawem do dodatku pielęgnacyjnego do emerytury lub renty wypłaca się dodatek pielęgnacyjny, z zastrzeżeniem ust. 3 (art. 30 ust. 2 ). Przenosząc powyższą regulację na kanwę niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skarżąca wbrew przepisom ustawy pobierała jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zachodzą obie sytuacje nienależnie pobranego świadczenia wskazane wart. 26 ust. 2 pkt l i 2 ustawy. Skarżąca złożyła w dniu 27 czerwca 2000 r. za pomocą urzędowego formularza wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, który został uwzględniony na podstawie decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] z [...], a zatem w czasie gdy już pobierała dodatek pielęgnacyjny do renty (od kwietnia 2000 r.). Należy podkreślić, iż jeden z punktów formularza zawierał następującą treść "oświadczam, że zasiłku pielęgnacyjnego nie otrzymuję z innego tytułu", co zostało zaakceptowane przez skarżącą jej podpisem. Nie może budzić zatem wątpliwości, iż organ został wprowadzony w błąd przez skarżącą w wyniku nieprawdziwego zeznania, co było powodem przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym została spełniona przesłanka wskazana w art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy. Należy dodać, iż wskazana powyżej decyzja zawierała także pouczenie informujące, iż uprawniony pobierający zasiłek jest obowiązany zgodnie z przepisem art. 22 ustawy zawiadomić o wszelkich zmianach, mających wpływ na uprawnienia do zasiłku a także, iż uprawniony który pobierał zasiłek pielęgnacyjny będzie zobowiązany do jego zwrotu zgodnie z art. 26 ust. 2 pkt 7 ustawy. B. M. nie zastosowała się do tegoż pouczenia, gdyż w dniu 29 lipca 2002 r. złożyła kolejny wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, ponownie zatajając przed organem, iż otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny - a ściśle - dodatek pielęgnacyjny w związku z pobieraną rentą. Wniosek został uwzględniony decyzją organu I instancji z dnia [...] 2002 r. [...]. Uprawniony jest zatem wniosek, iż wskutek zachowania skarżącej doszło do wypłaty świadczenia, które winno być wstrzymane na podstawie art. 30 ustawy, co wypełnia znamiona pojęcia "kwoty nienależnie pobranych zasiłków" zawartego w art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zdaniem Sądu nie można uznać za wiarygodne twierdzeń B. M. co do tego, iż wskutek działań swojej matki, która odbierała i nie przekazywała jej korespondencji z urzędów, skarżąca nie wiedziała o tym, iż otrzymuje dodatek pielęgnacyjny z zakładu ubezpieczeń społecznych oraz zasiłek pielęgnacyjny z ośrodka pomocy społecznej. Powyższe stanowisko jest całkowicie gołosłowne i pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Przeczą temu złożone przez skarżącą wnioski o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego oraz wskazanie przez nią rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, na który organ miał przekazywać świadczenie. Należy także wskazać, iż jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru, B. M. odebrała osobiście decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] 2002 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od lipca 2002 r. do czerwca 2005 r. (k. 35 akt administracyjnych). W świetle zasad doświadczenia życiowego nie sposób przyjąć, iż osoba która znajdując się w trudnej sytuacji materialnej, z jednej strony stara się o uzyskanie dodatkowego dochodu, a z drugiej twierdzi, iż nic jej nie wiadomo na temat przyznania ewentualnych świadczeń. Znamiennym pozostaje także fakt, iż skarżąca samodzielnie potrafi zadbać o swoje interesy, poprzez złożenie odwołania od niekorzystnej dla niej decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a także skargi do sądu. Wskazane okoliczności pozostają w oczywistej sprzeczności z twierdzeniem B. M. o rzekomej niezaradności życiowej. W opinii Sądu stanowisko skarżącej zostało skonstruowane wyłącznie na użytek niniejszego postępowania, w celu uniknięcia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Za takim wnioskiem przemawia także fakt, iż skarżąca powołując się w uzasadnieniu skargi na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia wniosła o umorzenie zadłużenia, podobnie jak w odwołaniu skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednocześnie rozwijając stanowisko organu odwoławczego należy wskazać skarżącej, iż powołane w skardze okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej mogą stanowić ewentualną podstawę wniosku o umorzenie zaległości w całości lub w części, odroczenie terminu ich płatności, czy też rozłożenia na raty (art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych tekst jedno Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W konsekwencji, skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało oddalić.