II SA/Bd 1586/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] decyzją z [...] listopada 2021r. nr [...] uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy K. z [...] października 2021 r. i orzekło w ten sposób, że przyznało M. M. (tj. Skarżącej) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. S. w okresie od [...] listopada 2021 r. na czas nieokreślony w kwocie [...]zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że w toku postępowania przeszkodą w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była jedynie okoliczność, że Skarżąca posiadała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – co stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej w skrócie "u.s.r.") wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego było przyznane Skarżącej decyzją Wójta Gminy K. z [...] listopada 2020 r. na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z [...] kwietnia 2021 r. Skarżąca złożyła oświadczenie, iż wnosi na podstawie art. 155 k.p.a o uchylenie decyzji Wójta przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy – ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne tj. na [...] marca 2021 r. W toku postępowania pierwszoinstacyjnego Wójt najpierw stwierdził, że Skarżąca wprawdzie deklaruje chęć i zamiar rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak pod warunkiem przyznania jej najpierw świadczenia pielęgnacyjnego, a w wyniku dalszego postępowania (po uchyleniu przez Kolegium pierwszej decyzji Wójta w rozpatrywanej sprawie) Wójt podniósł, że Skarżąca nie wyraziła jednoznacznej chęci i zgody na uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec tego Kolegium wskazało, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym istniała przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. istnienie ustalonego prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.). Okoliczność ta ustała jednak z dniem [...] października 2021 r. tj. z końcem okresu, na który przyznano specjalny zasiłek pielęgnacyjnego. Wobec tego dopiero od [...] listopada 2021 r. Skarżąca spełniała wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało określeniem daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego właśnie z tym dniem. W skardze do sądu M. M. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Skarżąca wskazała, że skoro złożyła wniosek [...] kwietnia 2021 r. i spełniła przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to zgodnie z ww. przepisem świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od [...] kwietnia 2021 r. Skarżąca podkreśliła, że skoro wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 155 k.p.a. wniosła o uprzednie uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, to tym samym dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy ustalenia początkowej daty, od której należało przyznać Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podnosi, że świadczenie pielęgnacyjne winno być ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia czyli od [...] kwietnia 2020 r. Kolegium przyjęło natomiast, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od [...] listopada 2020 r. tj. od pierwszego dnia po ustaniu prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Bezspornym w sprawie jest, że Skarżąca spełnia warunki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ponadto przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z akt sprawy wynika, że w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobierała ona specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany na okres do [...] października 2020 r. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana [...] listopada 2021 r. tj. już po upływie okresu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. co do zasady wniosek Skarżącej złożony [...] kwietnia 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od [...] kwietnia 2021 r. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy, albowiem na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka do jego przyznania, spowodowana ustalonym dla Skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 u.ś.r., dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Powyższe regulacje mają zapobiegać kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadał jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy albo jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie zakończenie okresu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia. Zdaniem Sądu ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana) lub jego całkowite wykonanie (skonsumowanie). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji, ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Należy przy tym zauważyć, że uznanie, iż możliwe jest wyeliminowanie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z datą wsteczną, tj. od pierwszego dnia miesiąca w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od pierwszego dnia miesiąca w którym złożono wniosek o to świadczenie – wymagałoby z kolei rozstrzygnięcia, czy reguła niepobierania jednocześnie dwóch świadczeń (specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego) winna skutkować nakazaniem wnioskodawcy zwrotu specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od pierwszego dnia miesiąca w którym złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do momentu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego czy też należałoby pomniejszyć wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie o wysokość pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Resumując stwierdzić należy, że ograniczenie ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w przedmiotowej sprawie ustało dopiero w dniu zakończenia okresu pobierania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. Słusznie zatem Kolegium przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od dnia [...] listopada 2021 r. tj. od momentu, w który Skarżąca spełniała pozytywne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie nie zachodziła już przeszkoda do przyznania jej tego świadczenia. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Sąd oddalił skargę.