II SA/Bd 160/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia NSA Jan Grzęda Asesor WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2004 r. na rozprawie przy udziale ---- sprawy ze skargi K. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. na rzecz skarżącej K. B. kwotę 53 zł (pięćdziesiąt trzy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, a w pozostałej części oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania II SA/Bd 160/04 UZASADNIENIE W dniu [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wydał decyzję nr [...]( [...] ) utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło na podstawie następujących okoliczności. Organ I instancji na podstawie art. 1, art. 2 i art. 27 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 12, poz. 49) oraz rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294) uznał, że brak podstaw do wydania decyzji stwierdzającej u Pani K. B. choroby zawodowej w postaci gruźlicy. Wydając decyzję wskazano, że z orzeczenia Nr [...] z dnia [...] 1998 r. Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy - Poradni Chorób Zawodowych wynika, że brak podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy warunkami i rodzajem wykonywanej pracy w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. przez K. B., a stwierdzoną u niej gruźlicą płuca prawego. Odwołanie od tej decyzji złożyła K. B. wskazując, że gruźlicę płuc, na którą zachorowała w 1997 r. mogła jedynie nabyć podczas pracy w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. Miała tam bezpośredni, słowny kontakt z ludźmi znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej, o niskiej higienie osobistej w tym m.in. z Z. N. mającym czynną gruźlicę. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...] Nr [...] sygn. akt [...] na podstawie ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Uzasadniając decyzję wskazano, że rozpoznając odwołanie zwrócono się o dodatkowe opinie w tej sprawie do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i Konsultanta Wojewódzkiego d/s Gruźlicy i Chorób Płuc Województwa W. Wydając dnia [...] decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji miano na uwadze te negatywne opinie. Na decyzję z dnia [...] K. B. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego przytaczając te same argumenty co w odwołaniu, dodając że wspomniany Z. N. zmarł z powodu otwartej gruźlicy płuc i że nikt w jej rodzinie nie chorował i nie choruje na gruźlicę. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny powołując się na zebrane opinie wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 2090/98 uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wyrok wskazano m.in., że u skarżącej rozpoznano gruźlicę płuca prawego, a zebrane w sprawie opinie nie wykluczały, że zaraziła się nią podczas pracy zawodowej. Wskazano także, że dla uznania danej choroby za chorobę zawodową wystarczy, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i że została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w konkretnym przypadku warunki takie chorobę tę spowodowały. Jeżeli w niniejszej sprawie organizacyjne jednostki służby zdrowia stwierdziłyby w sposób jednoznaczny, że skarżąca zaraziła się gruźlicą w inny, konkretnie wskazany sposób, to wówczas można by jednoznacznie przyjąć, iż nie mamy do czynienia z chorobą zawodową. Tego zaś w niniejszej sprawie nie stwierdzono.. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku odwołał się także do innych orzeczeń tego Sądu - wyraźnie je wymieniając - w których zwraca się uwagę, iż do uznania choroby za chorobę zawodową, wystarczy uprawdopodobnienie związku przyczynowego między pracą zawodową, a zachorowaniem i organy administracyjne rozpoznając sprawę ponownie winny zwrócić szczególną uwagę na tę okoliczność. Rozpoznając ponownie sprawę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy Oddział Zamiejscowy we W. decyzją z dnia [...] 2002 r.[...] na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) w związku z § 1 ust. 2 i § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) oraz art. 104, 105 i 138 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] sygn.[...]. W uzasadnieniu powołano się na wcześniejsze opinie jednostek organizacyjnych służby zdrowia wskazane w uchylonej decyzji z dnia [...] i uzupełniającą opinię Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...], o którą zwrócono się po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2002 r. Zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w świetle tych opinii, brak podstaw do uznania stwierdzonej u K. B. gruźlicy płuca za chorobę zawodową. Na powyższą decyzję K. B. złożyła ponownie skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść decyzji, tj. przepisów § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów wskazanego w decyzji, przez ich błędną interpretację. Nadto skarżąca zarzuciła obrazę art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez całkowite zignorowanie oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 16 maja 2002 r. Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. Oddział Zamiejscowy we W. wniósł o oddalenie skargi, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i ustaleniami faktycznymi w niniejszej sprawie. Wskazano m.in., że dla rozstrzygnięcia sprawy wiążąca jest medyczna ocena rozpatrywanego przypadku, a zapatrywania prawne wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2002 r. zostały wyrażone na tle innego stanu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy ponownie rozpatrując sprawę ze skargi Pani K. B. wyrokiem sygn.akt SA/Bd 485/03 z dnia 13 maja 2003r. uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego B. nr [...] z dnia [...] 2002r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tak więc i w niniejszej sprawie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny - jak zresztą i Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający ponowną skargę - był związany oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2002 r. i obowiązkiem tego organu było przeprowadzenie, po uchyleniu decyzji z dnia [...] 1998 r., dalszego postępowania ściśle w kierunku wskazanym wyrokiem z 16 maja 2002 r. i zakończenie tego postępowania administracyjnego właściwą decyzją, zgodną ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy też zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 21 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w postępowaniu sądowo-administracyjnym bada wyłącznie zgodność zaskarżonych orzeczeń z prawem. Nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Z tego też względu wyrażając pogląd, jak w wyroku z 16 maja 2002 r. Sąd ten nie mógł nie podzieliwszy stanowiska organu administracji drugiej instancji, jak i takiego samego stanowiska organu administracji pierwszej instancji, zakończyć sprawy merytorycznym jej rozstrzygnięciem. Prowadząc ponownie postępowanie organ administracyjny drugiej instancji działając zgodnie z przepisami, a w szczególności zgodnie z art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym zamiast przeprowadzić postępowanie w kierunku wskazanym przez wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2002 r. wdał się w niedopuszczalną polemikę z tym wyrokiem. W tym stanie rzeczy rozpoznając kolejną skargę K. B. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze wskazane przepisy, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy uchylił zaskarżoną decyzję. W związku z w/wym wyrokiem Powiatowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wystąpił do Wojewódzkiego Szpitala Gruźlicy i Chorób Płuc w B. Wojewódzkiej Przychodni Gruźlicy i Chorób Płuc z Poradniami Specjalistycznymi o wydanie nowego orzeczenia lekarskiego przez jednostkę uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych. W dniu [...] 2003r. uprawniony kierownik w/wym jednostki służby zdrowia wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u Pani K. B. choroby zawodowej. W orzeczeniu w ustaleniach klinicznych wyraźnie stwierdził, że skarżąca zachorowała na gruźlicę płuc. W uzasadnieniu orzeczenia na samym początku wypowiedzi znalazł się zapis o treści " Na podstawie analizy narażenia zakażenie prątkiem gruźlicy na stanowisku pracy wg dostępnej oglądowi dokumentacji i wiedzy medycznej w przedmiotowej sprawie stwierdzam, że nie jestem w stanie określić, że gruźlica płuc jest wynikiem narażenia zawodowego". W dniu 30 sierpnia 2003r. K. B. złożyła do Powiatowego Wojewódzkiego Inspektoratu Sanitarnego w B. wniosek o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w związku z orzeczeniem lekarskim nr [...] . W następstwie powyższego Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w W. w dniu [...] 2003r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej. Instytut stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia, że "dwukrotny kontakt ze skąpo prątkującym pacjentem nie może być podstawą do uznania choroby zawodowej. W rozpatrywanym przypadku kontakt pani B. ze skąpo prątkującym pacjentem nie zwiększył istotnie jej ryzyka zachorowania na gruźlicę w porównaniu do ryzyka występującego w całej populacji. Również brak zachorowań na gruźlicę w rodzinie nie jest argumentem za tym, że do zakażenia doszło w czasie wykonywania pracy zawodowej". Na podstawie wszystkich wydanych w rozpatrywanej sprawie orzeczeń lekarskich również tego ostatniego z dnia [...] 2003r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Pani K. B. ponownie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję organu II instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na jej treść. Uznała, że organ dokonał błędnej interpretacji § 1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Ponadto zarzuciła obrazę art.30 ustawy z dnia 11 maja 1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, polegającą na zignorowaniu oceny prawnej wyrażonej we wcześniej wydanych w sprawie wyrokach. Z powyższych powodów wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracyjnej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne. W rozpatrywanej sprawie na wstępie należy podkreślić, że mimo zmian które nastąpiły w przepisach i strukturze sądownictwa administracyjnego, przepis art. 30 ustawy o NSA, na który powołał się Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy znalazł swoje odpowiednie uregulowanie w art. 153 obowiązującej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.153, poz. 1270 ) Zgodnie z art. 153 tej ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany oceną prawną wyrażoną we wcześniej wydanych wyrokach. Zdaniem Sądu żaden z wyroków wydanych do tej pory w sprawie nie nakazywał organowi II instancji występowania o kolejne orzeczenia w sprawie choroby zawodowej. Już w pierwszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 2090/98 czytelna była ocena prawna co do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Dlatego ma rację skarżąca wywodząc w skardze, że organy to zignorowały. Również Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy w wyroku sygn. akt SA/Bd 485/03 z dnia 13 maja 2003r., zarzucił organowi niepotrzebne wdawanie się w polemikę z wyrokiem Sądu w Łodzi. Stanowisko to podziela również skład orzekający. Przede wszystkim zauważyć należy, że definicję choroby zawodowej określa przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Stanowi on, że "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy." W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także Sądu Najwyższego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 - OSNAPiUS 1999, nr 6, poz. 192; z dnia 4 marca 1998 r. sygn. akt III RN 110/98 i z dnia 18 stycznia 2002 r. sygn. akt III RN 188/00), przyjmuje się, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Za dokumenty niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia rozporządzenie uznaje dochodzenie epidemiologiczne, informacje o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia (§ 7 ust. 4 rozporządzenia z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych). Oznacza to, że te materiały dowodowe muszą być zgromadzone w postępowaniu, ale ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. On bowiem ma zastosowanie w postępowaniu przed organami administracji w należących do ich właściwości sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, co wynika z art. 1 § 1 pkt 1 kpa. Stosownie do art. 80 kpa organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Jego działania w tej mierze muszą znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji, bowiem zgodnie z art. 107 § 3 kpa musi ono wykazać fakty, które zostały uznane za udowodnione, dowody, które temu służyły oraz podać przyczyny, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności mocy dowodowej. Dowodami w postępowaniu są zarówno takie, jakie przewiduje Kodeks w art. 75, jak również przewidziane w przepisach szczególnych. W niniejszej sprawie organ II instancji nie wziął pod uwagę i nie ocenił całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, mimo iż w dniu wydawania zaskarżonej decyzji materiał ten był kompletny. Za przesądzające o braku wystąpienia przesłanki związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem na występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych organ uznał orzeczenia w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Pominął zaś zupełnie pismo Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. nr [...] z dnia [...] 1998r. W treści pisma czytamy, że skarżąca pozostawała zatrudniona na stanowisku pracownika socjalnego, miała "bezpośredni kontakt z klientem". W "dniu [...] 1996r. i [...] 1996r. wizytowała środowisko wraz z pracownikiem socjalnym - panią T. S. z powodu wcześniej już okazywanej agresji ze strony klienta.(...) Należy również podkreślić, iż wielokrotnie pani B. w ramach zastępstwa miała bezpośredni kontakt słowny z panem N. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej m.in. przyjmowała dokumenty do uzyskania pomocy, które dostarczone były osobiście przez wymienionego". We wszystkich orzeczeniach wydanych w sprawie, przy ocenie możliwości zarażenia się chorobą w miejscu pracy brany był pod uwagę tylko dwukrotny kontakt skarżącej z chorym podopiecznym tj. w dniu [...] 1996r. i [...] 1996r. i zdarzenie to zostało przyjęte jako dowód w sprawie na podstawie wspomnianego pisma Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., mimo iż nie potwierdza tej okoliczności żadna dokumentacja zgromadzona w sprawie. Dano wiarę oświadczeniu przełożonego skarżącej, natomiast w ogóle nie wzięto pod uwagę dalszej części oświadczenia, w której jest mowa o wielokrotnym kontakcie skarżącej z tym samym chorym na gruźlicę panem N. w miejscu pracy, w Ośrodku. Takie postępowanie jest niezrozumiałe i w ocenie Sądu narusza art. 75 § 1 kpa, ale również w § 7 ust. 4 rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 2090/98 uchylił zaskarżoną decyzję, w którego uzasadnieniu podał, że u skarżącej rozpoznano gruźlicę płuca prawego, a zebrane w sprawie opinie nie wykluczały, że zaraziła się nią podczas pracy zawodowej. Również wskazał, że skoro w niniejszej sprawie organizacyjne jednostki służby zdrowia nie stwierdziły w sposób jednoznaczny, że skarżąca zaraziła się gruźlicą w inny, konkretnie wskazany sposób, to należy przyjąć, iż mamy do czynienia z chorobą zawodową. W świetle powyższego oraz mając na uwadze przepis art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za całkowicie uzasadnioną. Z tego względu, na mocy art.145§1 pkt 1 lit. c Sąd uznał, że zaskarżoną decyzją organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania . Jednocześnie na podstawie art. 200 Sąd zasądził o kosztach postępowania sądowego i na podstawie art.152 stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.