II SA/Bd 164/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 maja 2018 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], Starosta na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1065, dalej powoływana jako ustawa o promocji zatrudnienia) zobowiązał D. S. (dalej powoływana jako skarżąca) do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...].11.2014 r. do [...].05.2015 r. w kwocie 3738 zł brutto, w terminie 14 dni od doręczenia niniejszej decyzji. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca w dniu [...].11.2014 r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do kontynuacji zasiłku, a następnie została pozbawiona tego statusu i prawa do zasiłku z dniem [...].05.2015 r., z uwagi na podjęcie pracy w Firmie Handlowo-Usługowej "A." sp. z o. o. z siedzibą w C. Na podstawie informacji uzyskanej w dniu [...].08.2017 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ ustalił, że bezrobotna w okresie od [...].11.2014 r. do 19.12.2014 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia w M. W. G. Okoliczność ta stała się podstawą pozbawienia skarżącej, mocą decyzji wydanej w dniu [...].09.2017 r., statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku z dniem [...].11.2014 r. W związku z powyższym organ wskazał, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony bezrobotnej za okres od [...].11.2014 r. do [...].05.2015 r. jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi, wypłacony został bowiem mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a osoba pobierająca była pouczona o tych okolicznościach. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w okresie od [...].11.2014 r. do [...].12.2014 r. podjęła krótkotrwałe zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia, będąc osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Wskazała, że w okresie od [...].12.2014 r. do [...].05.2015 r. ponownie pozostawała bez zatrudnienia. Ponadto, zwróciła uwagę na to, że została bardzo ogólnie pouczona o swoich obowiązkach, co nie pozwoliło jej na odniesienie pouczenia do sytuacji, w jakiej się znalazła. W ocenie skarżącej konsekwencje podjętego przez nią legalnie zatrudnienia są nieproporcjonalne do stopnia zawinienia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej powoływana jako K.p.a.) w zw. z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 o promocji zatrudnienia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda wskazał, że skarżąca podczas dokonywania rejestracji jako bezrobotna została pouczona o obowiązkach bezrobotnego i okolicznościach, jakie należy spełnić, aby posiadać status osoby bezrobotnej oraz związanych z tym świadczeń. W aktach niniejszej sprawy znajduje się informacja dla osób rejestrujących się w PUP, w której zawarto pouczenie o tym, w jakich okolicznościach następuje utrata statusu bezrobotnego, a co za tym idzie, utrata m.in. prawa do zasiłku. W dokumencie tym zawarto również informację na temat zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jeden egzemplarz takiej informacji skarżąca otrzymała do rąk własnych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Organ zwrócił uwagę na to, że jest to kolejna rejestracja w urzędzie pracy przez skarżącą, zatem warunki utraty statusu bezrobotnego i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń powinny być jej znane. Organ drugiej instancji zwrócił również uwagę na to, że skarżąca w przeszłości kilkakrotnie traciła status osoby bezrobotnej z uwagi na podjęcie innej pracy zarobkowej. Organ wskazał, że w związku z definicją bezrobotnego zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia skarżącej od [...].11.2014 r. nie można było uznać za osobę bezrobotną, gdyż w okresie od [...].11.2014 r. do [...].12.2014 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę zlecenie. W związku z powyższym Wojewoda uznał, że zasiłek dla bezrobotnych, który został naliczony i wypłacony odwołującej się za okres od dnia [...].11.2014 r. do dnia [...].05.2015 r. jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Skargę na powyższą decyzję wniosła D. S. Skarżąca podniosła, że została bardzo ogólnie pouczona o prawach i obowiązkach bezrobotnego wskazując, iż jest osobą o wykształceniu podstawowym i nie ma rozeznania w przepisach prawa. Zdaniem skarżącej, błędnie organ drugiej instancji uznał, że posiadała ona dostateczną wiedzę w tym przedmiocie, nie można bowiem zakładać, że osoba, która w przeszłości miała kontakt z urzędem pracy, jest obeznana w obowiązujących ją przepisach prawa, tym bardziej, że ulegają one dynamicznym zmianom. To na organie rejestrującym spoczywa obowiązek zapoznania osoby rejestrowanej z jego obowiązkami i jest niedopuszczalne przenoszenie konsekwencji ich niedopełnienia na bezrobotnego, zwłaszcza, że są to istotne skutki finansowe. W ocenie skarżącej wykazywała ona postawę godną pochwały, a nie nagany, ponieważ przejawiała aktywność w poszukiwaniu pracy, wykazywała inicjatywę. Skarżąca zwróciła również uwagę, że nie przepracowała nawet pełnego miesiąca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę podlegała oddaleniu. Jak wynika z akt sprawy, decyzją Starosty z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], skarżąca uznana została za osobę bezrobotną z dniem wydania decyzji, jednocześnie przyznano jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych od [...].11.2014 r. w wysokości 100% podstawowej kwoty zasiłku, tj. 831,10 zł miesięcznie w okresie pierwszych 3 miesięcy posiadania prawa do zasiłku oraz 652,60 zł miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku. W wyniku informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...].08.2017 r. organ powziął wiedzę, że skarżąca w okresie od [...].11.2014 r. do [...].12.2014 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia w firmie M. Powyższa okoliczność była w sprawie bezsporna i wynika również wprost z umów zlecenia z [...].11.2014 r. i [...].12.2014 r.. W związku z powyższym organ postanowieniem z dnia [...].08.2017 r. wznowił postępowanie zakończone wydaniem w dniu [...] września 2017 r. decyzji o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].11.2014 r. oraz o utracie przez skarżącą z tym samym dniem zasiłku. Powyższa decyzja nie została zaskarżona i jest ostateczna. Jak wynika z powyższych ustaleń, w czasie, kiedy skarżącej przysługiwał status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, zawarła ona umowę zlecenie, co wyklucza jednoczesne posiadanie statusu bezrobotnego, o czym skarżąca została uprzednio poinformowana. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w dniu [...].11.2014 r. skarżąca została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z przyznanym prawem do zasiłku. W dniu rejestracji skarżąca podpisała: oświadczenie o niepodleganiu zatrudnieniu w formie m.in. świadczenia usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym pracy na umowę zlecenie, Informację dla osób bezrobotnych, w cz. II której określono status bezrobotnego, w cz. III – utratę statusu bezrobotnego, w cz. IV natomiast obowiązki bezrobotnego, w tym obowiązek zawiadomienia w ciągu 7 dni powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku (IV.8) oraz instytucję nienależnie pobranego świadczenia, a także potwierdziła odbiór kopii złożonego przez siebie oświadczenia o m.in. zapoznaniu się z warunkami zachowania statusu oraz informacji o przysługujących prawach i obowiązkach osoby zarejestrowanej w PUP, wynikających z ustawy o promocji zatrudnienia. Definicja bezrobotnego zawarta została w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, l oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej (...). Kluczowe w niniejszej definicji jest użycie sformułowania "osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej". Niespełnienie powyżej określonych przesłanek pociąga za sobą konsekwencje w postacie odmowy zarejestrowania jako osoby bezrobotnej bądź też stanowi przesłankę utraty tego statusu. Przepis nie precyzuje w żaden sposób części etatu, zatrudnienie w której umożliwia jednoczesne posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Nie wskazuje także minimalnego dochodu, osiąganie którego zezwala na jednoczesne bycie bezrobotnym. Oznacza to, co wprost wynika z powyżej cytowanego przepisu, że bezrobotnym może być jedynie osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zatem niezatrudniona nawet w części etatu i niosiągająca nawet części minimalnego wynagrodzenia. Skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna w okresie od [...].11.2014 r. do [...].05.2015 r., w tym czasie jednak w okresie od [...].11.2014 r. do [...].11.2014 r. świadczyła usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej – umowy zlecenia. Świadczenie powyższej usługi stało się podstawą utraty od dnia zawarcia przez skarżącą umowy z przedsiębiorcą, statusu osoby bezrobotnej i zasiłku. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie zakwestionowała decyzji o uchyleniu decyzji z dnia [...].05.2015 r. o utracie statusu bezrobotnej i zasiłku i orzeczeniu o utracie statusu i prawa do zasiłku z dniem [...].11.2014 r., co oznacza, że się z nią zgadzała. Decyzja ta jest ostateczna i wiąże ona organy. W związku z powyższym, zasiłek dla bezrobotnych pobrany przez skarżącą w czasie, w którym nie była ona już bezrobotną, zatem od [...].11.2014 r. do [...].05.2015 r., słusznie uznany został za świadczenie nienależnie pobrane. Jak stanowi art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o czym stanowi art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Inne przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymienione zostały art. 76 ust. 2 pkt 2-7 ustawy. W sprawie niniejszej ustalenia wymagało zatem, czy świadczenie pieniężne wypłacone zostało skarżącej mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierająca to świadczenie była pouczona o tych okolicznościach, co implikuje uznanie wypłaconego w ten sposób świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażano pogląd, że istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że jej się ono nie należy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 8.11.2017 r., sygn. IV SA/Wr 326/17, jedną z podstawowych przesłanek posiadania statusu osoby bezrobotnej jest niepozostawanie w zatrudnieniu oraz niewykonywanie innej pracy zarobkowej. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, oraz subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Oczywiście, ma również znaczenie dla sprawy podniesiona przez organ okoliczność, że przed rejestracją skarżącej w PUP w dniu [...].11.2014 r. kilkukrotnie zyskiwała ona i traciła status bezrobotnej – w tym również z prawem do zasiłku – w wyniku podejmowania pracy. W aktach sprawy znajduje się 14 decyzji o przyznaniu skarżącej statusu bezrobotnej i tyle samo o utracie tego statusu z powodu podjęcia zatrudnienia. Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie argument skargi, iż organ nie może zakładać, że osoba, która w przeszłości miała kontakt z urzędem pracy jest obeznana w obowiązujących ją przepisach prawa, tym bardziej, że ulegają one dynamicznym zmianom. Przed rejestracją w dniu [...] listopada 2014 r. skarżąca rejestrowała w 2014 r. dwukrotnie, w dniu [...].07.2014 r. i [...].08.2014 r. uzyskując status bezrobotnej z prawem do zasiłku i dwukrotnie ten status i zasiłek traciła mocą decyzji z [...].07.2014 r. i [...].10.2014 r. w związku z podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Definicja bezrobotnego niezmienna jest od lat, podobnie jak zasady przyznawania i utraty statusu bezrobotnego. Niewątpliwie zatem skarżąca była obeznana z obowiązującymi przepisami i procedurami. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany był m.in. do ustalenia, czy skarżąca, jako pobierająca świadczenie w formie zasiłku dla bezrobotnych, była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku. By stwierdzić, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie świadomie wprowadziła organ w błąd, należy najpierw wykazać, że w sposób prawidłowy została ona pouczona o przesłankach utraty (nabycia) prawa do zasiłku. Konieczność pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia stanowi warunek sine qua non uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenia obowiązku jego zwrotu. W sprawie niniejszej uznać należy, że skarżąca prawidłowo pouczona została o przesłankach utraty statusu bezrobotnego (co wprost wynika z treści pouczeń, które otrzymała podczas rejestracji jako bezrobotna), utrata natomiast tego statusu koresponduje z utratą prawa do zasiłku, które jest nierozerwalnie związane z posiadaniem statusu bezrobotnego. W tym zakresie zatem Sąd uznał zatem, że prawidłowo organ stwierdził, iż zasiłek dla bezrobotnych, pobierany przez skarżącą w okresie [...].11.2014 r. do [...].05.2015 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane i jako takie podlega zwrotowi. Zwrócić ponadto uwagę należy na to, że w sprawie niniejszej okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku była jednoczesna utrata statusu bezrobotnego, w związku z czym organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany był w tym zakresie ostateczną decyzją o pozbawieniu statusu bezrobotnego i pozbawieniu prawa do zasiłku. W związku z powyższym skargę należało oddalić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369).