II SA/Bd 172/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], Burmistrza Ś., działając na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, 18 ust. 1 pkt 6 i art. 36 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 102 ust 1, art. 106 ust 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), uchwały Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (MP z 2018 r., poz. 1 007), uchwały nr [...] Rady Miejskiej w Ś. z dnia [...] grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz określenia zasad zwrotu wydatków na świadczenia udzielane w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom objętym wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, w związku z art. 104, 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), orzekł o przyznaniu H. J. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" (zasiłek celowy) w kwocie [...]zł; w tym na listopad 2019 r. w kwocie [...]zł i na grudzień 2019 r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż w dniu [...] września 2019 r. zainteresowana złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej w uregulowaniu należności związanych z utrzymaniem domu względem załączonych dokumentów z wyszczególnieniem w załącznikach oraz pomocy finansowej względem innych potrzeb biorąc pod uwagę możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej – finansowej, a w trakcie wywiadu ustalono, że strona oczekuje przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, środków higieny osobistej oraz dofinansowania do uiszczenia bieżących opłat mieszkaniowych za zużycie energii, wody, gazu w tym zakupu gazu butlowego oraz aktualizacji zasiłku stałego. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada dochód, na który składa się (zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej): zasiłek stały w kwocie [...]zł. Dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, czyli [...] zł. Ponadto, jak wynika z dokumentacji, zainteresowana jest osobą niepełnosprawną, ponosi także wydatki związane z utrzymaniem domu w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał na treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz wyjaśnił, że pomoc została udzielona w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023 zgodnie z Uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. Zakłada on zapewnienie gorącego posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom będącym w szczególnie trudnej sytuacji. W związku z powyższym, wskazano, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, ponieważ dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. [...] zł. i występuje jednocześnie niepełnosprawność w związku z czym potrzeby wymienione we wniosku są uzasadnione, natomiast okres na jaki jest przyznawana pomoc, ustala się w zależności od okoliczności sprawy. Ze względu na konieczność przestrzegania dyscypliny budżetowej organ I instancji wskazał, że przyznając świadczenia pieniężne musi kierować się możliwościami finansowymi, bowiem plan budżetu OPS na 2019 r., w okresie od I do XII na pomoc w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin "Posiłek w szkole i w domu" stanowi kwota [...]zł., co daje miesięcznie kwotę [...]zł i 1 250 rodzin uprawnionych do zasiłku celowego, w tym 350 rodzin bez dochodu oraz to, że na dzień wydania decyzji do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. wpłynęło łącznie 3568 wniosków o przyznanie pomocy. Rozumiejąc trudną sytuację życiową, udzielono zasiłku celowego w podanej w sentencji decyzji wysokości. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji Henna Jerka wskazała, że jest osobą schorowaną, a w styczniu 2019 r. została zaliczona do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja materialna jest ciężka, w związku, z czym prosi o przyznanie zasiłku w wyższej wysokości. W odwołaniu strona wskazała również, w jakiej wysokości otrzymała pomoc w roku 2019. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w ramach postępowania odwoławczego – bada, czy organ administracji I instancji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Organ odwoławczy nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organu I instancji, a więc - o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie - nie może kwestionować wysokości przyznanego świadczenia. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium nie można zarzucić organowi I instancji naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia w formie zasiłku celowego w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu", a w konsekwencji nie można zarzucić organowi przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, wykorzystano również przeprowadzony ze skarżącą wywiad środowiskowy. Odnosząc się do argumentu skarżącej podniesionego w treści odwołania, a dotyczącego trudnej sytuacji materialnej Kolegium podkreśliło, iż organ pomocy społecznej dysponuje środkami publicznymi i z uwagi na ich ograniczoną ilość, winien nimi tak dysponować, aby trafiły do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może przy tym pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby czy rodziny, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Zwrócono też uwagę, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca w lutym 2017 r. sprzedała mieszkanie własnościowe 3 pokojowe w Ś. za kwotę [...]zł i w związku z tym, organ odwoławczy nie dał wiary oświadczeniu skarżącej, iż nie posiada środków uzyskanych ze sprzedaży ww. mieszkania, bowiem logika i doświadczenie życiowe wskazują, iż jest mało prawdopodobne, że nie posiada już środków finansowych uzyskanych ze sprzedaży mieszkania. W skardze do Sądu H. J. wskazała, że zdaje sobie sprawę, że organ I instancji bierze pod uwagę swoje możliwości finansowe i konieczność przestrzegania dyscypliny budżetowej jak również, że decyzja o przyznaniu pomocy ma charakter uznaniowy, jednak zważywszy na swoją sytuację faktyczną i to, że w dużej mierze nie korzystała z pomocy rzeczowej w formie wydawanych przez OPS produktów żywnościowych, w jej ocenie stanowi podstawę do przyznania większych środków na wnioskowany cel. Natomiast w nawiązaniu do sprzedanego mieszkania, skarżąca wyjaśniła, że nie posiadała żadnych zgromadzonych środków w momencie zgłaszania się po pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej w styczniu 2018 r., zaś sprawa pozyskanych środków ze sprzedaży mieszkania została zgłoszona na Komendzie Policji do wyjaśnienia, ponieważ zdaniem skarżącej mało prawdopodobne jest właśnie to, iż oszczędności z tego tytułu nie było już w owym czasie, po przeprowadzonej krótkiej analizie wydatków na życie, na opłaty, na bieżące potrzeby, na leczenie, na ponoszone wydatki. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 365) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność, bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2019 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" (zasiłek celowy) w kwocie [...]zł; w tym na listopad 2019 r. w kwocie [...]zł i na grudzień 2019 r. w kwocie [...]zł. Zakwestionowane decyzje zostały podjęte na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) oraz w oparciu o uchwałę nr 31/18 Rady Miejskiej w Świeciu z dnia 6 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz określenia zasad zwrotu wydatków na świadczenia udzielane w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom objętym wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007). Ustawa o pomocy społecznej w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jak reguluje to ustawa, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jest to świadczenie uznaniowe, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Organy słusznie przyjęły, że w sprawie bezspornie spełniony został warunek kryterium dochodowego kwalifikujący do przyznania zasiłku okresowego, bowiem dochód skarżącej (645 zł), nie przekracza 150 % podwyższonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli [...] zł. Niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącej jest trudna. Decyzja o przyznaniu jej spornego świadczenia, w ocenie Sądu miała jednak oparcie w przepisach prawa. Skarżąca kwestionuje natomiast wysokość przyznanego świadczenia. Odnosząc się do tego zarzutu, należy wskazać, że nie jest to jedyna pomoc, którą otrzymuje strona skarżąca od organu pomocy społecznej. Ponadto trzeba mieć również na uwadze ograniczone możliwości pomocy społecznej, a także potrzeby innych osób wymagających wsparcia. W decyzji z dnia [...] października 2019 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu", organ I instancji wyjaśnił, że przyznając świadczenia pieniężne musi kierować się możliwościami finansowymi, bowiem plan budżetu OPS na 2019 r., w okresie od I do XII na pomoc w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin "Posiłek w szkole i w domu" stanowi kwota [...]zł., co daje miesięcznie kwotę [...]zł.) i 1 250 rodzin uprawnionych do zasiłku celowego, w tym 350 rodzin bez dochodu oraz to, że na dzień wydania decyzji do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. wpłynęło łącznie 3568 wniosków o przyznanie pomocy. Mając to na uwadze i jednocześnie rozumiejąc trudną sytuację życiową skarżącej, udzielono zasiłku celowego w podanej w sentencji decyzji wysokości. Skarżąca otrzymuje również pomoc w postaci różnych zasiłków na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb bytowych, co świadczy o tym, że jest w sposób ciągły objęta wsparciem. Nie może jednak oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej staną się stałą i systematyczną formą wspomagania w wysokości świadczeń przez nią oczekiwanych, gdyż pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Jeśli zaś w niniejszej sprawie ocenie poddano z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącej, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznano, że nie istnieje możliwość przyznania stronie spornego świadczenia w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa oraz przekroczenia granic uznania administracyjnego. Podobnie, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Zarówno bowiem wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. W przedmiotowej sprawie organ przedstawił swoje możliwości finansowe. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również to, że skarżącej na podstawie decyzji organu I instancji przyznana została pomoc w kwocie [...]zł; w tym na listopad 2019 r. w kwocie [...]zł i na grudzień 2019 r. w kwocie [...]zł. Pomoc ta nie jest wielka, jednak z pewnością pomoże skarżącej w pokonaniu trudnej sytuacji życiowej w zakresie tak podstawowej potrzeby jak dostarczenie żywności. Ponadto, co należy podkreślić, organ pomocy społecznej oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 393/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie, organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, czy rodziny, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 42/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzji wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ odwoławczy wydając swoje rozstrzygnięcie. W konsekwencji nie można więc zgodzić się ze wskazanymi w skardze naruszeniami prawa procesowego. W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.