II SA/Bd 175/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokat K. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W piśmie z dnia [...] listopada 2013 r. S. K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o zwrotny zasiłek celowy na zakup węgla w kwocie [...] zł, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...], na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 2, art. 98 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej zwanej u.p.s., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), oraz art. 104 k.p.a., kierownik GOPS w C., działając z upoważnienia Wójta Gminy C., odmówił S. K. przyznania zwrotnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup węgla w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie wyjaśniające w sprawie wykazało, iż S. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem utrzymania jest renta rolnicza z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, od której potrącane są zajęcia komornicze, które nie są związane z alimentacją, w wysokości [...] zł. W związku z tym organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna oraz wskazał, iż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje odliczania od dochodu potrąceń komorniczych niezwiązanych z alimentacją. Ustalono ponadto, że skarżący choruje na [...]. Uznano zatem, że spełnione jest kryterium sytuacyjne wynikające z art. 7 u.p.s., bowiem S. K. jest osobą chorą. Rozpatrując sprawę na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. organ stwierdził, że wsparcie polegające na przyznaniu zasiłku celowego ma charakter fakultatywny oraz uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy, gdyż strona nie ponosi wysokich kosztów utrzymania, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Organ wskazał ponadto, że znaczną część zasobów finansowych S. K. przeznacza na ciągłą korespondencję z instytucjami, co świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Podkreślono, że zaoferowano stronie pomoc, poprzez przekazywanie żywności w ramach programu PEAD, z której strona nie skorzystała. Odwołanie od wymienionej decyzji organu I instancji wniósł S. K., wskazując na potrzebę zakupu węgla i brak własnych środków na ten cel. Odwołujący podał, że ponosi wydatki na spłatę kredytu - [...] zł miesięcznie, energię elektryczną - [...] zł, środki czystości - [...] zł, żywność – [...] zł oraz leki – [...] zł. Nie zgadza się z twierdzeniem organu o marnotrawieniu własnych środków finansowych. Dalej skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone warunki, w tym kryterium dochodowe i kryterium sytuacyjne, którym jest m.in. niepełnosprawność i długotrwała lub ciężka choroba. Szczególną formą wsparcia przewidzianego przepisami ustawy o pomocy społecznej, jest zasiłek celowy, który w myśl art. 41 pkt 2 u.p.s., może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, zasiłek ten może być przyznany pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ II instancji podał, że w sprawie ustalono, iż S. K., prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe, na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dysponował dochodem w kwocie [...] zł, a tym samym przekraczającym kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Ustalono, że na zakup leków i leczenie wydaje ok. [...] zł miesięcznie, zaś na energię elektryczną [...] zł. Organ podkreślił, że zwrotny zasiłek celowy jest świadczeniem o wyjątkowym charakterze i przyznawanym na specjalnych zasadach, bowiem w pierwszym rzędzie prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza określonego w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowego. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie zasiłku jest obowiązkiem organu. Z treści art. 41 pkt 2 u.p.s. wynika, że decyzja w sprawie zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, nie ma jednak obowiązku przyznania tej formy pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek o przyznanie zwrotnego zasiłku celowego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Na gruncie zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego organy ustaliły, że nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Nie zgadzając się z dokonanym w sprawie rozstrzygnięciem S. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę zarzucając, że organy w przedmiotowej sprawie niedokładnie zbadały stan faktyczny, poprzez nieuwzględnienie wszystkich ponoszonych przez niego wydatków. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 pkt 2 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że zwrotny zasiłek celowy może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwrotnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide wyrok NSA z 11.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s., nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie nadarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28.08.2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07). Ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, nakłada na organ administracyjny obowiązek wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Zwrotny zasiłek celowy nie może być traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje, jak podał, na [...] i inne schorzenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Wskazać należy, że pomoc w postaci zwrotnego zasiłku celowego, z uwagi na duże potrzeby w zakresie pomocy społecznej, przyznawana jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana sytuacja osobista, ani stan zdrowia skarżącego i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącego to zdarzenia mające charakter nadzwyczajny, które wykraczają poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem wielu nie dających się przewidzieć wydarzeń. Zasiłek ten, na co wskazano powyżej, nie może stanowić dodatkowego źródła dochodu, jest on bowiem przyznawany w sytuacjach wyjątkowych. Nie bez znaczenia dla sprawy jest również okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy w postaci żywności. Skorzystanie z niej mogłoby w pewnym stopniu poprawić sytuację skarżącego. Reasumując, analiza podjętych rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ I instancji, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą w ocenie sądu wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącego i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 2 u.p.s., nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu dały wraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji i odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Wobec powyższego sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr z 2013 r. poz. 461).